Кіріспе
Аллер – Германиядағы Саксония-Анхальт және Төменгі Саксония штаттарындағы өзен. Ол Везердің оң жақтан құятын, демек шығыс саласы және оның ең ірі саласы болып табылады. Өзеннің соңғы бөлігі Төменгі Аллер федералды су жолы (Bundeswasserstraße) құрайды. Аллер өзенінің тасқынын болдырмау үшін 1960 жылдары кеңінен түзулендіріліп, кеңейтілді және кейбір учаскелерінде жағалаулармен қоршалды. Гифхорн маңында өзен табиғи арнасында иректеп ағады.
The Aller is a river in the states of Saxony Anhalt and Lower Saxony in Germany. It is a right hand, and hence eastern, tributary of the Weser and is also its largest tributary. Its last form the Lower Aller federal waterway (Bundeswasserstraße). The Aller was extensively straightened, widened and, in places, dyked, during the 1960s to provide flood control of the river. In a section near Gifhorn, the river meanders in its natural river bed.
Жоғарғы Аллер
Аллер өзені Саксония-Анхальт штатының батысында, Магдебург Борде аймағында, Зеехаузен қаласының жанында және Ошерслебеннің (Боде) солтүстігінде басталады. Оның бірнеше бастау арналары бар, олар Вормсдорф (Герингсдорфтың бөлігі), Овельгунне (Сигерслебеннің бөлігі) және Эггенштедт муниципалитеттерінің шекараларындағы Хохес Хольцтың солтүстік-шығыс беткейімен төмен ағып жатыр. Эггенштедт арнасы – ең оңтүстік бастау арнасы. Бастау аймағындағы ең жақын ірі елді мекендер – солтүстік-батыстағы Хелмштедт және шығыстағы Магдебург. Алғашында Аллер өзені солтүстік-батыс бағытта, төменгі төбелер мен қарқынды өңделген егістік алқаптар арқылы ағып өтеді. Ол шығыста Флехтинген төбелерінен және батыста Лаппальдтан Хохес Хольц арқылы Ошерслебенге (Боде) дейін созылатын таулар тізбегінің жанынан өтеді. Өзен Ейлслебен және Веферлинген ауылдарынан өтеді. Шамамен 60 километр өзен бойынан өткен соң, ол Оэбисфельдеге және Дромлингтің оңтүстік жиегіне жетеді. Саксония-Анхальт және Төменгі Саксония арасындағы мемлекеттік шекарадан өткеннен кейін, Аллер Графхорстқа жақын оңтүстік-батысқа қарай күрт бұрылады. Бұл жердегі жер теңіз деңгейінен шамамен жоғары. Осы жерден ауызға дейін оның биіктігі шамамен 0,8 метрге ғана төмендейді, сондықтан Төменгі Саксонияда ағымның жылдамдығы айтарлықтай төмендейді. Графхорстқа жақын жерде Аллер Бреслау-Магдебург-Бремен мұздық аңғарымен қиылысады, содан кейін көбінесе оны ұстанады. Бұдан былай өзен негізінен шалғынды далалар арқылы ағады. Вольфсбург-Вендшотт маңында Аллер Миттелланд каналының астынан өтеді, онда балықтардың өтуіне кедеріс жасайтын тосқауыл орналасқан. Аллер Вольфсбургтен қайтадан солтүстік-батысқа бұрылады. Қала аумағында ол Аллерпаркті кесіп өтеді және Барнбрухтан өтуге дейін Аллерзеден өтеді. Вейхаузеннің оңтүстігінде Аллер каналы Аллерден бөлінеді. Канал 1860-1863 жылдар аралығында салынған және шамамен ұзын. Ол сол кезде қатты қорқыныш тудырған, ұзақ жылдар бойы сақталған су тасқындарын құрғату үшін арналған. Канал Аллер өзеніне параллель жүреді және әдетте оның оңтүстігінде бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан, Бреннекенбрукке (Гифхорннан батысқа қарай) жақын орналасқан жерде қайта қосылады. Канал Гифхорннан оңтүстікке қарай ағып өтеді, ал Аллер қала арқылы өтеді. Аллер каналына параллель орналасқан бұл ұзын бөлік – Аллер өзенінің табиғи арнасында меандрлар жасаған жалғыз бөлігі. Басқа жерлерде Аллер өзені бастауынан аузына дейін түзетіліп, кеңейтілген. Гифхорнның шығысында, Ослоға жақын жерде, ол Эльбаның бойындағы каналдың астынан өтеді, ол су құбыры арқылы өткізіледі. Содан кейін ол Гифхорн арқылы Мюденге дейін ағып, онда Окер өзенімен бірігеді.
Ортаңғы аллер
Аллердің Окердің сағасынан Цельге дейінгі ұзын бөлігі Орта Аллер (Mittelaller) деп аталады. Виенхаузеннен өткен соң, ол Цельге дейін кеме жүзе алады. Мұнда өзенде суы көп болғандықтан, бөгеттер салынған және су энергиясы бөгеттер арқылы өзеннен алынады.
Төменгі Аллер
Өзеннің төменгі бөлігі, Төменгі Аллер (Unteraller) деп белгілі, Целле қаласынан басталып, Везерге дейін созылады. Төменгі Аллер – федералды су жолы (Bundeswasserstraße) мәртебесіне ие. Бұл жерден бастап Винсенге дейін өзенмен жүзуге болады. Эйкелох маңында Аллер өзенінен реакциялық паром өтеді, ал осы жерде Лейне Аллерге құяды. Ретемнің жоғары және төмен ағысында екі топтағы әсерлі иректер орналасқан. Олардан төмен қарай Верден қаласынан өтеді. Қаладан солтүстік-батысқа қарай шамамен төрт километр жерде, Верден ауданындағы Эйсель ауылының жанында Аллер, ақырында Везерге құяды. Аллердің екі "Альте Аллер" – яғни, ескі арнасы бар. Біреуі Верден қаласының қарсы жағындағы сол жағалауда, екіншісі оң жағалауда орналасқан және бұл өзеннің бұрынғы ең төменгі бөлігі.
Аллер мұздық аңғары
Аллер Саксония-Анхальт төбелерінен өткеннен кейін Вольфсбург аймағына кіріп, Бреслау-Магдебург-Бремен мұздық аңғарының бөлігі – Аллер мұздық аңғарының мұздық ағызу арнасына жетеді. Аңғардың орташа ені шамалы, және ол 200 000 жыл бұрынғы Сале мұздық кезеңінде, соңғы мұз дәуірінде қалыптасқан, мұздан балқыған суларды Солтүстік теңізге құйып жіберген. Аллер өзенінің қазіргі бағыты, шақырымдармен өлшенетін мұздық аңғарда, бұрынғы ғасырлар мен мыңжылдықтардағы көптеген арналарды көрсетпейді. Ұзақ уақыт бойы су жүйелерінің өзара байланысқан желісі болды, олар тасымалданатын материалдар мен су көлеміне байланысты өз орналасуын және мөлшерін өзгертті. Бүгінде сулы жазықтарда көптеген құрғақ ескі арналар, өзен төсектері мен салалары бар. Климаттық жағдайлар мен эрозия да мұздық аңғардағы өзендер маңындағы ландшафтты өзгертіп отырды. Мысалы, жел өзенге параллель, әсіресе аңғардың солтүстік жағында, өзеннің кейде иіліп ағатын ішкі құмды төбелерді қалыптастырды. Вольфсбург маңында өзен төсегінің деңгейі көтерілмейтін, және су деңгейі төмендеген кезде ол тұрған суға айналатын. Вольфсбургтегі Volkswagen зауыты өзен суын пайдаланады және тазартылғаннан кейін қалдық суларды өз сарқырамалық станциясына жібереді. Бүгінде Аллер аңғарының Целле мен Верден арасындағы жері негізінен жайылым ретінде пайдаланылады. Аллердегі төмендік, су деңгейіне жақын жатқан аңғарлардан тұрады, сондықтан өсімдіктер мен жануарлардың бай мекендері бар құнарлы ылғалды жерлер кездеседі. Ландшафт ескі арналар, шұңқырлар, тоғайлар және бұталар қатарымен сипатталады. Аңғарлар Аллерге құятын салалардың кеңеюімен кеңейтілген, сондықтан батпақтар мен саздақтар пайда болады. Төменгі ағыста сазды топырақта егін өсіріледі, ал өзеннің жоғарғы ағысында құмды топырақта көптеген қарағай ормандары күтіледі.
Өзендер
Аллер өзенінің сол жақ, оңтүстік жағында, Харц тауларына қарай ағып жатқан ең маңызды салалары – Мюден (Аллер) маңындағы Окер, Цельдегі Фухсе және Швармштедт маңындағы Лайне. Егер Лайне Алердің бастауыш ағысы саналса, оның жалпы ұзындығы... Оң жақтан Алерге негізінен Люнебург даласын суарайтын кішігірім өзендер қосылады. Олардың ішінде Вейхаузенге жақын жердегі Клейне Аллер, Гифхорндағы Исе, Цельден шығысқа қарай Лахте (Лахтехаузенге жақын), Винсен (Аллер) маңындағы Ортзе, Ходенхагенге жақын Мейссе және Ретемге жақын Бёме өзендерін атауға болады.
From the right, the Aller is joined by smaller rivers that predominantly drain the Lüneburg Heath. Those worth mentioning include the Kleine Aller fairly near Weyhausen, the Ise in Gifhorn, the Lachte east of Celle (near Lachtehausen), the Örtze near Winsen (Aller), the Meiße near Hodenhagen and the Böhme near Rethem.
Төменгі Аллер өзенінің ағыстары
Сол жағынан Аллер өзенін келесі шағын өзендер мен арналар толықтырады: Ретемге жақын Альп және Вулпе, Кирхлинтен-Хоенавербергенге жақын Лерде, Верден-Эйтцеге жақын Гохбах және аузына дейін Верден-Дауэлсенге жақын Халсе.
Мәдениет және туризм
Аллер – Германиядағы көбінесе бұзылмаған, ірі өзендердің бірі. Celle қаласынан бастап Верден аймағына дейін ол Лейне өзенімен бірге Аллер-Лейне аңғарының әдемі ландшафтын құрайды. Аллер өзені жайпақ ағып, жайылымдар мен орман, шағын ауылдар мен қалалардың табиғи ортасымен өтеді. Осының нәтижесінде, ол төменгі Саксониядағы, Ханновер-Брансвик-Геттинген-Волфсбург қалалық агломерациясында 4 миллионға жуық адам тұратын демалуды іздейтіндер үшін маңызды орын. Өзен бойымен шамамен жүретін және әдетте өзен ағысынан белгілі бір қашықтықта салынған Аллер велосипед жолы – аймақтағы көптеген демалыс мүмкіндіктерінің бірі ғана. Aller Leine аңғарында, өзен бойындағы туризмді табиғатпен үйлесімді ету мақсатында, әсіресе "жұмсақ туризм" (Sanfte Tourismus) бағдарламасы іске асырылуда. Бос уақытты каноэмен немесе үй қайығымен саяхаттау арқылы өткізуге болады. Төменгі өзеннің шағын бөліктерінде су шаңғысымен сырғанауға рұқсат беріледі.
Гидрология
Өзен – Везердің ең ірі саласы. Аллер өзенінің су жиналатын алабы Везердің шамамен үштен бірін құрайды. Аллер Лейнеге құятын жерден төмен, Ретемдегі су өлшегіш құрылғысының орташа көлемдік ағыны секундына 1 метрден астамды құрайды. Аллер, Окер арқылы Гарц тауларынан келетін судың жартысын қабылдайды (қалған жартысы Саале және басқа салалар арқылы Эльбаға құйылады). Осының салдарынан, Аллер өзені жиі су тасқынына ұшырайды, оның салалары суға кетеді. Гарцтағы тоғандар пайдалануға берілгеннен кейін, әсіресе маусымдық су тасқынының әсерін шектеуге мүмкіндік туды, мысалы, Окер мен Экер, Иннерсте мен Гранеде көктемде еріген қар суының шығарылуын кешіктіру және баяулату арқылы. Нәтижесінде, Аллердің Везерге құятын ағыны көбінесе бақыланады және деңгейі өзгерсе де, белгілі бір шекте ұсталып тұрады. Аллер өзенінің өте аз бөлігі орманмен көлеңкеленген (Аллер каналы бойындағы бөлігінен басқа). Өзеннің көп бөлігіне тікелей күн сәулесі түсуі су өсімдіктерінің өсуіне жағдай жасайды, ал жағасында көлеңкелі ағаштар болмағандықтан, су жаз айларында қатты жылынады.
Су жылдамдығы
Аллер өзенінің су жылдамдығы кейбір жерлерде өте баяу. Жоғарғы ағысында, Дромлинг биіктігінде су баяу канал сияқты, ал кейбір учаскелерінде тұрған суға ұқсайды. Бұл баяулық арнаның өте жай еңіске ие болуына байланысты, ол Төменгі Саксонияда орташа есеппен өте аз. Өзеннің жоғарғы ағысында да, өзеннің кеңейтілуі мен түзелуіне байланысты, толық арна бойында ағыс біркелкі баяу. Мұнда төсек құм мен лайдың қоспасымен жабылып жатыр.
Қалдықтар
Шамамен жарты миллион адамнан шыққан кәріз суы Аллер өзенінің бастауы мен Мюден/Аллер арасындағы жоғарғы ағысына, тікелей және оның салалары арқылы құйылады. Бұл кәріз суларды 40 ірі кәріздік тазартады. Өзен бойындағы жалғыз қала – Вольфсбург қаласының кәріз суы өзенге төгілмей, кәріздік шаруашылықтар арқылы таратылады. Аллердің химиялық құрамы көрсеткендей, оған төгілген кәріз сулары көбінесе жеткілікті түрде тазартылған.
Ауыр металдар ластануы
Аллер өзенінің ауыр металдармен ластануы Гарц тауларында ғасырлар бойы жүргізілген кен өндірудің нәтижесінде туындады. Гарц өзендері, мысалы, Окердің Альлер саласы, кендерден және олардың қалдық үйінділерінен ауыр металдарды жинады. Бұл негізінен кадмий, мырыш және қорғасын қосылыстары болды, олар өзендегі ерітілген қатты заттарда жинақталды. Осылайша, бұл химиялық заттар Окер арқылы Альлер мен Везерге тасымалданды, онда олар ағысы баяу учаскелерде шөгінділер түрінде жиналды. 1999 жылы Верден қаласының жанындағы Альлердегі ерітілген материалдың ауыр металл құрамына зерттеулер жүргізілді. Олар Альлер өзенінің Везер өзенін қорғасын, кадмий, мырыш және сынаппен пропорционалсыз деңгейде ластағанын көрсетті.
Су сапасы
2004 жылғы Төменгі Саксония су сапасы жөніндегі баяндамада, Алер өзенінің химиялық ластану деңгейі жалпы алғанда орташа ластанған (II сапа деңгейі) деп бағаланды. Кейбір жекелеген көрсеткіштер I сапа деңгейіне (ластанбағаннан аз ластанғанға дейін) бағаланса, ал кейбіреулері ауыр ластану деңгейін көрсетті (III және IV сапа деңгейлері). Ауыр ластанудың басты себебі – нитраттар. Кейбір жерлерде аммиакпен ластану, белгілі бір канализациялық станциялардың тиімсіз жұмыс істеуімен байланысты. Фосфаттың жоғары көрсеткіштері өзен бастауындағы қарқынды егіс шаруашылығына байланысты деп есептелді. Өзеннің қазіргі тұздылығы су өсімдіктері үшін қалыпты деңгейден асып түседі. 1990 жылдан бері тұздылық едәуір төмендеді, бұл 1989 жылғы «Венде»ден кейін бұрынғы Шығыс Германия аймағынан ағындың азаюымен байланысты болуы мүмкін. Өзеннің сапробиттік жүйелерін зерттеу нәтижесіндегі биологиялық сапасы, көбінесе ластанбағаннан аз ластанғанға дейін бағаланады. Өте ауыр ластанған жалғыз аймақ – Вольфсбург аймағы, онда өзенге шөгіндірілген лай жиналған.
Су тасқыны және су тасқынынан қорғаныс
Бұрын Аллер аймағында көктемгі су тасқыны жиі болып, ұзаққа созылатын. Бұл негізінен өзеннің Бреслау-Магдебург-Бремен мұздық аңғарының мұздық су ағызу арнасына кіргеннен бастап өте жұмсақ еңістен туындаған. Өзен Лейн таулары мен Харц тауларындағы қардың еруінен Лейн және Окер өзендерінен көп мөлшерде су қабылдауға мәжбүр болды. Жоғарғы ағысында Аллер суы жай-күйі төмен болған Дромлингтің жазық, батпақты бассейнін толтырды. Сонымен қатар, Оре өзені Дромлинг арқылы таралып ақты. Везер мен Эльба арасындағы суайырық Дромлингтің ортасында орналасқандықтан, өзен тіпті бағытын өзгертіп, Аллер сулары Эльбаға құятын жағдайлар да болды. Пруссия патшасы Ұлы Фридрих 1780 және 1796 жылдар аралығында Дромлингтің пруссиялық иелігіндегі шығыс бөлігін кептіріп, қоныс салушыларға (Kolonisten) дайындады. Оның батыс Дромлингтегі көршілері – Брауншвейк және Ганновер герцогтықтары суды кептіру жобасына қатыспады және тек 1860 жылдан бастап Аллер өзенін кептіруге және бақылауға кірісті. Олар Графхорст маңынан Кальверде аймағына дейін Аллер каналын салды, арқылы Аллер сулары Ореге құйылатын болды. Тағы бір канал, су тасқынын болдырмау үшін салынған, сол сияқты Аллер каналы да 1863 жылы аяқталды, ол Гифхорн маңындағы Аллер аймағын қорғады. 1930 жылдары Миттелланд каналын салу Аллер өзенінен артық суды ағызуға мүмкіндік берді. Бұл Графхорст маңындағы Аллер жеңілдету арнасы арқылы жүзеге асырылды. Осы шараларға қарамастан, ХХ ғасырда Аллер аймағында су тасқыны болды, ол аймақтағы ауыл шаруашылығына ауыр зиян келтірді.
Ағымдағы су тасқынынан қорғау
1954–1962 жылдары Аллер өзені бойында су тасқыны жиілеп, сулы жайылымдарға елеулі зиян келтірді. Аллер аңғарындағы су басқан аумақтар өзеннің тегіс емес ағысына байланысты кеңінен өзгерді. 1961 жылы Төменгі Саксония Ландтагы Аллер өзенін кеңейту арқылы реттеу туралы шешім қабылдады. Мақсаты – елді мекендерді, сондай-ақ өзен бойындағы ауылдар мен қалалардың ауыл шаруашылығын су басудан қорғау болды, олар көбінесе су тасқынынан нашар қорғалған. Аллерді реттеу шараларының көп бөлігі 1960 жылдары іске асырылды. Одан кейін 1970 жылдары Гифхорн маңында су жинау ықпал аймағы салынды. Керісінше, Аллер өзенінің Графхорст маңындағы иілісінде су жинау ықпал аймағын салу жоспарлары 1993–1996 жылдары экологиялық негіздер бойынша зерделенді. Гифхорнның батысындағы жоспарланған "Фале Хайд" ықпал аймағы қаражат жетіспеуіне байланысты ешқашан салынбады. Аллер өзенін кеңейту барысында жағалаулардың үлкен бөліктері қайта жаңартылды. Мемлекет жағалауда тұратын адамдардан жер участаларын сатып алды. Жағалар тегістеліп, таспен нығайтылды. Сона, қайын және қамыс егілді. Жоғарғы Аллер өзені кеңейтілді, Орта Аллер және Төменгі Аллер Лейне құйылатын жерден бастап су тасқынына қарсы дамбалар Ретем (Аллер), Вестен және Хауслингенге жақын Төменгі Аллер бойында салынды.
Cелле аймағындағы су тасқынынан қорғау
1980 жылдары Celle қаласы "Celle аймағының су тасқынынан қорғау жоспары" әзірледі. Бұл жоспар өзен жағалауын қазу, су тасқынына қарсы резервуарлар мен бөгеттер салу сияқты әртүрлі шараларды қарастырды. 2005 жылғы 6 маусымда қала су тасқынынан қорғау жобасының бірінші кезеңін бастауға құқық алды. 2006 жылы жұмыс басталды. Бұл жұмыстың алғашқы бөлігі Бойе мен Фузе өзенінің қосылған жері арасындағы өзен жағалауын қазуды қамтыды, мақсаты – су деңгейі жоғары кезеңдерде Аллер арнасының көлденең қимасын кеңейту болды. Су тасқынына қарсы резервуарлардың ауданы шамамен [ауданның сандық мәні] және тереңдігі шамамен [тереңдіктің сандық мәні] метрді құрайды, бұл үшін шамамен [жер көлемінің сандық мәні] текше метр жерді қазу қажет болды. Жобаның құны шамамен 2 миллион еуроға бағаланды. Екі жыл өткен соң, өзен жүйесіне жасалған бұл алғашқы араласулардың нәтижесінде Аллерде құм шөгіндісінің қалыптасқаны анықталды. 2009 жылдың мамыр айында жаңа су тасқынына қарсы резервуарлардың жанындағы кеме қатынасы арнасы алғаш рет тегістелді, соның арқасында кемелер қайтадан қалыпты түрде жүзе алатын болды. Қазіргі уақытта құмның болашақта шөгінді түсіруін азайту мақсатында резервуарларды қайта жобалау және кейбір жағдайларда оларды толтыру жоспарлануда.
Балық үшін келіссөзге қабілеттілік
Аллер өзенін 1960 жылдары түзеу кезінде ең қысқа маршрут таңдалғандықтан, еңіс артты. Өзен төсенішіне эрозияны азайту үшін (Sohlabstürze) тік қабырғалар салынды; кейіннен су организмдерінің оңай өтуі үшін олар тас пандустарға (Sohlgleiten) айналдырылды. Графхорст жанындағы бөгетте, жазғы құрғақшылық кезінде су деңгейін көтеру үшін салынған, енді балықтардың өтуіне кедергі жоқ, себебі оған балық өтетін баспалдақ орнатылды. Дегенмен, Gifhorn және Müden (Aller) жанындағы бөгеттер мен Вольфсбург Вендшотт жанындағы Миттелланд каналының шлюздары балықтардың қозғалысына кедергі келтіреді. Алайда, Ослоß маңындағы Эльбаның жақын арнасы Алер өзенінің астынан еркін ағып өтеді.
Тарих
Аллер өзенінде жүздеген жылдар бойы кеме қатынасы қалыптасқан. Бұл Брансвиктің экономикалық өсуіне үлкен үлес қосты, себебі өзен көлігінің бақылауы Генрих Арыстан герцог қолына көшті. Харц тауларынан алынған металдар Брансвиктен Солтүстік теңізге алдымен Окер арқылы, содан кейін Аллер мен Везер арқылы тасымалданды. 14 ғасырда Цель қазіргі Төменгі Саксония аймағындағы ең маңызды астық тиеу орталығы болды. 1500 жылға қарай Аллер өзеніндегі кемелердің сыйымдылығы шамамен 500 тоннаға жететін. Аллердің Цель мен Верден арасындағы төменгі бөлігі кеме қатынасы үшін ерекше экономикалық маңызға ие болды. Дегенмен, күтіп ұстау, жөндеу және жаңарту өте қымбатқа түсті. 1908 және 1918 жылдар аралығында Аллер өзені кеңейтіліп, Цель мен Верден арасындағы кеме қатынасын тұрақты етуге мүмкіндік берді. Кемелер үшін шлюздері бар төрт бөгет салынды. 20 ғасырдың басында Цель маңынан өндірілген калий тұзы Аллер арқылы үлкен көлемде тасымалданды. Бүгінде коммерциялық кемелер қалған жоқ.
Бүгін
Бүгінде Аллер өзенінің Везердегі сағасынан Келлеге дейін федералды су жолы болып табылады. Бұл бөліктің ұзындығы – және ол Төменгі Аллер деп белгілі. Верден су және кеме қатынасы басқармасы (Wasser und Schifffahrtsamt Verden) жаңартулар мен жаңа жобаларға жауапты. Осы басқарманың құзыретінде жауапкершілік одан әрі бөлінеді. Олдау бөлімі Аллер өзенінің Келледен бастап, одан төмен ағысын қамтамасыз етеді. Ал Верден бөлімі өзеннің Хюльсеннен бастап, Везерге құятын жеріне дейін, Верден Эйсельге жақын, Келледен төменгі ағысын қамтиды. 1960 жылдардың ортасынан бері, Верденнен бастап өзеннің көзіне қарай тек демалыс круиздік кемелері мен спорттық қайықтар пайдаланылуда.
Ағашпен жағажай жасау
Аллер өзенінде ағаштан жасалған салдармен ағаш тасымалдау, шамамен 14 ғасырда басталған. Осылай тасымалданған ағаштар құрылысқа, сондай-ақ отын ретінде де пайдаланылды. Ағаш сауыту және ағаш саудасының алғашқы орталығы – Келле князьдік Резиденц қаласы болды. Бастапқыда, ақсүйектер отын ретінде ағаш тасымалдап, Келле сарайын және басқа да патшалық ғимараттарды жылытқан. Ағаш патшалық орманнан кесілген. Ағаштарды салмен тасымалдау, ат пен арбамен тасымалдауға қарағанда шамамен 10 есе тиімді болды. 1680 жылы Альлер өзенінде ірі ағаш тасымалы операциясы жүргізілді, онда үлкен көлемдегі құрылыс ағаштары Везерге және оның сағасына жеткізілді. Ағаш Оңтүстік Лүнбург даласынан келген және қазіргі Бремерхавен орнындағы Карлсбург швед бекінісінде 100-ге жуық үй салу үшін пайдаланылды. 17 ғасырдан бастап, ағаш Альер өзенінің Ісе және Өртзе сияқты салалары арқылы да Келлеге тасымалданды. Келледе ағаштар Альер Ландтағы инелік бөгетте жиналды және ағаш қоймасында сақталды. Сондай-ақ, салдар Келледен өтіп, Везер арқылы Бременге дейін жүзіп барды. 1705 жылы Брауншвейг-Люнебург герцогы Георг Вильгельмнің қайтыс болуынан кейін, Жоғарғы Альердегі Келледегі ағаш тасымалы төмендеді. Патшалық үй Ганноверге көшкенде, Келле Резиденц қаласының барокко сәнінен айырылды. Ағаш сатумен айналысатын делдалдар бизнеске ие болды. Төменгі Альерде ағаш тасымалы 19 ғасырдың соңында, Грюндер кезеңінде қайтадан дамыды. Бременде, Бремерхавенде және Везер батпақтарында ағашқа үлкен сұраныс болды, онда ағаш үйлер салуға және кеме жасауға пайдаланылды. 1895 жылға таяу жылдары шамамен 2000 тонна ағаш Везерге дейін тасымалданды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Альердегі ағаш тасымалы толығымен тоқтады.
Су энергиясы
Аллер өзенінің Селле мен Швармштедт маңындағы Лайне сағасы аралығын 1908 және 1918 жылдар аралығында жаңарту барысында, салынған төрт жаңа бөгеттің екеуінде – Олдау мен Марклендорфта гидроэлектр станциялары орнатылды. Бұл Südheide аймағын электрмен қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Олдау станциясы, үш Франсис турбинасымен бірге, 1929 жылы PreussenElektra компаниясына берілді. 1972 жылы станциялар тиімсіздіктен жабылды. Марклендорфтағы құрылыс бұзылса, Олдаудағы станция технологиялық ескерткіш деп танылып, бұзудан сақталды. 1983 жылы жаңғыртудан кейін ол қайтадан желіге қосылды және көбінесе бастапқы күйінде сақталған. Бүгінде Aller өзенінің су энергиясы 650 кВт номиналды қуаты бар Франсис турбиналары арқылы жылына 3 миллион кВт/сағат электр энергиясын өндіруге қолданылады.