Кіріспе

Германиядағы өзен Везер – Германияның солтүстік-батысындағы Төменгі Саксония штатындағы өзен. Ол Ханноверш-Мюнден қаласынан Верра және Фулда өзендерінің қосылған жерінен басталады. Ол Ханза қаласы Бремен арқылы ағып өтеді. Өзен сағасы солтүстікке қарай, Бремерхавен және Норденхам портына қарай бағытталған. Соңғысы Бутжадинген түбегінде орналасқан. Одан кейін екі аса тұзды, құятын сағасы арқылы Солтүстік теңізіне құяды. Ол Солтүстік Германия жазығындағы шығыстан батысқа қарай созылған канал желісімен байланысады. Өзен, Веррамен (Везердің диалектілік атауы) біріктірілгенде, ұзынға созылады, сондықтан Германияның ішінде толығымен орналасқан ең ұзын өзен болып табылады (Везер мен Верра біріктірілмесе, Майн өзені ең ұзыны). Везер өзенінің ұзындығы шамамен километрді құрайды. Верра Тюрингияда, Германияның Төменгі Саксонияның басты бөлігінің (тілінің) оңтүстігінде бастау алады.

Этимология

"Weser" және "Werra" – әр түрлі диалектілердегі бір сөздің өзгеше айтылуы. Бұл айырмашылық Орталық және Төменгі неміс тілдерінің арасындағы ежелгі тілдік шекараны көрсетеді, ол Ханноверш-Мюнден қаласынан өтеді. Атаудың шығу тегі, болжам бойынша, көне герман тіліндегі *waisōn сөзімен байланысты, ол "ағын, шығару" мағынасын білдіреді. Бұл сөз Англиядағы Wear және Польшадағы Vistula (поляк тілінде Wisła, неміс тілінде Weichsel) сияқты сөздермен туыс, олардың барлығы Proto-Indo-European түбірінен – *weys ("ағу") шыққан. Бұл түбір сонымен қатар көне ағылшын/көне фриз тіліндегі wāse ("балшық, лай"), көне норвег тіліндегі veisa ("лаж, тұрып қалған көл"), голланд тіліндегі waas ("тұман; сулы жер", Waasland-ке қараңыз), көне саксон тіліндегі waso ("сулы жер, батпақ"), көне жоғарғы неміс тіліндегі wasal ("жаңбыр") және француз тіліндегі vase ("балшық, шлам") сөздерін де тудырған.

Курс

Везер өзені Фулда мен Верра өзендерінің қосылған жерінен басталады. Содан кейін ол батыста Вихенгебирге және шығыста Везербергланд тауларының арасында орналасқан Порта Вестфаликаға дейін ағып төмендейді. Минден мен Солтүстік теңіз аралығында адамдар өзенді 1200 тонналық кемелер жүзе алатындай каналдандырған. Өзенді құрайтын 8 гидроэлектр станциясы бір-біріне жақын бөгеттердің шеттерінде орналасқан. Навигация батысқа қарай Жағалау каналы арқылы Дортмунд-Эмс каналымен байланысады. Шығысқа қарай ол Бремерхавеннен Эльбаға дейін жалғасады. Фулданың ірі саласы – Эдердегі үлкен Эдерзее суқоймасы, жыл бойы кеме қатынасы үшін жеткілікті су деңгейін сақтап тұруға мүмкіндік береді. 1914 жылы салынған бөгет 1943 жылдың мамыр айында британдық авиациясымен бомбаланып, қиратылды, осының салдарынан үлкен зардаптар болды және ағыс бойында шамамен 70 адам қаза тапты. Бөгет төрт айдың ішінде қайта жаңартылды. Суқойма жазғы демалыс орнына айналды. Оның шлюздерімен қозғалатын турбиналар электр энергиясын өндіреді. Везер Германия шығанағының оңтүстік бөлігінде Солтүстік теңізіне құяды. Теңізде ол соңғы мұз дәуірінде пайда болған өзен арнасы бойынша екіге бөлінеді. Бұл теңіз арналары – Alte Weser (Ескі Везер) және Neue Weser (Жаңа Везер) деп аталады. Олар Бремерхавен, Норденхам және Бремен порттарына бағытталатын кемелердің су жолдары болып табылады. Алте Везер маяғы Везердің ең солтүстік нүктесін көрсетеді. Бұл 1964 жылы Ротер Занд маягын алмастырды.

Ерекше қалалар

Везер өзені бойындағы негізгі қалалар (өзен бастауынан тегіздігіне дейін): Ханн. Мюнден, Беверюнген, Хекстер, Холцминден, Боденвердер, Хамелин, Гессиш Олдендорф, Ринтелн, Влото, Бад-Ойенхаузен, Порта Вестфалика, Минден, Петерсхаген, Ниенбург, Ахим, Бремен, Бреке, Норденхам, Бремерхавен.

Танымал мәдениет

Өзен Хамелин қаласының "Сыбызғы тартушысы" аңызы мен халық ертегісінде кездеседі.

Этимология

Дитер Бергер: Германиядағы географиялық атаулар. "Duden Verlag" баспасы, Мангейм 1999. Ханс Крахе: Тіл және көне дәуір. Quelle & Meyer, Гейдельберг, 1954 жыл. (Еуропаның ежелгі су атаулары туралы.) Юлиус Покорный: Индогермандық этимологиялық сөздік. Франке, Берн, 1959 жыл.

Геология

Карстен Майнке: Везер өзенінің Солтүстік-Батыс Германияның жазықтарындағы жас плейстоцен кезеңіндегі дамуы. Диссертация, Геттинген 1992. Везер қалаларының топырақ профильдерімен. Людгер Фельдманн және Клаус Дитер Мейер (ред.): Төртінші дәуір, Төменгі Саксония. Ханновердегі Немец төртінші дәуір қауымдастығының мерейтойлық бас жиналысы үшін экскурсиялық нұсқаулық. DEUQUA экскурсиялық нұсқаулығы, Ганновер 1998, 89-беттен бастап. Ханс Генрих Зейдорф және Ханс Генрих Мейер: Төменгі Саксонияның жертануы. Федералды жердің табиғаты мен мәдени тарихы. 1-том: Тарихи негіздер және табиғи-географиялық ерекшеліктері. Wachtholz, Neumünster 1992, 105-беттен бастап және басқалары. Людгер Фельдман: Харц пен Аллертал арасындағы төртінші дәуір, сондай-ақ үшінші дәуірдегі ландшафт тарихына үлесімен. Papierflieger, Clausthal Zellerfeld 2002, 133-беттен бастап және басқалар.

Археология

Бремен археологиялық хабарлары, Фоке мұражайындағы аттас көрменің 2/2000 қосымшасы: Жатақтар, жалдамалы әскерлер және қарақшылар, Бремен аймағындағы шаукендер мен саксондықтар, Бремен мемлекеттік археологы, Бремен археологиялық хабарлары, Фоке мұражайындағы аттас көрменің 3/2004 қосымшасы: Табылған өткен, Бремендегі орта ғасыр археологиясы, Бремен мемлекеттік археологы, (Бальге Везер саласының тарихы бойынша)

Тарих

Георг Бесселл: Бремерхавен тарихы. Морис, Бремерхавен 1927, 1989 ж. Хайнц Конрад: Везердің тереңдетілуі үшін күрес көне заманда. "Бремисский жылнама" кітабында. Бремен 41.1944 ж. J. W. A. Hunichs: Төбелерді, каналдарды және жартастарды салуға қатысты нұсқаулық. Бірінші бөлім, каналдар туралы. Бремен 1770 ж. "Орта Везердің канализациясы". Mittelweser AG, Карл Шюнеман баспасы, Бремен 1960 ж. Жағалау инженериясы саласындағы ғылыми-зерттеу бюросы: Жағалау. Солтүстік және Шығыс теңіздеріндегі ғылыми-техникалық мұрағат. Бойенс, Хайде 51.1991 ж.

Сипаттама

Карл Лёбе: "Дас Везербух". Нимейер, Гамельн 1968. Нильс Ашенбек, Вольф Дитмар Сток: "Аллерден Солтүстік теңізге дейінгі өзен саяхаты". Ателье им Бауэрнхаус, Фишерхуде 1998.