Кіріспе

Американдық романист (туған 1969)

Арч Колсон Чипп Уайтхед (6 қараша, 1969 ж. туған) – американдық романист. Ол тоғыз романның авторы, соның ішінде 1999 жылы жарық көрген «Интуиционист», «Жер асты жолы» (2016), осы туындысы үшін 2016 жылғы Ұлттық кітап сыйлығына және 2017 жылғы Пулитцер сыйлығына ие болды, сондай-ақ «Никель ұлдары» романы үшін 2020 жылы тағы да Пулитцер сыйлығын жеңіп алды, осылайша бұл сыйлықты екі рет жеңіп алған төрт жазушының қатарына енді. Ол екі ғылыми-танымдық кітап жариялаған. 2002 жылы ол МакАртур стипендиясын алды.

Ерте өмір

Уайтхед 1969 жылғы 6 қарашада Нью-Йорк қаласында дүниеге келді және Манхэттенде өсті. Ол – басшыларды жұмысқа тартатын фирмасы болған, табысты кәсіпкер ата-анасының төрт баласының бірі. Манхэттенде бала кезінде Уайтхедті Арч деп атаған. Кейін ол Чипп есімін алды, сосын Колсонға ауысты. Ол Манхэттендегі Тринити мектебінде оқып, 1991 жылы Гарвард университетін бітірді. Университетте ол ақын Кевин Янгпен дос болып қалды.

Мансап

Колледжді бітіргеннен кейін Уайтхед The Village Voice үшін жазды. «Голос» журналында жұмыс істеп жүріп, ол алғашқы романдарын жаза бастады. Карьерасының басында Уайтхед Бруклиндегі Форт-Гринде тұрды. Уайтхед 11 кітаптан тұратын шығармалар жазды – тоғыз роман және екі беллетристика емес туынды, соның ішінде Манхэттендегі өмір туралы Е. Б. Уайттың 1949 жылғы танымал эссесі «Бұл Нью-Йорк». Уайтхедтің кітаптары: «The Intuitionist» (1999); «John Henry Days» (2001); «The Colossus of New York» (2003); «Apex Hides the Hurt» (2006); «Sag Harbor» (2009); 2011 жылғы «Zone One», New York Times бестселлері; 2016 жылғы «The Underground Railroad», ол көркем әдебиет бойынша Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алды; «The Nickel Boys» (2019); «Harlem Shuffle» (2021); және «Crook Manifesto» (2023). Esquire журналы «The Intuitionist» романын жылдың ең үздік тұңғыш романы деп атады, ал GQ оны «мыңжылдықтың романдарының» бірі деп бағалады. Романшы Джон Апдайк «The New Yorker» журналында «The Intuitionist» туралы рецензия жазып, Уайтхедті «амбициялы», «керемет» және «ерекше көзге түсетін» деп сипаттап, былай деді: «Көңіл қоюға тұрарлық жас афроамерикалық жазушы, әлде 31 жастағы Гарвард түлегі, Колсон Уайтхед болуы мүмкін». 2017 жылы роман Атлантада (Джорджия штаты) өткен Америка кітапханалар қауымдастығының қысқы конференциясында көркем әдебиет саласындағы үздік шығарма үшін Карнеги медалімен марапатталды. Колсон 2017 жылы Зора Нил Херстон/Ричард Райт қорының тапсырысымен берілген көркем әдебиет сыйлығын алды. «The Underground Railroad» 2017 жылы көркем әдебиет бойынша Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Сыйлықтың төрешілері романды «реализм мен аллегорияның тапқыр үйлесімі, құлдықтың зорлық-зомбылығы мен қашып құтылудың драмасын қазіргі Америкаға сөйлейтін мифте біріктіретін туынды» деп атады. Уайтхедтің жетінші романы «The Nickel Boys» 2019 жылы жарық көрді. Ол Флоридадағы Dozier Boys мектебінің оқиғасына негізделген, онда жеңіл қылмыстар үшін сотталған балалар зорлық-зомбылыққа ұшырады. Романның жарық көргенімен бірге Уайтхед «Time» журналының 2019 жылғы 8 шілдедегі мұқабасында «Американың әңгімешісі» деген тақырыппен пайда болды. Сыйлықтың төрешілері романды «Джим Кроу дәуіріндегі Флоридадағы түзету мектебіндегі зорлық-зомбылықты суреттейтін, бірақ сонымен бірге адамның табандылығы, қадір-қасиеті және құтқарылуы туралы күшті әңгіме» деп сипаттады. Бұл Уайтхедтің екінші жеңісі болды, ол екі рет сыйлық алған төртінші жазушы атанды. 2022 жылы Уайтхед осы аттас фильмнің атқарушы продюсері болатыны жарияланды. Уайтхедтің сегізінші романы «Harlem Shuffle» «The Nickel Boys» романын жазудан бұрын жоспарланып, басталған. Бұл 1960 жылдардағы Гарлемде өтетін детективтік роман. «Harlem Shuffle» 2021 жылдың 14 қыркүйегінде Doubleday басылымымен жарық көрді. Уайтхедтің тоғызыншы романы «Crook Manifesto», «Harlem Shuffle» романының жалғасы, 2023 жылдың 18 шілдесінде жарық көрді.

Жеке өмір

Уайтхед Манхэттенде тұрады, сонымен қатар Лонг-Айлендтегі Саг-Харборда да үйі бар. Оның әйелі Джули Баррер – әдеби агент. Олардың екі баласы бар.