Кіріспе
Болгариядағы тау массиві Софияның маңында орналасқан. Витоша (), ежелгі Скомиус немесе Скомбрус, Болгарияның астанасы Софияның шетіндегі тау массиві. Витоша – Софияның символы және жаяу жүру, альпинизм мен шаңғы спорты үшін ең жақын орын. Ыңғайлы автобус қатынасы мен арқан жолдары тауға оңай жеткізеді. Витошаның пішіні алып күмбезді еске алады. Таудың аумағында ең танымал және жиі баратын жерлерді қамтитын Витоша табиғи паркі орналасқан. Витошаның етегінде Софияның курорттық аудандары жатыр; Княжево ауданында минералды сулар бар. Витоша – Балқандағы ең көне табиғи парк. Тау жанартаулық әрекет нәтижесінде пайда болған, ал кейіннен граниттің қабаттарының баяу бүлінуі және аймақтың біртіндеп көтерілуі оны қалыптастырған. Алғашқы көзқарас бойынша күмбез тәрізді көрінеді, бірақ 19 км ұзындығы және 17 км ені бар тау, шындығында, бірінің үстіне бірі орналасқан концентрлі денудациялық жазықтардан тұрады. Витоша төрт негізгі бөлікке бөлінген, олардың басты жоталары Черни Врах («Қара шың», болгарша: черни връх) деп аталатын шыңда жиналады. Бұл таудың ең биік нүктесі, биіктігі 2290 метр, және Витошадағы 2000 метрден жоғары 12 шыңның бірі. Бұл – Средногорие тау жүйесінің ең биік массиві, оған Средна-Гора, Плана (тау), Люлин тауы, Гребен (тау), Вискяр тауы және т.б. кіреді. Олардың барлығы мезозой дәуірінде жер қабаттарының бүлінуінен пайда болған, сондай-ақ тұнбалы тау жыныстарының қабаттары арасына енген магмалық тақта сияқты интрузияны (немесе конкордантты плутонды) тудырған. Витошаның лаколиттік күмбезді пішіні – осының нақты мысалы. Болгариядағы ең ұзын үңгір – Духлата, ұзындығы 18 200 метр, Боснек ауылының жанындағы карст аймағындағы Витошада орналасқан. Ежелгі фракийлер заманынан бері Витошаның етегінде үлкен халық қоныстанған. Соңғы төрт мың жыл бойы осы ірі елді мекеннің экономикасы әр түрлі жолмен көршілес таумен байланысты болған. Витоша атауы София даласынан биікке көтерілген екі шыңды, егіз жотадан алған. 1935 жылы таудың басына метеорологиялық станция салынды, ол бүгінге дейін жұмыс істеп келеді. Станция сонымен қатар туристерге демалыс орыны және тау құтқару тобының штаб-пәтері болып табылады. Тарихи құжаттар көрсеткендей, бірнеше ғасыр бұрын Витоша тауы әлі де қол жетімсіз «Ұлы болгар орманының» (Magna Silva Bulgarica) қалдықтарымен жабылған. Бүгінде Витошаның табиғи қылқан жапырақты ормандары тек Бистришко Браниште қорығында және Златните Мостове (Алтын көпірлер) маңында сақталған. Алтын көпірлер – тау беткейінен төмен ағып жатқан ірі тас кесектерден тұратын тас өзен. Бұл көркем орын Владийска өзенінің бойында, жапырақты және мәңгі жасыл ормандар араласқан аймақта орналасқан. Дегенмен, бұл Витошадағы жалғыз тас өзен емес, олар бұрынғы мұздықтардың мореналары болған. Олардың одан әрі қалыптасуы сиенит тау жыныстарының сфералық эрозиясына және олардың гравитация күші мен су ағынының әсерімен төменгі аңғарларға біртіндеп жылжуына байланысты. Табиғатты қорғау идеясы қазіргідей түсініксіз болған кезде, 1934 жылы бірқатар ойшыл ақсүйектер алғашқы қадам жасап, Витошаның 66 км² аумағын табиғи парк деп жариялады, осылайша Витоша Балқандағы осындай алғашқы парк атанды. Келесі жылы оның шекарасында алғашқы болгар қорықтары – Бистришко Браниште (кейіннен 10,61 км²-ге дейін кеңейтілді) және Торфено Браниште (тиісінше 7,84 км²) құрылды. Парк шекарасы көп жылдар бойы өзгеріп, бүгінде таудың барлық аумағын қамтиды – 266,06 км². Бұл – Средногорие тау жүйесінің ең биік массиві, оған Средна-Гора, Плана, Люлин, Гребен, Вискяр және т.б. таулар кіреді.
the suburb/neighbourhood of Sofia
Vitosha ( ), the ancient Scomius or Scombrus, is a mountain massif, on the outskirts of Sofia, the capital of Bulgaria. Vitosha is one of the symbols of Sofia and the closest site for hiking, alpinism and skiing. Convenient bus lines and rope ways render the mountain easily accessible. Vitosha has the outlines of an enormous dome. The territory of the mountain includes Vitosha nature park that encompasses the best known and most frequently visited parts. The foothills of Vitosha shelter resort quarters of Sofia; Knyazhevo quarter has mineral springs. Vitosha is the oldest nature park in the Balkans. The mountain emerged as a result of volcanic activity and has been subsequently shaped by the slow folding of the granite rock layers and a series of gradual uplifts of the area. It appears dome shaped at first sight, but the mountain, 19 km long by 17 km wide, actually consists of concentric denudational plateaus rising in tiers one above the other. Vitosha is separated into four main parts whose main ridges gather at a crown known as Cherni Vrah ('Black Peak', Bulgarian: черни връх). This is the highest point of the mountain at 2290 m and is one of 12 peaks of Vitosha over 2000 m in height. It is the highest massif of Srednogorie mountain chain system, together with Sredna gora, Plana (mountain), Lyulin Mountain, Greben (mountain), Viskyar Mountain, etc. They all are a result of the folding of the earth layers through the Mesozoic, causing also magma sheet like intrusion (or concordant pluton) that has been injected between layers of sedimentary rock. The laccolithic domed form of Vitosha is a typical example. Bulgaria's longest cave – Duhlata, with a total length of 18,200 m, is situated in Vitosha in the karstic region near the village of Bosnek. Since the ancient times of the Thracians a large population has always existed at the base of Vitosha. For the last four thousand years the economy of this large settlement has always been connected, in one way or another, with the neighboring mountain. The name Vitosha comes from the two peaked, twin ridge mountain, which rises above the Sofia field and has acquired its present shape in stages over many millennia. A meteorological station was built at the top in 1935, and is still operating. The station also serves as a rest shelter for hikers and is the headquarters for the mountain rescue team. Historical documents show that several centuries ago Vitosha mountain was still covered by the remains of the inaccessible "Great Bulgarian Forest" (Magna Silva Bulgarica). Today, the natural coniferous forests of Vitosha remain only in the reserve Bistrishko Branishte and around Zlatnite Mostove (The Golden Bridges). The Golden Bridges is a stone river consisting of a ribbon of huge boulders running down the mountainside. This scenic spot is located along the Vladayska River in an area of mixed deciduous and evergreen forest. However, this is only one of the stone rivers found in Vitosha and they were once the moraines of ancient glaciers. Their further formation occurred due to the spherical erosion of the sienite rocks and their gradual movement to down stream valleys by the forces of gravity and moving water. At a time when nature conservation ideas were a long way from the present understanding, some enlightened noblemen took the first step in 1934 by declaring 66 km² of Vitosha a nature park, hence Vitosha became the first park of this kind in the Balkans. During the following year, some of the early Bulgarian reserves, Bistrishko Branishte (subsequently expanded to 10.61 km²) and Torfeno Branishte (7.84 km² respectively), were designated within its boundaries. The park boundaries fluctuated over many years and today it encompasses the entire mountain; an area of 266.06 km². It is the highest massif of Srednogorie mountain chain system, that includes also the mountains of Sredna gora range, Plana, Lyulin, Greben, Viskyar, etc.
Экология
Биіктіктің айтарлықтай өзгеруіне байланысты, паркте климаттың, флора мен фаунаның бай әртүрлілігін кездестіруге болады. Зерттеулер көрсеткендей, таудың салыстырмалы түрде шағын аумағында 1500 жоғары сапалы өсімдік, 500 саңырауқұлақ, 500 балдыр, 326 мүк және 200 лишай түрі табылған. Орманның құрамында негізінен Норвегия шыршасы мен Болгария шыршасы, сондай-ақ македониялық қарағай, шотланд қарағайы және ағаш шебінде тау қарағайы, ал төменгі биіктіктерде бук, қайын, есекқон және қараталдан тұратын аралас жапырақты орман басым. Шөптесін өсімдіктерге келетін болсақ, тауда Veratrum album-ның жақсы қалыптасқан популяциялары, сондай-ақ жиі "лилиялар" деп аталатын басқа да түрлер кездеседі. Сонымен қатар, жоғарырақ бөліктерде өсетін шығыс Еуропаның жасыл қанатты орхидеясы (Orchis morio) сияқты орхидеялар да бар. Өкпешөп (Pulmonaria officinalis) – Витоша тауында кең таралған тағы бір шөптесін өсімдік; ол орманның көлеңкесіндегі ылғалды жерлерде өседі.