Жон Лангалибалеле Дубе – ОАЖ-ның негізін қалаушы, саяхатшы, философ, жазушы. Африка Ұлттық Конгресінің алғашқы президенті, ОАЖ тарихындағы маңызды тұлға.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Африка жазушысы және саясаткері (1871–1946)
South African writer and politician (1871–1946)
Джон Лангалибалеле Дубе ОЛГ (22 ақпан 1871 – 11 ақпан 1946) – Оңтүстік Африканың эссеші, философ, педагог, саясаткер, баспагер, редактор, романист және ақын. Ол Оңтүстік Африканың туыс халықтар ұлттық конгресінің (SANNC) алғашқы президенті болды, ол 1923 жылы Африка Ұлттық Конгресіне айналды. Ол SANNC-тің негізін қалаушылардың бірі, доктор Пиксли ка Исака Семемен бірге оны құрды. Дубе 1912 жылдан 1917 жылға дейін SANNC президенті қызметін атқарды. Ол Америкаға оралған миссионерлердің арқасында барып, Оберлин дайындық академиясында оқыды. Ол Оңтүстік Африкаға қайтып келді, онда 1901 жылы ол және оның бірінші әйелі Нокутела Дубе Букер Т. Вашингтон құрған Тускеги институлының үлгісінде Охланж жоғары мектебін құрды. 1903 жылы Дубелер «Иланга» (қазіргі «Иланга лазе Натал») газетін шығарды. 1930 жылы Джон Дубе «Шаканың дене күзетшісі» деген кітабын жариялады. Ол 1946 жылы қайтыс болды.
John Langalibalele Dube OLG (22 February 1871 – 11 February 1946) was a South African essayist, philosopher, educator, politician, publisher, editor, novelist and poet. He was the founding president of the South African Native National Congress (SANNC), which became the African National Congress in 1923. He was an uncle to Dr Pixley ka Isaka Seme, with whom he founded SANNC. Dube served as the president of SANNC between 1912 and 1917. He was brought to America by returning missionaries and attended Oberlin Preparatory Academy. He returned to South Africa, where in 1901 he and his first wife, Nokutela Dube, founded the Ohlange High School based on the Tuskegee Institute founded by Booker T. Washington. In 1903, the Dubes founded the isiZulu newspaper Ilanga (now Ilanga lase Natal). In 1930, John Dube published Shaka's Body Servant. He died in 1946.
Ерте өмір
Джон Лангалибалеле Дубе Наталда Американың шетелдік миссиялар жөніндегі комиссияларының американдық кеңесінің филиалы – Американың Зулу миссиясының (АЗМ) Инанда миссионерлік станциясында дүниеге келді. Оның Оңтүстік Африка миссионерлік шіркеулері кейіннен Лондон миссионерлік қоғамының және Оңтүстік Африканың қауымдық одағының бауырлас қауымдық миссионерлік шіркеулерімен бірігіп, Оңтүстік Африканың Біріккен қауымдық шіркеуін (UCCSA) құрды. Оның әкесі, пастор Джеймс Дубе, АЗМ-нің алғашқы африкалық пасторларының бірі болды. Дубе өзінің ресми білімін Инанда мен Аманзимтотидегі Адамс колледжінде бастады. Адамс мектебінде тәртіпсіз мінез көрсеткені үшін дін қызметкері Уильям Каллен Уилкокс шақырылды. Оның әкесі Джеймс Дубе сол кезде Инандадағы қауымдық шіркеудің пасторы болған. 1887 жылы Уилкокс отбасы АҚШ-қа қайтып келді, ал Джон Дубе мен оның анасы миссионерлік жұпты Дубені Америкаға алып кетуге көндірді, онда ол білімін одан әрі жалғастыра алатын еді. Уилкокс келісім берді, бірақ Дубе өзін қаржылай қамтамасыз ету шартымен; алайда, олар оған кеңес берді, ал Уильям оның Америкаға келген кезде жол құрылысындағы алғашқы жұмысын тапты. 1888 жылдың соңында Дубе Оберлин академиясының дайындық мектебіне қабылданды, ол баспа және өзін-өзі жетілдіруді оқығанмен, бітірген жоқ. 1893 жылы ол Инандаға оралып, 1894 жылдың қаңтарында Нокутела Мдимаға үйленді.
John Langalibalele Dube was born in Natal at the Inanda mission station of the American Zulu Mission (AZM), a branch of the American Board of Commissioners for Foreign Missions, whose Southern African mission churches later merged with sister Congregational mission churches of the London Missionary Society and Congregational Union of South Africa to form the United Congregational Church of Southern Africa (UCCSA). His father, the Reverend James Dube, was one of the first ordained African pastors of the AZM. Dube began his formal education in Inanda and Adams College, Amanzimtoti. The Reverend William Cullen Wilcox was called in to talk to Dube, who was misbehaving at the Adams School. His father James Dube was then the Congregational minister at Inanda. In 1887, the Wilcox family were returning to the United States and John Dube and his mother persuaded the missionary couple to take Dube to America, where he could further his education. The Cullens agreed, on the condition that Dube was to maintain himself financially; however, they advised him, and William found him his first work on the road gang when he arrived in America. In late 1888, Dube enrolled at Oberlin Academy Preparatory School and, although he studied printing and self help, he did not graduate. In 1893, he returned to Inanda, where in January 1894 he married Nokutela Mdima.
Мемлекет адамы
Миссионерлік білім алған адам үшін, жаңадан келген батыс білімі мен африкалық дәстүрлі қоғам арасында қақтығыс туды. Алайда, Дубе осы әлеуметтік айырмашылықты мемлекеттік қайраткерлік қабілетімен шеше білді, кейінгі жылдары Зулу патшалық отбасының сенімін жеңіп алған кездегідей. Дюбе SANC-қа ешқашан кірмеген болар еді, егер оның бірлік қажеттілігі туралы ұстанымдары мен сөздері сол кездегі жаңадан пайда болған саяси ахуалмен үйлеспегенде. Дубтың қара нәсілді саяси ұйымның президенті ретінде айтқан сөздері ешқашан жарияланбады. Қара халықтың біріккен әлеуметтік-саяси қозғалысқа бірігуі 1914 жылы құрылған Маркус Гарвидің «Жалпы негрлерді жақсарту қауымдастығы» және «Африкалық қауымдастықтар лигасы» арқылы іске асты. Дубе саясатында сақ және консервативті болғанымен, қаралардың құқықтары және бірліктің ең маңызды қағидасы туралы ашық айтты – ол Гарви халықаралық аренаға шығар алдында қара халықтың бірлігінің қажеттілігін көріп білді.
For a missionary educated person, there was conflict between the newly arrived Western education and African traditional society. However, Dube navigated this social schism with a statesman like ability, as in his later years, when he was able to win the trust of the Zulu royal family. It is conceivable that Dube would never have been part of the SANC, except that his teaching and discourse on the necessity of unity chimed in with the then nascent political atmosphere. Dube's speeches as president of a black political mass movement have never been made available. The next formation of black people into a coherent socio political movement was to come into being with Marcus Garvey's Universal Negro Improvement Association and African Communities League, founded in 1914. In his politics Dube was cautious and conservative, yet he was forthright on the rights of blacks and the paramount tenet of unity – he foresaw the necessity of the unity of black people long before Garvey came to the international scene.
Білім беруші
Дуб сонымен қатар педагог, ел бойынша лекциялар оқып, ақ адамдарды тарту ететін белгілі спикер болған. 1901 жылы ол өзінің бірінші әйелі Нокутела Дубемен бірге Зулу христиандық өндірістік мектебін құрды, ол қазір Феникс және Экупакамениге жақын Олангедегі Оланге орта мектебі болып табылады. Бұл Оңтүстік Африкада қара нәсілді адамдар құрған алғашқы білім беру мекемесі еді. Ол шақыру бойынша лекциялар оқыды және осының нәтижесінде философия докторы ғылымының дәрежесін алды. Оның педагог ретіндегі қызметі аз жазылған, бірақ ол білім және мәдениет туралы көзқарастарды ұстанды және ұсынды, олар 1948 жылы билікке келген апартеид үкіметі Банту білім беру туралы заңды қабылдағанда жаулықпен пайдаланды. Дубе батыс білімін жергілікті әдет-ғұрыптар мен дәстүрлермен үйлестіру қажеттігін көрсетті, бұл тұжырым кең ауқымды африкалық қоғамдық мінез-құлыққа негізделген. Оның білім беру туралы теориялары Ukuziphatha және Isita еңбектерінде қамтылған.
Dube was also an educator, a speaker of note on the circuit engaging whites in lectures around the country. In 1901, he and his first wife, Nokutela Dube, founded the Zulu Christian Industrial School which is now the Ohlange High School at Ohlange, near Phoenix and EkuPhakameni. This was the first educational institution in South Africa to be founded by black people. He gave lecturers by invitation and he was awarded a Doctorate of Philosophy as a result. His role as an educator has been less documented, but he held and proposed views on education and culture that were to be used in inimical ways by the Apartheid government when it came into power in 1948 and legislating the Bantu Education Act. Dube had identified the need to combine Western education with local customs and traditions, all grounded in broad African communal behaviour. His theories on education are found in both Ukuziphatha and Isita.
Жазушы
Ол зулу әдебиетін қалыптастыруға көмектескен алғашқы әдебиетшілердің бірі болды. Ол зулу тілінде жарық көрген алғашқы авторлардың бірі болды, бірақ алғашқы зулу кітабын Магема Фузе жазды, оның зулу халқының тарихы – “Abantu abamnyama lapo bavela ngakona” (“Қара халық және олардың шығуы”) деген атпен 1922 жылы жарық көрді, ал кітап 1880-ші жылдар мен 1890-шы жылдардың басында жазылған еді. Дюбенің алғашқы жарияланған еңбегі – 1910 жылы жарық көрген, өзін-өзі жетілдіру және қоғамдық әдеп туралы ағылшын тіліндегі мақаласы болды. Оның философия докторының құрметті дәрежесін алған еңбегі – 1992 жылғы “Umuntu Isita Sake Uqobo Lwake” (“Адам өзінің ең жаман жауы”; 1936 жылға дейінгі зулу тілінің ескі орфографиясымен жазылған мәтін) мақаласы болды. 1930 жылы ол зулу әдебиетінде кең танылып, ықпалды болған “Инсила каШака” (“Шаканың жеке күзетшісі”) атты тарихи повесті жариялады. Ол зулу патшалық отбасының, әсіресе король Динизулудың өмірбаянын жазуға кірісіп, Африка әдебиетіндегі алғашқы өмірбаян жазушы болды. “Ukuziphatha” (“Мінез-құлық туралы”) атты 1910 жылғы мақала сияқты, әдеби сапасы төмен көптеген басқа да еңбектері бар. Әдеби шығармаларынан өзге, Дюбе және оның әйелі алғашқы зулу/ағылшын тіліндегі газетті құрды. Кейіннен Оланге институтының хоры оны пайдаланғаннан кейін ол ұлттық әнұранға айналды. Олар оны 1912 жылы Оңтүстік Африканың туыс халықтарының ұлттық конгресінің мәжілісінде орындады. Ол жабылу дұғасынан кейін орындалды және 1925 жылы ANC оны өзінің ресми жабылу әнұраны ретінде қабылдады.
He was among the pioneering men of letters who helped to establish Zulu literature. He was one of the first published Zulu authors, although the first published Zulu book was written by Magema Fuze, whose history of the Zulus, Abantu abamnyama lapo bavela ngakona (translated as The Black People and From Whence They Came), was published in 1922, having been written in the 1880s and early 1890s. Dube's first published work was an essay in English on self improvement and public decency that was published in 1910. The work that was to earn him the honorary doctorate of philosophy was the 1992 essay Umuntu Isita Sake Uqobo Lwake ("A man is his own worst enemy"; text in pre 1936 Zulu old orthography). He went on to publish, in 1930, a historical novella that has proven to be popular and influential in Zulu canon titled Insila kaShaka (Shaka's Body Servant). He embarked on writing biographies of the Zulu royal family, especially that of King Dinizulu, making him the first biographer in African literature. There are numerous other works of less significant literary quality such as the 1910 essay "Ukuziphatha" ("On Behaviour"). In addition to his literary works, Dube and his wife founded the first Zulu/English newspaper, This later became a national anthem after Ohlange Institute's choir used it. They played it at the South African Native National Congress meeting in 1912. It was sung after the closing prayer and the ANC adopted it as its official closing anthem in 1925.
Букер Т. Вашингтонның ықпалы
Дуб 1890 жылдың басында білімін кеңейту үшін АҚШ-қа саяхаттағанда Букер Т. Вашингтонның ықпалын тікелей сезінді. Ол әйелімен бірге 1901 жылы Оланге орта мектебін құрды, бұл мектеп банту әйелдеріне заманауи жолдармен өзін-өзі құтқаруға және қазіргі қоғамда өз орнын табуға бағытталған оқу орны болды. Өзінің «Ukuziphatha» еңбегінде Дубе банту қоғамын дамытудағы әлсіздік ретінде банту әйелін атады, себебі қоғамдағы әйелдерге білім беруге қойылған шектеулер және әйелдердің өткінші нәрселерге бейімділігі оның ойынша, дамуға кедеріл келтірді. Дубке әсіресе американдық ойшыл Ральф Уолдо Эмерсонның «Құлдықтан жоғары қалықтау» (1901) атты өзіне сену туралы кітабы үлкен әсер етті. Вашингтонның кітабы банту ойларына және барлық қара әлемге зор ықпал етті. Ол кейіннен Оңтүстік Африкадағы бірнеше банту тілдеріне аударылды, бірақ Дубе оны аудармауды жөн көрді, оның орнына оның қағидаларын іс жүзінде қолданды. Бұл жетістік Гарви мен оның қозғалысынан және, шамалы дәрежеде, Шығыс Кейп провинциясындағы Король Уильямс Таунындағы саяси қайраткер Стив Бикодан басқа ешкім қайталаған емес. Дубе Вашингтонның Тускеги институтынан шабыттанды; жылдар өткен соң Маркус Гарви да осындай шабытпен Вашингтонды көруге тырысты, бірақ ол 1916 жылы АҚШ-қа келгенде Вашингтон бір жыл бұрын қайтыс болған еді. Дюбе мектебі бүгінге дейін жұмыс істеп келеді. Дубе өзін-өзі сенуге, этикалық және рухани ізденіс ретінде басқалардың алдында қадір-қасиет пен құрметке ие болуға берік сенді. «Isita» басылымында ол өзін-өзі қамтамасыз етуді және қара нәсілділердің әлем алдында құрметке ие болу үшін экономикалық жобаларды бастау қажеттігін уағыздады. Нкокела мен Джон Дубе ұйымдық табысқа жеткенімен, олардың некелерінде осы табысқа жете алмады. Олардың баласыз болуы Нкокеланың беделіне кері әсер етті, ал Джон олардың бір оқушысынан бала сүйді. Джонды тергеу үшін комиссия құрылды, бірақ олар ешқандай шара қолданбады және Нкокела қорландығын сезінді. 1914 жылы жұбайлар ажырасып, Нкокела Трансваальға көшіп кетті, бірақ бүйрек ауруына шалдықты. Ол Жоханнесбургке Джон Дюбемен бірге тұруға оралды және 1917 жылы 44 жасында қайтыс болды. Оның қосылу рәсіміне Пиксли ка Исака Семе және болашақ Африка Ұлттық Конгресінің басқа да көрнекті мүшелері қатысты.
Dube had experienced first hand the influence of Booker T. Washington in his travels to the US to expand his education in early 1890. He and his wife founded the Ohlange High School in 1901, a school dedicated to teaching Bantu women modern ways to be liberated and find a place in modern society. In his Ukuziphatha Dube had identified the Bantu woman as the weakness in developing Bantu society because of the society's restrictions on education for women and what he identified as woman's propensity to ephemera. Dube was particularly influenced by reading Washington's Up From Slavery (1901), a book on self reliance, the gospel that was taught by the American sage Ralph Waldo Emerson. Washington's book proved immensely influential in Bantu thought and across the black world. It was subsequently translated into several Bantu languages in South Africa, but Dube never chose to translate it, instead putting its teachings into practice. This was a feat that was never duplicated, except by Garvey and his movement and, on a minor scale, by the political figure Steve Biko in his hometown of King William's Town in the province of the Eastern Cape. Dube had been inspired by Washington's Tuskegee Institute; years later Marcus Garvey attempted to see Washington because of a similar inspiration, though he arrived in the US in 1916, Washington had died the previous year. Dube's school is still functioning today. Dube was a firm believer in self reliance, both as an ethical and spiritual quest towards realisation of dignity and respect in the eyes of others. In Isita, he preached self reliance and the need for black people to initiate economic ventures to gain respect in the eyes of the world. Nokutela and John Dube's organisation success was not matched in their marriage. Their failure to have children was seen to reflect badly on Nokutela and John fathered a child with one of their pupils. A committee was set up to investigate John, but they took no action and Nokutela felt humiliated. The couple separated in about 1914, and Nokutela moved to the Transvaal until she became ill with kidney disease. She returned to live with John Dube in Johannesburg, and died in 1917 at the age of 44. Her funeral was attended by Pixley ka Isaka Seme and other prominent members of what was to become the African National Congress.