Кіріспе

19 ғасырдағы Калифорниядағы испан миссиясы. Бұл миссия Жоғарғы Калифорниядағы алғашқы білім беру орны болды және бүгінде мұражай ретінде, сондай-ақ Лос-Анджелес архиепископтығының қауымдық шіркеуі ретінде қызмет етеді. Ол сонымен қатар Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде танылған, Калифорнияның 21 миссиясының арасында ең жақсы сақталғандарының бірі деп есептеледі.

Тарих

1812 жылғы 21 желтоқсанда Санта-Барбараның жанында болған жер сілкінісі салдарынан алғашқы шіркеудің көп бөлігі қирады. Осы жер сілкінісінен Калифорниядағы бірнеше миссиялар зардап шекті немесе толығымен бұзылды. Ғимараттарға ауыр зақым келгенімен, кешен тастап кетілген жоқ. 1817 жылғы 4 шілдеде Фигероа тауынан әкелінген қабырғалар мен үлкен қарағай ағаштарынан салынған жаңа шіркеу қасиетті орын ретінде ашылды. 1819 жылы шіркеуден шамамен жарты миль қашықтықта сумен жұмыс істейтін диірмен салынды. 1821 жылы жаңадан келген американдық иммигрант Джозеф Джон Чапман жобалаған тоқыма фабрикасы қосылды. Ол Mission San Gabriel үшін астық диірменін салуға қатысты және Лос-Анджелестегі алғашқы шіркеуді салу үшін ағаш дайындады. Ол Сан-Габриэльдің жанында салған диірмен қазір мұражай болып табылады. Чапмен 1822 жылы Mission Basilica San Buenaventura-да крещениеден өтті және сол жылы Санта-Барбаралық Гуадалупа Ортегаға үйленді, олардың бес баласы болды. 1824 жылы Чапмен Лос-Анджелесте жер сатып алып, жүзімдік шаруашылығын құрды, бірақ миссиялардағы жұмысты тоқтатпады. 1824 жылғы 21 ақпанда бір әскер жас чумаш жігітін ұрып-соқты. 1900 жылдардың басында жазылған екі чумаш есебінде, тайпа мүшесі ұрылған кезде испан қызметшісі Санта-Инес шіркеуінің қызметкерлерінің келесі жазда миссияның тума халқын өлтіру туралы әңгімелескенін естігені айтылады. Қызметшілер оның хабарлағандығын білгеннен кейін, оның тілі мен аяқтары кесіліп, өртеліп өлтірілді. Бұл жаңалықты естіген тума халқы Санта-Барбара арнасындағы басқа тайпалардан көмек сұрады және бір аптадан кейін 1824 жылғы чумаш көтерілісі басталды. Шайқас аяқталғаннан кейін, тума халқы миссияда болған өртті өшірді. Көптеген үндістер таулардағы басқа тайпаларға қосылды, тек аз ғана чумаш миссияда қалды. 1833 жылы Калифорниядағы миссиялар секуляризациялау процесін бастан өтті, бірақ Санта-Инес миссиясы 1835 жылға дейін Мексика үкіметімен секуляризацияланды. Секуляризация миссияларды басқарушы падрелерді үкімет тағайындаған басқарушылармен алмастыруды білдірді. Бұл жағдайда испан францискандықтары мексикалық францискандықтармен ауыстырылды, олар чумаштардың рухани қажеттіліктерін ғана қанағаттандырумен шектелді. Бұл жаңа саясаттың салдарынан чумаштар жаман күйде болды және өздерінің ауылдарына оралып немесе қоныс аударушылардың ранчоларында жұмыс істеуге көшті. Нәтижесінде олардың жерлерінің көп бөлігі қоныс аударушыларға берілді. 1843 жылы Калифорнияның мексикалық губернаторы Мишельторена Санта-Инес аңғарының жерін, Ранчо Канадда де лос Пинос деп аталатын жерді Калифорниядағы алғашқы семинария – "Біздің пана болған ханым" колледжіне сыйлады. Калифорнияның алғашқы епископы Франсиско Гарсия Диего и Мореноның миссиясында құрылған колледж 1881 жылы тасталды. Сол кезде миссия ғимараттары құлдырап бара жатты. Жол тонаушы Джек Пауэрс 1853 жылы Mission Santa Inés және іргелес Rancho San Marcos-ты қысқа мерзімге басып алды, ол rancher Николас А. Денге тиесілі мал ұрлауды жоспарлады. Пауэрс қан төгілмейтін қарулы қақтығыста жеңілді. Ол 1855 жылға дейін Санта-Барбара аймағынан қуылмады. Даниялық Солванг қаласы 1900 жылдардың басында миссияның айналасында бой көтерді. 1904 жылы Александр Баклер әкесінің күш-жігері арқасында миссияны қайта құру жұмыстары басталды, бірақ 1947 жылға дейін, Херст қоры жобаны қаржыландырғанға дейін толыққанды қалпына келтіру мүмкін болмады. Капуцин францискандықтары қалпына келтіру жұмыстарын жалғастыруда.

Жергілікті халықтар

Алта Калифорния миссионерлік жүйесін францискандықтар орденінің католик дін қызметкерлері жергілікті американдықтарды дінге өткізу үшін құрды. Миссионерлер еуропалық жемістерді, көкөністерді, мал мен жылқыны, шаруашылықты және технологияны әкелді. Санта-Инес тұрғындары еңбекшілер ретінде пайдаланылды, ал миссияның ауыл шаруашылығы ортада үлкен экологиялық өзгерістерге әкелді. Археоботаникалық талдау көрсеткендей, Санта-Инестегі ауыл шаруашылығының күш-жігері бұршақ, қабақ, картоп, капуста, зәйтүн, жүзім, алмұрт, абрикос, кендір, шалғын, сәбіз және т.б. сияқты өсімдіктерді ортаға енгізуге тікелей себеп болды. Миссиялар орналасқаннан кейін көп ұзамай, еуропалық өсімдіктер мен арамшөптер Калифорнияның жағалауында кеңінен тарады. Қазіргі АҚШ аумағындағы және Солтүстік Мексиканың оңтүстік-батыс аймағындағы көптеген жергілікті тұрғындар еуроазиялық аурулардың құрбаны болды, оларға иммунитеті болмады, мысалы, Пимерия Альта және Баха Калифорния миссияларындағыдай. Алайда, демографиялық зерттеулер көрсеткендей, Санта-Барбара бұғазындағы миссиялар (Санта-Инес, Санта-Барбара, Сан-Буэнавентура және Ла Пурисима Консепсьон) және көптеген басқа Альта Калифорния миссиялары осы тенденцияны дәлме-дәл қайталай бермейді. Миссияларда эпидемиялар болғанымен, 1800 жылдардағы санақтар көрсеткендей, әйелдер мен балалардың өлім-жітім көрсеткіші ерлерге қарағанда әлдеқайда жоғары болды. Аурулар жынысқа немесе жасқа қарамастан таралады, демек, аурудан басқа да бір фактор миссиядағы үнді халқына күшті әсер еткен. Зерттеушілер халықтың азаюына Альта Калифорния миссияларының ерекше жағдайлары себеп болғанын анықтады: тығыз, көлемді тұрғын үйлер, ол аурулардың таралуына жағдай жасады. Бұл жағдайлар жергілікті халықты мәдени және діни тұрғыдан өзгертуге бағытталған бағдарламаның бір бөлігі ретінде туындады. Мысалы, әйелдердің жыныстық қатынасын бақылау үшін францискандықтар барлық бойдақ әйелдерді түнде кішкентай, ылғалды бөлмелерге құлыптайтын.

Миссияның қалпына келтіруі

Санта-Инес миссиясы Калифорния штатындағы ең көне сақталған құрылыстардың бірі және оны жөндеуге және қайта жаңартуға үздіксіз күш салу қажет. Осы жылдар бойында көптеген ерлер мен әйелдер осы тарихи ескерткішті сақтау, күтіп ұстау және қалпына келтіру үшін еңбек етті. Бұрынғы жұмыстардың ішінде құрылыстың беріктігін қамтамасыз ету үшін саздан (кептірілген саз балшықтан) жасалған ғимараттарды қалпына келтіру шаралары болды. Адобеден салынған құрылыстар ауа райының өзгеруіне, топырақ қозғалысына және жер сілкінісіне ерекше сезімтал. Тиісті консервация болмаса, Санта-Инес миссиясының қабырғалары жарылып, өнер туындыларының түсі солғын болады. Санта-Инес миссиясын қайта жаңартуға көбінесе приход мүшелері жауапты, бірақ приходқа жатпаған адамдар да үлес қосты. Приход мемлекеттік немесе федералдық қаржыландыру алмайды, оның орнына мұражайға кіру ақысы, қайырымдылық шаралары және жеке тұлғалар мен қоғамдық ұйымдардың сыйлықтары арқылы қаражат жинайды. Жеке үлестер мен Калифорния Миссиясы қоры сияқты жеке қоғамдық ұйымдардан алынған гранттар да бұрынғыда қайта жаңарту жұмысына үлкен көмек көрсетті.