Кіріспе

1844 жылы Феликс Мендельсонның композициясы

Феликс Мендельсонның Ми минорындағы скрипкалық концерті, Op. 64, MWV O 14 – оның соңғы концерті. Премьерасы жақсы қабылданып, қазірге дейін ең танымал және жоғары бағаланған скрипкалық концерттердің бірі болып табылады. Ол скрипка репертуарында маңызды орын алады және кез келген талапкер скрипкашының міндетті түрде орындауы тиіс туынды ретінде беделге ие, сонымен қатар романтикалық дәуірдегі алғашқы концерттердің бірі саналады. Әдеттегі орындалу уақыты жарты сағатқа жуық. Мендельсон бұл скрипкалық концерттің идеясын жақын досы, Лейпциг Гевандхаус оркестрінің концертмейстері Фердинанд Дэвидке алғашқыда ұсынған. 1838 жылы жоспарланғанымен, туындыны аяқтауға тағы алты жыл кетті және ол 1845 жылға дейін таныстырылмады. Осы кезеңде Мендельсон Дэвидпен үнемі хат алмасып, көптеген ұсыныстар алды. Бұл шығарма романтика дәуірінің маңызды скрипкалық концерттерінің бірі болды және көптеген композиторларға әсер етті. Концерт үш бөлімнен тұрады, әр бөлімі стандартты жылдам-баяу-жылдам құрылымды және дәстүрлі форманы сақтайды, бірақ сол уақыт үшін инновациялық және жаңашыл еді. Ерекшеліктерінің бірі – шығарманың басында скрипканың дерлік бірден кіруі (классикалық дәуірдегі концерттердегідей, оркестрдің алдын ала таныстыруынан гөрі) және концерттің тұтас композициялық формасы, онда үш бөлім мелодиялық және гармониялық тұрғыдан байланыстырылған және атакка орындалады (әр бөлім алдыңғысынан кейін үзіліссіз жалғасады). Көптеген скрипкашылар бұл концертті жаздырып, концерттерде және классикалық музыка сайыстарында орындайды. Оны Нейтан Милштейн мен Нью-Йорк филармониясы альбом ретінде жазды және 1948 жылы жаңа форматтың енгізілуімен алғашқы LP пластинкасы ретінде шығарды.

Тарих

1835 жылы Лейпциг Гевандхаус оркестрінің бас дирижері болып тағайындалғаннан кейін, Мендельсон балалық шағынан бергі досы Фердинанд Дэвидті оркестрдің концертмейстері етіп тағайындады. Осы кәсіби байланыс осы туындының бастауы болды. 1838 жылғы 30 шілдеде жазған хатында Мендельсон Дэвидке: "Келесі қыста сіз үшін скрипкалық концерт жазғым келеді. Менің ойымда Е минорындағы бір туынды жүр, оның басы маған демалыс бермейді" деп жазды. Алайда, концертті аяқтауға тағы алты жыл кетті. Кешігудің себептері көп, соның ішінде өзіне сенімсіздік те бар. Дегенмен, Мендельсон мен Дэвид осы жылдар ішінде үнемі хат алмасып тұрды. Автографтық нота 1844 жылғы 16 қыркүйекте жазылған, бірақ Мендельсон концерттің тұсаукесеріне дейін Дэвидтен кеңес сұрап жүрді.

Аспаптар

Бұл шығарма жеке скрипка мен сол дәуірдегі стандартты оркестр үшін жазылған, құрамында екі флейта, екі гобой, A құбығындағы екі кларнет, екі фагот, екі табиғи мүйіз, екі табиғи труба, тимпан және скрипкалар бар. Әуен бастапқыда ағаштан жасалған үрмелі аспаптармен орындалады, ал солист ашық G ішегінде педальді нотамен қоса ойнайды. Бұл күйді жеке скрипка орындайды, содан кейін қысқа кодетта туындының басты бөлімін аяқтайды. Бастапқы екі тақырып даму бөлімінде біріктіріледі, мұнда музыка инновациялық каденцияға дейін күшейеді, оны Мендельсон солистке импровизациялауға рұқсат бермей, толығымен жазған. Бұл рекапитуляцияға көпір ретінде қызмет етеді, онда оркестр басты әуенді орындайды, ал солист үздіксіз рикошет арпеджиоларымен сүйемелдейді. Рекапитуляция кезінде ашылу тақырыптары қайталанады, екінші тақырып Е мажорда орындалады, ал бөлімді аяқтау үшін Е минорына оралады. Музыка "Presto" деп белгіленген кодаға жылдамдық жинап, рекапитуляциядан бұрын орналасқан. Джошуа Белл концертті өзінің жеке каденциясымен орындайды. Скрипкалық концерт бұрынғы концерттерден байланысты қозғалыстарымен ерекшеленеді. Бұл байланыс қозғалыстар арасындағы қол соғуды болдырмау үшін жасалған. Бұл Мендельсонның тыңдаушыларына жаңалық болды, өйткені олар, бүгінгідей емес, қозғалыстар арасында қол соғуға дағдыланған. XIX ғасырдың соңына қарай, бұл туынды репертуардағы ең ұлы скрипкалық концерттердің бірі деп есептелді. Бұл оның концерттік скрипкашылардың дискографиясында кең таралғанына әкелді, тіпті дыбыс жазудың алғашқы кезеңінде ғана белсенді болған және Евгений Исаев сияқты жазылған музыкасы өте аз сақталғандардың арасында да. Дегенмен, ол техникалық тұрғыдан қиын болып қала береді және көптеген басқа да танымал туындылармен салыстырылатын деңгейде қиын деп саналады.