Кіріспе

Аңызға толы Артур әскерінің рыцарі

Борс ( /bɔrz/ ) – Артур әңгімелеріндегі екі рыцарьдың аты, үлкені мен кішісі. Екеуі алғаш рет 13 ғасырдағы Ланселот Граалы романтикалық проза циклында кездеседі. Үлкен Борс – Артур патшаның билігінің бастапқы кезеңінде Гауннс (Ганнс / Гаунс / Ганис) королі, Бенуақ патшасы Банның інісі және Кіші Борс пен Лионельдің әкесі. Оның ұлы Кіші Борс кейін Дөңгелек үстелдің ең мыкты рыцарьларының біріне айналады және Киелі Граальды табуға қатысады.

Үлкен Борс патша

Үлкен Борс – Бан патшаның інісі және Гектор де Марис пен Ланселоттың әкесі. Ол Банның әйелі Элейннің қарындасы Эвайнға үйленеді. Оның екі ұлы бар: Кіші Борс және Лайонел. Бан мен Борс король Артурдың Британиядағы он бір көтерілісші патшаға қарсы күресіндегі алғашқы одақтастары болады, олардың ішінде Лот, Уриен және Карадок та бар. Артур оларға өздерінің континенттегі жерлеріне қауіп төндіріп отырған франк жауы Клаудасқа қарсы көмектесуге уәде береді. Бірақ Артур уәдесін орындамай кешіктіреді, соның салдарынан Клаудас шабуыл жасап, сәттілікке жетеді, нәтижесінде екі патша да қаза болады. Банның ұлы Ланселотты Көл ханымы алып кетеді, ал Борстың балалары Клаудастың қызметкерлерімен тұтқын күйінде тәрбиеленеді.

Жас Борс мырза

Артур тарихын зерттеу барысында жас Борс мырза король Борстан да жақсы танымал. Сэр Борс пен Лайонел бірнеше жыл Клаудас сарайында өмір сүрді, бірақ олар ақырында оған қарсы көтеріліп, оның қатыгез ұлы Доринді өлтіреді. Клаудас кек алмастан, жігіттерді көл ханымының қызметшісі құтқарып, оларды туысы Ланселотпен бірге өсіру үшін алып кетеді. Олар өсіп-өніп, мықты салт аттылар болады да, Камелотқа барып, Артур патшаның сарайына қосылады. Борс маңдайындағы ерекше жарасымен танылады және корольдің көптеген қақтығыстарына, соның ішінде әкесінің жерін азат еткен Клаудаспен шайқасқа қатысады. Брандегорис патшаның әдемі қызы Клэр сиқырлы сақина арқылы онымен ұйықтауға алдау арқылы Борс Елианды әке болады; кейіннен ол ұлын Дөңгелек үстелге енгізеді. Сэр Борс әрқашан Дөңгелек үстелдің ең жақсыларының бірі ретінде суреттелген, бірақ оның шынайы даңқы Грааль іздеуінде келеді, онда ол Галахад пен Персивальмен бірге Граальдың құпияларына куә болуға лайық екенін дәлелдейді. Бірнеше оқиға оның ізгі мінезін көрсетеді; бірде әйел Борсқа жақындап, онымен ұйықтамаса, өзін-өзі өлтіруге ант береді. Ол бойжетімдік антын бұзудан бас тартады; ханым және оның қыздары өздерін қамалдың қабырғасынан лақтырып тастаумен қорқытады. Әйелдер секіріп түсіп, өздерін жын-шайтан ретінде көрсетеді, олар оны аяушылық сезімін ойнатып, алдауды қалайды. Басқа бір оқиғада Борс ағасы Лайонелді құтқару, бір жағынан зұлымдардың тікендерімен қамшылау, екінші жағынан зұлым салт атты ұрлап кеткен қызды құтқару сияқты екі нәрсені таңдау керек. Борс қызға көмектесуді шешеді, бірақ ағасының қауіпсіздігі үшін дұға етеді. Лионель өзінің азаптаушыларынан қашып, Борсты өлтіруге тырысады, ал Борс өзін қорғамайды, туысына қарсы қару көтеруден бас тартады. Дөңгелек үстелдің басқа да салтбастысы Калогренант пен оқшаулаушы араласуға тырысады, бірақ Лионель екеуін де жолға шыққанда өлтіреді. Бірақ ол бауырын өлтірер алдында, Құдай оны отты бағанамен ұрып-соғады. Борс, Галахад және Персиваль Киелі Гралды алуға барады және оны Сарас аралына, киелі жердің мистикалық аралына, ертіп барады. Борс қайтып келген жалғыз адам, ал Вулгатаның Queste мәтіні Камелотқа қайтып келу туралы толық оқиғаны айтып беретін Борстың жазба жазбасы ретінде ұсынылады. Бүкіл Вулгата циклының соңында Борс жалғыз тірі қалған басты кейіпкер және корольдің өлімінен кейін Артурға мұрагер ретінде пайда болады. Томас Малоридің француз романтикасы дәстүріне негізделген "Артурдың өлімі" романында сэр Борс, сэр Мадор де ла Портінің туысын уландырған деп айыпталғаннан кейін, жекпе-жекте королева Гвиневераның чемпионы ретінде күресуге келіседі. Басында бас тартқаннан кейін, оның әдеттегі чемпионы Ланселот Камелоттан ертерек кеткендіктен, Бос оның алдында тізе бүккеннен кейін жеңіледі. Ол Мадормен оның қамы үшін жекпе-жек өткізбекші, Ланселот оның орнын жасырын түрде алмақшы. Кейінірек, Ланселоттың Гвиневрамен қарым-қатынасы ашылып, Артур оны өлімге кескеннен кейін, Борс отбасы мүшелерімен бірге Ланселот жағына шығады. Ол королеваны өлім жазасынан құтқаруға көмектеседі және Ланселоттың туыстарының бірі болып табылады, содан кейін оны Англиядан жер аударылуға ертіп барады. Ағасы Лайонельмен бірге Борс Ланселоттың ең батыл және сенімді көмекшілерінің бірі болады. Соғыста ол Артурдың екінші қолбасшысы Гауэйнмен ат үстінде жекпе-жектен қашып құтыла алады. Басқа бір жағдайда Борс Артурды өзі өлтіруге мүмкіндік алады, бірақ Ланселот оны тоқтатады. Қызметінің есебі ретінде Ланселот Лионельді Франция королі етіп тағайындайды, ал сэр Борс Клауда патшасының жерлерінің билеушісі болады. Фракциялар әлі де соғысып жатқанда, Мордред Артурға сатқындық жасап, тақты алады. Ланселот бұл туралы естіп, Артурға көмекке барады, бірақ тым кеш келеді. Ланселот Гвиневрені іздеді; біраз уақыттан кейін жаңалықсыз, Лайонель оны іздеп барады және өлтіріледі. Сэр Борс әскердің басым бөлігін үйге жібереді, ал Ланселотты іздеуге туыстарымен бірге барады. Олар оның діни қызметкер ретінде өмір сүріп жатқанын тауып, оған қосылуға шешім қабылдайды. Ланселот Граалы мен Вулгатадан кейінгі Морт д'Артуда Ланселот пен оның адамдары билікті басып алған Мордред ұлдарымен күресу үшін Британияға оралады. Ұрыста Мордредтің үлкен ұлы Мелеон немесе Мелехан Лионельді өлімге ұшыратады. Борс Мелеханды бір соққымен өлтіріп, ағасының қанын өтейді. Ланселот Мордредтің есімін атамаған екінші ұлын өлтіреді.

Қазіргі суреттер

1949 жылы "Колумбия Пикчерс" компаниясы түсірген "Сэр Галахадтың оқиғалары" сериалында сэр Борсты Чарльз Кинг Галахадтың комедиялық көмекшісі ретінде бейнелейді. Т. Х. Уайттың 1958 жылғы "Бір кездегі және болашақ патша" романында Борс "әйелдерді жек көретін" және "денесімен жақындыққа түспеген" адам ретінде, сондай-ақ көбінесе ашушаң мінезді деп сипатталады. 1975 жылғы "Монти Пайтон және киелі Грааль" фильмінде сэр Борс (Терри Гиллиам ойнады) Кербанногтың Қауіпті Қоянына жеңілген Дөңгелек үстелдің алғашқы рыцарі болады. Борс фильмнің "Спамалот" атты сахналық музыкалық адаптациясында да пайда болады. 2004 жылғы "Король Артур" фильмінде британдық актер Рей Уинстон Борстың өзгеше түсінігін көрсетеді. Ол Артурдың римдік сармат әскерлерінің бірі, бұрынғы қасиетті бейнеден өзгеше, батыл және қатыгез мінезді. Ол Дагонеттің інісі, Ванора атты сүйіктісі және оннан астам заңсыз баласы бар. Ванора Гвиневраның ертедегі прототипі деп есептеледі; фильмдегі Ванора сонымен қатар сармат әскері Ланселоттің сүйіктісі болып табылады, ол Борстың кіші баласының әкесі болуы мүмкін деп айтылады, және мүмкін басқа балаларының да (мысалы, үлкен ұлы Гиллі), олардың шаштары ата-анасынан қара түсті.