Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рыцарьлардың дәстүрлі идеологиясы мен мінез-құлық кодексі
Traditional ideology and code of conduct of knights
Рыцарьлық, немесе рыцарьлық тілі – 1170 және 1220 жылдар аралығында Еуропада қалыптасқан бейресми және әртүрлі мінез-құлық кодексі. Ол ортағасырлық христиандық рыцарь институтымен байланысты, рыцарьлар түрлі рыцарьдық ордендердің мүшелері болған; рыцарьлар мен джентльмендердің мінез-құлқы рыцарьлық әлеуметтік кодекстермен реттелген. Рыцарьлықтың идеалдары ортағасырлық әдебиетте, әсіресе Франция жөніндегі әдеби циклдарда, Шарльменнің және оның қарулы күштерінің, паладиндердің, сондай-ақ 1130 жылдары жазылған Монмуттың Геффриінің "Historia Regum Britanniae" еңбегі арқылы Британия жөніндегі аңызбен байланысты кеңінен танымал болды. Бұл Артюр патшасы және оның Дөңгелек үстелдің рыцарьлары туралы аңызды кеңінен таратуға мүмкіндік берді. Ортағасырлық Еуропада қалыптасқан рыцарьлық кодексінің тамыры бұрынғы ғасырларда жатыр. Ол Каролинг империясында кавалерияның идеализациясынан пайда болды – әскери батылдық, жеке оқу және басқаларға қызмет етуді қамтиды, әсіресе Францияда, Шарльменнің кавалериясындағы атты әскерлер арасында. Уақыт өте келе, Еуропадағы рыцарьлықтың мағынасы жалпы әлеуметтік және моральдық құндылықтарды баса назар аудару үшін толықтырылды. Кейінгі орта ғасырлардағы рыцарьлық кодексі – бұл жауынгерлік этиканы, рыцарьлық құлшынысты және сарай әдептерін біріктіретін моральдық жүйе, бәрі де құрмет пен асыл сұлтанды орнатуға бағытталған.
Chivalry, or the chivalric language, is an informal and varying code of conduct developed in Europe between 1170 and 1220. It is associated with the medieval Christian institution of knighthood, with knights being members of various chivalric orders; knights' and gentlemen's behaviours were governed by chivalrous social codes. The ideals of chivalry were popularized in medieval literature, particularly the literary cycles known as the Matter of France, relating to the legendary companions of Charlemagne and his men at arms, the paladins, and the Matter of Britain, informed by Geoffrey of Monmouth's Historia Regum Britanniae, written in the 1130s, which popularized the legend of King Arthur and his knights of the Round Table. The code of chivalry that developed in medieval Europe had its roots in earlier centuries. It arose in the Carolingian Empire from the idealisation of the cavalryman—involving military bravery, individual training, and service to others—especially in Francia, among horse soldiers in Charlemagne's cavalry. Over time, the meaning of chivalry in Europe has been refined to emphasize more general social and moral virtues. The code of chivalry, as it stood by the Late Middle Ages, was a moral system which combined a warrior ethos, knightly piety, and courtly manners, all combining to establish a notion of honour and nobility.
Терминология және анықтамалар
"Шыбайлылық" термині ескі француз тіліндегі chevalerie сөзінен туындаған, оны "атты әскер" деп аударуға болады. Алғашқыда бұл термин тек атқа мінген ер адамдарды ғана білдірген, бірақ кейіннен ол рыцарлық идеалдармен байланысты болды. Француз тіліндегі "chevalier" сөзі бастапқыда "аристократиялық тегі бар, мүмкін, асыл рудан шыққан, қажет болған жағдайда өзін соғыс аты және ауыр атты әскердің қару-жарағымен жабдықтауға қабілетті, сондай-ақ оны белгілі бір рәсімдер арқылы рыцарь еткен адам" деген мағынаны білдірген. Сондықтан, орта ғасырларда chevalerie (ағылшын тілінде "chivalry" сөзіне айналған) көптеген сандардан тұратын ауыр атты әскердің құрамын білдірген, олар майданда құрылымдалып тұрған. Ағылшын тілінде бұл термин 1292 жылдан бастап қолданыла бастады (ескеріңіз, "cavalry" сөзі осы сөздің итальян тіліндегі түрінен шыққан). Терминнің мағынасы уақыт өте келе кеңейіп, өзгере түсті, себебі орта ғасырларда "chevalier" сөзінің мағынасы бастапқыдағы нақты әскери мағынасынан – "соғыс атын иеленген әскери қызметкерге байланысты мәртебе немесе жалақы" немесе "атты рыцарлар тобы" – 12-шы ғасырда танымал бола бастаған романтика жанрында тараған христиан жауынгерлік этикасының идеалына және сол замандағы Миннесанг пен оған байланысты жанрларда тараған сарайлық махаббаттың идеалына ауысты. Шыбайлылық идеялары үш ортағасырлық еңбекте жинақталған: анонимді Ordene de chevalerie поэмасы, ол Тиберияның Хью II-сінің қалай тұтқындалып, Саладинмен (1138–1193) христиандық рыцарьлық рәсімін көрсетуге келіскен соң босатылғаны туралы айтады; Майоркалық Рамон Льюллдің (1232–1315) жазған Libre del ordre de cavayleria еңбегі, оның тақырыбы рыцарьлық; және Джеффри де Шарнидің (1300–1356) Livre de Chevalerie еңбегі, ол рыцарьлықтың қасиеттерін зерттейді, батылдықты ерекше атап көрсетеді. Осы үш мәтіннің авторларының ешқайсысы басқа екі мәтінмен таныс болған жоқ, бірақ олардың үшеуі де шыбайлылық туралы жалпы ұғымды бейнелейді, ол олардың ешқайсысымен толық сәйкес келмейді. Әр түрлі деңгейде және әр түрлі егжей-тегжейлілікпен олар шыбайлылықты әскери, ақсүйек және дін біріккен өмір салты ретінде сипаттайды. "Шыбайлылық кодексі" – бұл орта ғасырдың соңындағы туынды, ол крест жорықтары аяқталғаннан кейін, ішінара Киелі жерде шайқасқан тарихи рыцарьларды идеалдандырудан және сарайлық махаббаттың идеалдарынан пайда болды.
The term "chivalry" derives from the Old French term chevalerie, which can be translated as "horse soldiery". Originally, the term referred only to horse mounted men, from the French word for horse, cheval, but later it became associated with knightly ideals. The French word chevalier originally meant "a man of aristocratic standing, and probably of noble ancestry, who is capable, if called upon, of equipping himself with a war horse and the arms of heavy cavalryman and who has been through certain rituals that make him what he is." Therefore, during the Middle Ages, the plural chevalerie (transformed in English into the word "chivalry") originally denoted the body of heavy cavalry upon formation in the field. In English, the term appears from 1292 (note that cavalry is from the Italian form of the same word). The meaning of the term evolved over time into a broader sense, because in the Middle Ages the meaning of chevalier changed from the original concrete military meaning "status or fee associated with a military follower owning a war horse" or "a group of mounted knights" to the ideal of the Christian warrior ethos propagated in the romance genre, which was becoming popular during the 12th century, and the ideal of courtly love propagated in the contemporary Minnesang and related genres. The ideas of chivalry are summarized in three medieval works: the anonymous poem Ordene de chevalerie, which tells the story of how Hugh II of Tiberias was captured and released upon his agreement to show Saladin (1138–1193) the ritual of Christian knighthood; the Libre del ordre de cavayleria, written by Ramon Llull (1232–1315), from Majorca, whose subject is knighthood; and the Livre de Chevalerie of Geoffroi de Charny (1300–1356), which examines the qualities of knighthood, emphasizing prowess. None of the authors of these three texts knew the other two texts, and the three combine to depict a general concept of chivalry which is not precisely in harmony with any of them. To different degrees and with different details, they speak of chivalry as a way of life in which the military, the nobility, and religion combine. The "code of chivalry" is thus a product of the Late Middle Ages, evolving after the end of the crusades partly from an idealization of the historical knights fighting in the Holy Land and from ideals of courtly love.
Әдептіліктің дағдарысы мен ерлік өркендеуі
Орта ғасырлар бойы әдептілік ортағасырлық еуропалық қоғамда жоғары мінез-құлықтың танылған түрі болып қала берді. Әрбір аристократтан әдепті мінез-құлық күтілді және оның нормалары рыцарлық әдебиетке енгізілді. Бірақ Крауч көрсеткендей, әдептілік (рыцарлықтан өзгеше) тек ақсүйек қоғаммен ғана шектелмеді. Орта ғасырлық әдебиетте қызметшілердің, саудагерлердің, дін қызметкерлерінің және еркін шаруалардың «әдепті» мінез-құлқы үшін мақталып жатқан мысалдары бар. Оның рыцарлық сезімінің танымал және талап етілетін мінез-құлық кодексі ретінде пайда болуын түсіндіруі XII ғасырдың соңында пайда болған ақсүйектіктің ерекше анықтамасымен байланысты. Бұл әсіресе кәсіби ат жауынгеріне, яғни рыцарьға әсер етті. Рыцарьдар барон, граф және ханзадалардың үйлерінде маңызды тұлғалар болып саналды және олар өздерінің мырзаларының лайықты серіктестері деп есептелді. Сондықтан олар өз мырзаларының әдет-ғұрыптары мен мінез-құлқын қабылдады. Көп жағдайда рыцарьлар ақсүйек отбасыларының кіші ұлдарынан таңдалатындықтан, олар өзіндік ақсүйек санаған, бірақ мырзаларынан кем ақсүйек болған. Крауч рыцарлықта ақсүйектік дәрежеге жетудің шешімді нүктесін Англия королі Генрих II-нің ұлдарының үйлерінде, әсіресе оның үлкен ұлы Генрих Жас корольдің (1183 жылы қайтыс болған) үйінде деп санайды. Жас Генрих 1170-1180 жылдары үлкен солтүстік француз турнирлік қоғамына бағытталған, бұрын-соңды болмаған зәулім өмір салтын өткізді. Жас Генрихтің билік ететін жері болмағандықтан, оның әкесі ұлының көшпелі ойын-сауық өмір салтын қаржыландыруға дайын болды, осылайша оны өзінің мемлекеттеріне араласудан аударуға және сол кездегі басқа еуропалық ханзадалардан мәдени үстемдікке ие болуға мүмкіндік берді. Дегенмен, Жас Генрих ысырапшыл және гедонистік өмірі үшін қатты сынға ұшырады, ал Крауч оның бұрынғы капелланы Ральф Нигердің (шамамен 1187) «De Re Militari» атты алғашқы еңбегін, рыцарьды моральдық үлгі және нақты ақсүйек ретінде бейнелегенін маңызды деп есептейді, бұл рыцарлық өмір салтын моральдық тұрғыдан қорғауға бағытталған шара болды. Крауч өзінің мінез-құлық әдебиетін талдау барысында 12 ғасырдың соңында рыцарлық кодексінің қалыптасуының тағы бір себебін айтады. Оның пікірінше, әдептілік әдеттері дағдарысқа ұшырады, өйткені оның моральдық кемшіліктері жазушыларға айқын болды, әсіресе әдепті қоғамды қоздыратын материализм. Крауч ақын-әдепші Рауль де Уденктің «Roman des Eles» романын әдептілік пен оның сәтсіздіктерін сынаған туынды ретінде қарастырады. Раульдің шешімі – барлық басқа еркектерден жоғары тұрған жаңа моральдық беделдің символы болуға тиіс рыцарь бейнесіне моральдық беделді бағыттау болды. Рыцарь дүниелік игіліктерден (көршіліктен) бас тартып, жомарттыққа (кеңдікке) ұмтылуы керек еді.
Courtliness remained a recognised form of superior conduct in medieval European society throughout the middle ages. Courtly behaviour was expected of all aristocrats and its norms were integrated into chivalric literature. But as Crouch demonstrated courtliness (unlike chivalry) was not confined to noble society. There are examples of servants, merchants, clergy and free peasants being commended for their 'courtly' behaviour in medieval literature. His explanation for the appearance of chivalry as a recognisable and prescriptive code of behaviour is tied into the more exclusive definition of nobility that appears in the late 12th century. This had a particular impact on the professional horse warrior, the knight. Retained knights were a prominent feature of the households of barons, counts and princes, and were thought to be proper associates of their lords. As such knights adopted the fashions and behaviours of their lords. In many cases knights were often drawn from the younger sons of noble families so they would regard themselves as being noble too, if less noble than their lords. Crouch locates the tipping point of the nobilising of the knight as in the households of the sons of King Henry II of England, and in particular his eldest son, the Henry the Young King (died 1183). Young Henry lived a lavish lifestyle of unprecedented expense focussed on the great northern French tourneying society of the 1170s and 1180s. Since Young Henry had no domains to rule, his father was willing to fund the itinerant playboy lifestyle of his son to distract him from meddling in his realms, and also to stake a claim to the cultural high ground over the other European princes of the day. Young Henry was nonetheless heavily criticised for his wasteful and hedonistic life, and Crouch finds it significant that the first known work which used the knight as a moral exemplar and as a definitive nobleman, the De Re Militari of Ralph Niger (c. 1187) was written by the young man's former chaplain, in part as a moral defence of the knightly lifestyle. Crouch suggests another reason why chivalry coalesced as a noble code in the late 12th century in his analysis of conduct literature. He suggests that the courtly habitus underwent a crisis as its moral failure became obvious to writers, particularly in the materialism that motivated courtly society. Crouch sees the Roman des Eles of the poet knight Raoul de Houdenc, as a critique of courtliness and its failures. Raoul's solution is to focus moral eminence on the figure of the knight, who is to be the avatar of a new moral nobility, set above all other males. A knight was to eschew materialism (envie) and to embrace noble generosity (largesce).
Әскери этиканың басталуы
Рыцарь бейнесі мен рыцарлық этикамен бірге жаңа элементтер пайда болды: қайта қарастырылған әлеуметтік мәртебе, инновациялық әскери тактика және жаңа әдеби тақырыптар. Рыцарлық кодекстер жоғарғы билікке адал болуға ант беру және соғыс ережелерін сақтау сияқты регламенттерді қамтыды. Бұл ережелерде қорғанышсыз қарсыласқа шабуыл жасамау және бірден зиян келтірудің орнына, кейіннен құны үшін асыл текті тұтқынды ұстауға басымдық беру талап етілді, бұл белгілі бір кодификацияланған заңға ұқсас еді. Рыцарлық идеалдар ерте ортағасырлық жауынгерлер класының идеалдарына негізделген, ал жауынгерлік жаттығулар мен әскери ерлік орта ғасырдың соңына дейін рыцарлықтың ажырамас бөлігі болып қала берді. Бірақ ерте заманауи соғыстың дамуымен соғыс алаңындағы шындық өзгерді, рыцарлықты турнир алаңдары мен жекпе-жек мәдениетіне дейін шектеді. Айқас (жарыс) Ренессанс дәуірінде рыцарлық шеберліктің басты үлгісі болып қала берді (соңғы Елизаветаның таққа отыру күні 1602 жылы өткізілді). Рыцардың жауынгерлік дағдылары аң аулауға көшті, ал аң аулау шеберлігі орта ғасырдың соңғы кезеңінде сарайлық өмірдің маңызды бөлігіне айналды (аң аулау терминдеріне қараңыз). Рыцарлықпен гербография және гербтерді көрсетудің күрделі ережелері байланысты болды, ол Жоғарғы Орта ғасырларда пайда болды.
Emerging with the knight's character and the chivalric ethos were novel elements: revised social status, innovative military tactics, and fresh literary themes. Chivalric codes encompassed regulations such as pledging loyalty to the overlord and upholding warfare rules. These rules dictated refraining from attacking a defenseless opponent and prioritizing the capture of fellow nobles for later ransom instead of immediate harm, akin to adhering to a perceived codified law. The chivalric ideals are based on those of the early medieval warrior class, and martial exercise and military virtue remain integral parts of chivalry until the end of the medieval period, as the reality on the battlefield changed with the development of Early Modern warfare, and increasingly restricted it to the tournament ground and duelling culture. The joust remained the primary example of knightly display of martial skill throughout the Renaissance (the last Elizabethan Accession Day tilt was held in 1602). The martial skills of the knight carried over to the practice of the hunt, and hunting expertise became an important aspect of courtly life in the later medieval period (see terms of venery). Related to chivalry was the practice of heraldry and its elaborate rules of displaying coats of arms as it emerged in the High Middle Ages.
Жоғарғылық пен христиандық
Христиан діні ерлік пен ізгілік туралы классикалық түсінікке өзгеріс енгізіп, оны қазіргі кезде рыцарлық қасиеттермен байланыстырды. 10 ғасырдағы "Құдайдың тыныштығы мен бітімгершілігі" осының бір мысалы болды, ол рыцарьларға қоғамның әлсіз мүшелерін қорғау және құрметтеу, сондай-ақ шіркеудің бейбітшілігін сақтауға көмектесу үшін шектеулер қойды. Сонымен қатар, шіркеу сенімін қорғауда соғысқа көзқарасын жұмсарта түсіп, әділ соғыс теориясын қабылдады және рыцарьдың қылышын киелендіретін діни рәсімдер енгізілді. "Грааль романдары" мен "Аққу рыцары" шығармаларында христиандық рыцарлықтың өмірлік мақсаты – Құдайға ұнау екендігі көрсетілді, ал рыцарлық – Құдайдың бұйрығы болды. Рыцарлық, христиандық шақыру ретінде, тевтондық ерлік құндылықтарын және Ескі өсиеттің әскери дәстүрін біріктірді. 11 ғасырда Франция, Испания және Италияда "Христос рыцары" (miles Christi) деген ұғым кеңінен таралды. Саладин сияқты олардың кейбір қарсыластары да рыцарлық қасиеттерімен суреттелді. Бұл кезеңнің көрнекті әскери тұлғалары – Саладин, Годфри Буйон, Уильям Маршал немесе Бертран дю Гесклин – шынымен де рыцарлық мінез-құлықтың жаңа стандарттарын белгіледі ме, әлде олар тек қана қалыптасқан мінез-құлық үлгілеріне сәйкес әрекет етті ме, әлі де нақты белгілі емес. Көптеген рыцарлық ордендер, соның ішінде Тевтондық рыцарлар, Қасиетті Марияны өздерінің қамқоршысы ретінде құрметтеді. Ортағасырлық рыцарлықтың дамуы, әйелдің ар-намысы туралы түсінік және оған еріп жүретін рыцарлық құлшыныс, Мәриям туралы ой-пікірлерден ғана емес, сонымен қатар оған да әсер етті. Әйелдер кейде зұлымдықтың көзі деп есептелгенімен, Құдайға жол ашатын Мәриям адамдарға пана болды. Ортағасырлық мариологияның дамуы мен әйелдерге деген көзқарастың өзгеруі бір-бірімен қатар жүрді.
Christianity had a modifying influence on the classical concept of heroism and virtue, nowadays identified with the virtues of chivalry. The Peace and Truce of God in the 10th century was one such example, which placed limits on knights to protect and honour the weaker members of society and also help the church maintain peace. At the same time the church became more tolerant of war in the defence of faith, espousing theories of the just war; and liturgies were introduced which blessed a knight's sword, In the Grail romances and Chevalier au Cygne, it was the ethos of the Christian knighthood that its way of life was to please God, and chivalry was an order of God. Chivalry as a Christian vocation combined Teutonic heroic values with the militant tradition of Old Testament. In the 11th century the concept of a "knight of Christ" (miles Christi) gained currency in France, Spain, and Italy. and some of their opponents like Saladin were likewise depicted as chivalrous adversaries. It remains unclear to what extent the notable military figures of this period—such as Saladin, Godfrey of Bouillon, William Marshal, or Bertrand du Guesclin—actually did set new standards of knightly behaviour, or to what extent they merely behaved according to existing models of conduct which came in retrospect to be interpreted along the lines of the "chivalry" ideal of the Late Middle Ages. The Virgin Mary was venerated by multiple chivalric orders, including the Teutonic Knights, who honored her as their patroness. The medieval development of chivalry, with the concept of the honour of a lady and the ensuing knightly devotion to it, not only derived from the thinking about Mary, but also contributed to it. Although women were at times viewed as the source of evil, it was Mary who as mediator to God was a source of refuge for man. The development of medieval Mariology and the changing attitudes towards women paralleled each other.
Мори мен римдіктердің ықпалы
Овидий мен Цицерон сияқты римдік ақындардың шығармалары орта ғасырлардағы рыцарлық әдебиеттегі махаббаттың әдеттегі бейнесімен кейбір ортақтықтарға ие болды. Овидийдің шығармаларында ғашықтар "ұйқысыз болып, сарғайып, тәбеттен қалады", ал Цицеронның шығармалары "махаббаттың қадірлі күшімен" мақтанды. Кейбір ғалымдар ортағасырлық еуропалық әдебиеттегі сарайлық махаббаттың суреттелуіне арабтардың романтикалық поэзиясы да себеп болғанын айтады. Мысалы, Кордобалық автор Ибн Хазмның еңбектерінде "ғашықтар құл ұлдарға да, қыздарға да бірдей құмарлық сезінеді, ал құл енді сүйіктісінің иесі ретінде танылады". Ибн Хазмның "Көкше сақинасы" атты еңбегі ғашықтың ең жоғары мойынсұнуын көрсетеді. Орта ғасырлық сарай әдебиеті маврлар мен ежелгі римдіктердің батырлығын, тактикасын және идеалдарын дәріптеді.
The works of Roman poets like Ovid and Cicero bore some similarities to the typical depiction of romance in chivalric literature during the Middle Ages. In Ovid's works, lovers "became sleepless, grew pale, and lost their appetite," while Cicero's works celebrated the "ennobling power of love". Some scholars also point to the romantic poetry of the Arabs as antecedents to the depiction of courtly love in medieval European literature. In the works of the Cordoban author Ibn Hazm, for example, "lovers develop passions for slave boys as well as girls, interchangeably, and the slave is recognized as now the master of his beloved." Ibn Hazm's The Ring of the Dove is a noteworthy depiction of a lover's extreme submissiveness. Medieval courtly literature glorifies the valour, tactics, and ideals of both Moors and ancient Romans.
Орта ғасырдың соңы
14 ғасырда Жан Фруассар өзінің "Хроникаларын" жазды, онда жүз жылдық соғыстың көп бөлігі, соның ішінде Креси шайқасы және кейін Поатье шайқасы сипатталды. Екеуі де француз аристократиясының, негізінен садақшылар қолданған қарумен жеңіліске ұшырауымен аяқталды. Француздық зәулім аристократиясының қолданған ерлік тактикасы, яғни қарсыластарына садақ оқтарының астында батыл шабуыл жасау, бірнеше рет сәтсіздікке ұшырады. Фруассар француз рыцарларына қарапайым ағылшын және уэльс садақшыларының кейіннен шабуыл жасағанын атап өтті. "Хроникалар" сонымен қатар ақсүйектерге қарсы қарапайым халықтың көтерілістерін, мысалы, Жакерияны және Шаруалар көтерілісін, сондай-ақ қарапайым адамдардың әскердегі басшылыққа көтерілуін де қамтыды. Осы ерлердің көптегені жүз жылдық соғыс кезінде жоғарылауға ие болды, бірақ кейіннен ағылшын дворяндары үйлеріне оралғанда Францияда қалды және "Ақ компания" сияқты еркін отрядтардың жалдамалы әскерлеріне айналды, мысалы, Джон Хоуквуд – "Ақ компанияның" жалдамалы көшбасшысы. Осы кезеңде тиімді, жалақы төленетін әскерлердің пайда болуы аристократтардың әскерлерін ығыстырып, рыцарлық кодекске мойынбұрмайтын жаңа әскери көшбасшылар класын құрды. 14 ғасырда рыцарлық дәреже қайта жаңғырды және рыцарлық рәсімдер мен әдеп ережелері кеңейтілді, бұл Йохан Хуизингенің "Орта ғасырлардың баяуы" еңбегінде зерттелді, ол "Рыцарлық идеясына" жеке тарау арнады. Тарихшы, рыцарлықтың әдеби стандарттарын сол дәуірдегі нақты соғыспен салыстыра отырып, идеалды өткенді еліктеуді иллюзия деп санайды. Орта ғасырдың соңында Бургундия және Франция сияқты аристократиялық мәдениетте "шынайы мәдениеттің өкілі болу дегеніміз – мінез-құлық, әдет-ғұрып, киім-кешек, жүріс-тұрыс арқылы қадір-қасиет пен құрметке, даналыққа және, әрине, әдептілікке толы қаһарманның бейнесін жасау". Өткеннің кемелдігі туралы арман өмірді және оның формаларын көркейтіп, оларды өнер нысандары ретінде жаңадан құрайды. Орта ғасырдың соңында бай саудагерлер рыцарлық мінез-құлықты қабылдауға тырысты. Буржуазияның ұлдары аристократиялық сарайларда тәрбиеленіп, рыцарлық сыныбының әдеп-ғұрыптарына үйренді.
In the 14th century Jean Froissart wrote his Chronicles which captured much of the Hundred Years' War, including the Battle of Crécy and later the Battle of Poitiers both of which saw the defeat of the French nobility by armies made up largely of common men using longbows. The chivalric tactic employed by the French armoured nobility, namely bravely charging the opposition in the face of a hail of arrows, failed repeatedly. Froissart noted the subsequent attacks by common English and Welsh archers upon the fallen French knights. Chronicles also captured a series of uprisings by common people against the nobility, such as the Jacquerie and The Peasant's Revolt and the rise of the common man to leadership ranks within armies. Many of these men were promoted during the Hundred Years' War but were later left in France when the English nobles returned home, and became mercenaries in the Free Companies, for example John Hawkwood, the mercenary leader of The White Company. The rise of effective, paid soldiery replaced noble soldiery during this period, leading to a new class of military leader without any adherence to the chivalric code. Chivalry underwent a revival and elaboration of chivalric ceremonial and rules of etiquette in the 14th century that was examined by Johan Huizinga in The Waning of the Middle Ages, which dedicates a chapter to "The idea of chivalry". In contrasting the literary standards of chivalry with the actual warfare of the age, the historian finds the imitation of an ideal past illusory; in an aristocratic culture such as Burgundy and France at the close of the Middle Ages, "to be representative of true culture means to produce by conduct, by customs, by manners, by costume, by deportment, the illusion of a heroic being, full of dignity and honour, of wisdom, and, at all events, of courtesy The dream of past perfection ennobles life and its forms, fills them with beauty and fashions them anew as forms of art". In the later Middle Ages, wealthy merchants strove to adopt chivalric attitudes. The sons of the bourgeoisie were educated at aristocratic courts, where they were trained in the manners of the knightly class.
Жоғарғы биліктің соңы
Рыцарлық динамикалық болды; ол жергілікті жағдайларға байланысты өзгеріп, бейімделді, және осының салдарынан құлдырады. Сэр Томас Малори 15-шы ғасырдың соңында "Артурдың өлімі" атты еңбегін жазғанда Англияда көптеген рыцарлық топтар болды; мүмкін, әр топ өзінің рыцарлық идеологиясын жасады. Малоридің көзқарасы 15-шы ғасыр рыцарлығының жағдайын көрсетеді. "Артурдың өлімі" басылып шыққанда Уильям Кэкстон рыцарьларды осы романды оқуға шақырды, себебі рыцарлық туралы оқу Розалар соғысынан бөлінген рыцарьлар қауымын біріктіруге көмектеседі деп үміттенеді. Англияда Тюдорлар билік құрған кезеңде, кейбір рыцарьлар әлі де сол қағидалар бойынша соғысты. Бірақ, осы ғасырдағы шайқас далалары көбінесе кәсіби жаяу әскерлердің аренасына айналғандықтан, рыцарьлардың ерлік көрсету мүмкіндігі азайды, сондықтан активті соғысқа қатысқан рыцарьлардың саны кеміп кетті. Бұл рыцарлықтың құлдырауының бастамасы болды. Рыцарь атағы ешқашан жойылған жоқ, бірақ Елизавета I кез келген рыцарьдың басқа рыцарьды жасай алу құқығын жойды, осылайша оны тек монархтың құзырына берді. Кристофер Уилкинс Еуропа бойынша шайқастан шайқасқа аттанған және 1488 жылы Бретаньде қаза тапқан сэр Эдвард Вудвиллды рыцарлық дәуірінің құлдырауына және қазіргі Еуропалық соғыстың пайда болуына куә болған соңғы саяхатшы рыцарь деп санайды. Орта ғасырлар аяқталған кезде, рыцарлық кодексі жоғалып кетті.
Chivalry was dynamic; it adjusted in response to local situations, and this probably led to its demise. There were many chivalric groups in England as imagined by Sir Thomas Malory when he wrote Le Morte d'Arthur in the late 15th century; perhaps each group created its own chivalric ideology. Malory's perspective reflects the condition of 15th century chivalry. When Le Morte d'Arthur was printed, William Caxton urged knights to read the romance with an expectation that reading about chivalry could unite a community of knights already divided by the Wars of the Roses. During the early Tudor rule in England, some knights still fought according to that ethos. Fewer knights were engaged in active warfare because battlefields during this century were generally the arena of professional infantrymen, with less opportunity for knights to show chivalry. It was the beginning of the demise of the knight. The rank of knight never faded, but Queen Elizabeth I ended the tradition that any knight could create another, making this exclusively the preserve of the monarch. Christopher Wilkins contends that Sir Edward Woodville, who rode from battle to battle across Europe and died in 1488 in Brittany, was the last knight errant who witnessed the fall of the Age of Chivalry and the rise of modern European warfare. By the time the Middle Ages came to an end, the code of chivalry was gone.
Қазіргі заманғы көріністер мен қайта жанданулар
Рыцарлық! – неге, бойжеткен қыз, ол таза және биік сезімнің күтімішісі – қысылғандардың тірегі, аділетсіздіктерді түзеуші, зұлымдықтың күшін шектеуші – Дворяндық оныңсыз мәнсіз есім, ал бостандық оның найзасы мен қылышында ең жақсы қорғанысын табады. – Вальтер Скотт, «Айвенго» (1820)
Chivalry!—why, maiden, she is the nurse of pure and high affection—the stay of the oppressed, the redresser of grievances, the curb of the power of the tyrant—Nobility were but an empty name without her, and liberty finds the best protection in her lance and her sword.—Walter Scott, Ivanhoe (1820)
Рыцарлық идеал ерте заманауи және заманауи кезеңде де жалғасты. Еуропа монархтары мен жоғары дворяндарының рыцарлық ордендер құру салты орта ғасырдың соңында өркендегенімен, Ренессанс кезеңінде және барокко мен ерте заманауи кезеңдерде де сақталды, мысалы, Тосканадағы Сент-Стефан ордені (1561), француздық Сент-Луи ордені (1693) немесе ағыл-ирландтық Сент-Патрик ордені (1783), және монархия дәстүрін сақтаған елдерде көптеген династиялық рыцарлық ордендер әлі де белсенді болып қала береді. Сонымен қатар, барокко дәуірінде сарайдағы идеялардың өзгеруімен рыцарлық идеалдар ескірген немесе «ортағасырлық» болып санала бастады. 1605 жылы жарық көрген «Дон Кихот» қазіргі заманға сәйкес келмейтін ерлік кодексіне берік ұстанатын ерлерді мазақ етіп, ортағасырлық ерлік романын немесе романсты күлкіге айналдырды, бұл Кихотшылдық терминінің пайда болуына себеп болды. Керісінше, романтизм элементтері 18 ғасырдың аяғы мен 19 ғасырдың басында осындай «ортағасырлық» идеалдарды немесе эстетиканы қайта жаңғыртуға тырысты. Наполеон дәуіріне, Америка Азамат соғысына (әсіресе «Жоғалған себеп» мифологиясында идеалдандырылған) және тіпті Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін әскери офицерлердің мінез-құлық кодексі әлі де тарихи идеалдарға қатты үлгіленді, нәтижесінде айқын дуэль мәдениеті пайда болды, ол Еуропаның кейбір бөліктерінде жоғары таптардың азаматтық өміріне де әсер етті. Алайда Осман империясының құлдырауымен «мәсіхші еместердің» әскери қатері жойылды. Еуропалық дін соғыстары қазіргі заманның басында көп орын алды және әртүрлі христиан конфессияларының фракциялары арасындағы жанжалдардан тұрады. Бұл конфессионализациялау процесі ақыр соңында «сенімді дінсіздерге қарсы қорғау» орнына ұлтшылдыққа негізделген жаңа әскери этиканы тудырды. Виктория дәуірінің әлеуметтік сарапшылары өнеркәсіптік революцияның зиянды әсерін жою үшін рыцарлық рухты қайта жаңғыртуды ұсынды. Томас Карлайлдың «Өнеркәсіп капитандары» «Еңбектің рыцарлары» болды, бұл басқарудың иерархиялық, бірақ табиғаты жағынан бауырластық, материалистік емес. Джон Раскиннің «Идеалдық одақтастық» атты еңбегінде ерлік өзінің негізгі ерекшеліктерінің бірі ретінде қарастырылған. Ерте заманнан бастап жоғарғы таптағы ер адамдардың жоғарғы таптағы әйелдерге деген дұрыс мінез-құлқы үшін ерлік емес, галанттық (барокколық әдептілік идеалы) термині қолданыла бастады. XIX ғасырда сол кездегі джентльмендер үшін ерлік қасиеттерін қайта жаңғыртуға тырысу болды. Кенэлм Генри Дигби өзінің «Құрметтің кең тасы» атты еңбегінде осы мақсатпен былай деп түсіндірді: «Рыцарлық – бұл ер адамдарды ерлік әрекеттерге бейімдейтін және оларды ақыл-ой мен адамгершілік әлеміндегі әдемі және жоғары нәрселердің барлығын білетін жалпы рух немесе ақыл-ойының жай-күйі үшін ғана атау». Ерлік қасиеттері ерлер арасындағы теңдік үшін күрескен жоғарғы сыныптық суфражеттердің 20-ғасырдың басында шабуылға ұшырады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың апатынан кейін әскери идеалдардың және жалпы Еуропа аристократиясының төмендеуімен рыцарлық идеалдары 20-ғасырдың ортасына қарай ескірген болып көрінді. Осы процестің материалдық көрінісі ретінде киіз қылыш ер адам гардеробының өте маңызды бөлігі ретінде өз орнын жоғалтты, бұл даму Еварт Оукшотттың «археологиялық аяқтау» деп атаған, өйткені ол үш мың жыл бұрын қола дәуірі қылынан басталған, еркін адамның көрінетін атрибуты болған ұзақ кезеңді аяқтады. XX ғасырда әйелдерді қорғаудың рыцарлық идеалы мелодраманың («қасіретке ұшыраған қыз») бір түрі ретінде қарастырыла бастады. Рыцарлық термині әлеуметтануда белгілі бір маңызға ие, ерлердің және жалпы қоғамның әйелдерге зияннан қорғануға ерлерге қарағанда көбірек назар аударуына, немесе өмір сүру ұзақтығында, денсаулықта және т.б. гендерлік алшақтықты атап өтуге қатысты, сонымен қатар бұқаралық ақпарат құралдарында әйелдерге ерлерге қарағанда көбірек назар аудару. Рыцарлықты насихаттау скауттар қозғалысының негізін қалауда маңызды рөл атқарды. 1907 жылы құрылған Браунси аралы скауты лагері Англияның оңтүстігіндегі Пул-Харбордағы Браунси аралында жігіттердің лагерьтік іс-шарасы ретінде басталды. Британ армиясының генерал-лейтенанты Роберт Баден Пауэлл «Балалар үшін скауттар» кітабына арналған идеяларын сынап көру үшін ұйымдастырды. Ұлыбританиядағы әртүрлі әлеуметтік ортадан шыққан скауттар 1907 жылдың 1-8 тамызы аралығында лагерьге, байқауға, ағаш қолөнеріне, рыцарлыққа, өмірді құтқару және патриотизмге қатысты іс-шараларға қатысты. Уильям Манчестердің сөзіне сүйенсек, генерал Дуглас Макартур дұшпанды жеңіп, олардың қарсы шабуыл жасау қабілетін жойып, содан кейін оларды олардың құрметі мен батылдығына лайық түсіністік пен мейіріммен қабылдаған рыцарлық саяхатшы болды. Оның рыцарлық мінез-құлқының көрнекті үлгісі Екінші дүниежүзілік соғыста және соғыстың соңында жапондықтармен қарым-қатынасында көрінді. Макартурдың үлгісі соғысты мүмкіндігінше аз шығындармен жеңудің және олардың отаны басылып алынғаннан кейін бұрынғы жаудың құрметін қалай алудың жолын ұсынады. 12 мамыр 1962 жылы Макартур Вест-Пойнттағы АҚШ Әскери академиясының курсанттары алдында сөз сөйлегенде, міндетті, құрметті және елді баса көтеру үшін ұлы моральдық кодекс, мінез-құлық кодексі және рыцарлық туралы айтты.
The chivalric ideal persisted into the early modern and modern period. The custom of founding chivalric orders by Europe's monarchs and high nobility peaked in the late medieval period, but it persisted during the Renaissance and well into the Baroque and early modern period, with e. g. the Tuscan Order of Saint Stephen (1561), the French Order of Saint Louis (1693) or the Anglo Irish Order of St. Patrick (1783), and numerous dynastic orders of knighthood remain active in countries that retain a tradition of monarchy. At the same time, with the change of courtly ideas during the Baroque period, the ideals of chivalry began to be seen as dated, or "medieval". Don Quixote, published in 1605–15, burlesqued the medieval chivalric novel or romance by ridiculing the stubborn adherence to the chivalric code in the face of the modern world as anachronistic, giving rise to the term Quixotism. Conversely, elements of Romanticism sought to revive such "medieval" ideals or aesthetics in the late 18th and early 19th century. The behavioural code of military officers down to the Napoleonic era, the American Civil War (especially as idealised in the "Lost Cause" mythology), and to some extent even to World War I, was still strongly modelled on the historical ideals, resulting in a pronounced duelling culture, which in some parts of Europe also held sway over the civilian life of the upper classes. With the decline of the Ottoman Empire, however, the military threat from the "infidel" disappeared. The European wars of religion spanned much of the early modern period and consisted of infighting between factions of various Christian denominations. This process of confessionalization ultimately gave rise to a new military ethos based on nationalism rather than "defending the faith against the infidel". Social commentators of the Victorian era advocated for a revival of chivalry in order to remedy the ill effects of the Industrial Revolution. Thomas Carlyle's "Captains of Industry" were to lead a "Chivalry of Labour", a beneficent form of governance that is hierarchical yet fraternal in nature, rather than materialistic. John Ruskin's "Ideal Commonwealth" took chivalry as one of its basic characteristics. From the early modern period, the term gallantry (from galant, the Baroque ideal of refined elegance) rather than chivalry became used for the proper behaviour of upper class men towards upper class women. In the 19th century, there were attempts to revive chivalry for the purposes of the gentleman of that time. Kenelm Henry Digby wrote his The Broad Stone of Honour for this purpose, offering the definition: "Chivalry is only a name for that general spirit or state of mind which disposes men to heroic actions, and keeps them conversant with all that is beautiful and sublime in the intellectual and moral world." The pronouncedly masculine virtues of chivalry came under attack on the parts of the upper class suffragettes campaigning for gender equality in the early 20th century, and with the decline of the military ideals of duelling culture and of European aristocracies in general following the catastrophe of World War I, the ideals of chivalry became widely seen as outmoded by the mid 20th century. As a material reflection of this process, the dress sword lost its position as an indispensable part of a gentleman's wardrobe, a development described as an "archaeological terminus" by Ewart Oakeshott, as it concluded the long period during which the sword had been a visible attribute of the free man, beginning as early as three millennia ago with the Bronze Age sword. During the 20th century, the chivalrous ideal of protecting women came to be seen as a trope of melodrama ("damsel in distress"). The term chivalry retains a certain currency in sociology, in reference to the general tendency of men, and of society in general, to lend more attention offering protection from harm to women than to men, or in noting gender gaps in life expectancy, health, etc., also expressed in media bias giving significantly more attention to female than to male victims. The promotion of chivalry played a part in the foundation of the Scouting movement. The Brownsea Island Scout camp, formed in 1907, began as a boys' camping event on Brownsea Island in Poole Harbour, southern England, organised by British Army Lieutenant General Robert Baden Powell to test his ideas for the book Scouting for Boys. Boy scouts from different social backgrounds in the U. K. participated from 1 to 8 August 1907 in activities around camping, observation, woodcraft, chivalry, lifesaving, and patriotism. According to William Manchester, General Douglas MacArthur was a chivalric warrior who fought a war with the intention to conquer the enemy, eliminating their ability to strike back, then treated them with the understanding and kindness due their honour and courage. One prominent model of his chivalrous conduct was in World War II and his treatment of the Japanese at the end of the war. MacArthur's model provides a way to win a war with as few casualties as possible and how to get the respect of the former enemy after the occupation of their homeland. On May 12, 1962, MacArthur gave a famous speech in front of the cadets of United States Military Academy at West Point by referring to a great moral code, the code of conduct and chivalry, when emphasizing duty, honour, and country.