Кіріспе

Томас Стивен Фоули (6 наурыз, 1929 – 18 қазан, 2013) – американдық заңгер және саясаткер, 1989 жылдан 1995 жылға дейін АҚШ Өкілдер палатасының 49-шы спикері болған. Демократиялық партия мүшесі, Фоули Вашингтон штатының бесінші округін отыз жыл бойы (1965–1995) өкілдік етті. Ол 1862 жылы Галуша Гроудан бері бір ғасырдан астам уақыттан бері қайта сайлауда жеңіліс тапқан алғашқы спикер болды. Вашингтон штатының Спокан қаласында туған Фоули Гонзага университетін бітіріп, кейін Сиэтлдегі Вашингтон университетінің құқық мектебін аяқтағаннан соң заңгерлік мансапқа қадам басты. Прокурор және бас прокурордың көмекшісі болып жұмыс істегеннен кейін сенатор Генри М. Джексонның штабына қосылды. Джексонның қолдауымен Фоули Өкілдер палатасына сайланып, бұрынғы республикалық конгрессмен Уолт Хоранды жеңді. 1981 жылдан 1987 жылға дейін көпшілікке басшылық етті, ал 1987 жылдан 1989 жылға дейін көпшілік көшбасшысы болды. Джим Райт отставкаға кеткеннен кейін Фоули Палата спикері болды. Фоулидің округі оның өкілеттігі кезеңінде консервативтік көзқарастарға бейімделді, бірақ ол 1980-жылдар мен 1990-жылдардың басында бірнеше рет қайта сайланды. 1994 жылғы сайлауда Фоули адвокат Джордж Нетеркатпен бақ сынасты. Нетеркат Фоулидің мерзімдік шектеулерге қарсылығына байланысты халықтың наразылығын қозғады, бұл «Республикалық революциямен» бірге жүрді, нәтижесінде Фоули саяси аренадағы маңызды тұлғалардың бірі ретінде танылды. Палатадан кеткеннен кейін, 1997 жылдан 2001 жылға дейін президент Билл Клинтонтың кезінде Жапониядағы АҚШ елшісі қызметін атқарды.

Балалық шағы, білім және заңгерлік мансап

Вашингтон штатының Спокан қаласында туып өскен Фоли, мектеп мұғалімі Хелен Мари (құрметті аты – Хиггинс) мен 34 жыл бойы Жоғарғы сот судьясы болған Ральф Э. Фолидің (1900–1985) ұлы болды. Ол отбасының екі жағынан да ирландтық католик тегінен шыққан; оның әкесінің әкесі Корнелиус Фоли үш жыл бойы Спокан қаласындағы Ұлы Солтүстік темір жолында техникалық қызметтің бастығы болып жұмыс істеген. Ол Вашингтон университетінде (Сиэтл қаласы) бакалавр дәрежесін бітірді, содан кейін оның құқық мектебінде оқып, 1957 жылы заң докторы ғылымының кандидаты атағын алды. Құқық мектебін бітіргеннен кейін Фоли жеке практикамен айналысты. 1958 жылы ол Спокан округі прокуратурасында прокурордың орынбасары болып жұмыс істеді, ал кейін 1958–1959 жылдары Гонзага құқық мектебінде (Спокан қаласы) оқытушылық қызмет атқарды. 1961 жылы ол штаттың бас прокуроры кеңсесіне көмекші прокурор болып орналасты, ол Споканды да қамтыды. Ол жалпы сайлауда 11 жылдан бері билікте отырған республикалық Уолт Хоранға қарсы шығып, жеті дауыс айырмасымен жеңіске жетті, ол 1964 жылғы демократиялық толқынмен билікке келген көптеген саясаткерлердің бірі болды. Ол 1978 жылға дейін айтарлықтай қиындықсыз қайта сайланды, бірақ үш үміткердің қатысқан сайлауында дауыстардың 48% ғана жинады. Екі жылдан кейін ол республикалық үміткер Джон Соннеландты (52% - 48%) шамалы айырмамен жеңді. Бесінші округтің консервативтік көзқарастары күшейгеніне қарамастан, Фоли 1994 жылы жеңілгенге дейін күшті қарсылыққа тап болған жоқ. Фоли 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңға, 1968 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға, Мартин Лютер Кинг күнін федералдық мереке ретінде белгілейтін заң жобасына және 1987 жылғы Азаматтық құқықтарды қайта жаңарту туралы заңға (сондай-ақ президент Рейганның ветосын жоюға) дауыс берді. Палатаға алғаш рет сайланғанда Фоли Ауыл шаруашылығы комитетіне және Ішкі істер және аралдық істер комитетіне тағайындалды. Ол соңғы комитетте 1975 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін Ауыл шаруашылығы комитетінің төрағасы болды. 1981 жылы Фоли көпшілікке басшылық етуге тағайындалғанда, ол Ауыл шаруашылығы комитетінен шығып, Палата әкімшілік комитетіне қатысты. Алты жылдан кейін, 1987 жылдың қаңтарында ол Палатаның көпшілікке басшысы болып сайланды.

Палата Төрағасы

1989 жылғы маусымда Техас штатынан шыққан Джим Райт Өкілдер палатасының спикері қызметінен (барлығы төртінші спикер ғана) және жеке бизнестік мәмілелеріне қатысты Палата Этика комитетінің тергеуі кезінде Конгрестен де қаңғырып кетті. Райттың орнын басу үшін 6 маусымда өткен сайлауда Фоли 251 дауыс алып жеңіске жетті; оның республикалық қарсыласы, азшылық көшбасшысы Роберт Х. Мишель 164 дауыс жинады. 101-ші Конгресс кезінде Фоли Палата төрағасы ретінде 1963 жылғы Таза ауа туралы заңға, мүгедектерді қорғау шараларына, «Мүгедектер туралы заңға» және «Мүгедектерді білім беру туралы заңға», сондай-ақ 1990 жылғы Бюджеттік тәртіп туралы заңға өзгерістер енгізілген кезде басшылық етті. 1990 жылғы ауқымды Бюджеттік келісім туралы заңның бір бөлігі болған Бюджеттік тәртіп заңы дискрециялық шығындар мен салықтар үшін «алғанша төлеу» жүйесін орнатты және президент Джордж Буш 1990 жылғы 5 қарашада оған қол қойды. Бұл 1992 жылғы президенттік сайлау кезінде маңызды мәселеге айналды. 1993 жылы 103-ші Конгресс үкіметке қосымша кіріс табуға және федералдық бюджетті теңгерлеуге мүмкіндік берген бюджеттік заң жобасын қабылдады. 1993 жылғы 10 тамызда президент Билл Клинтон қол қойған бұл шара салықтардың өсуіне байланысты дау тудырды. Алайда, Фолидің Палатадағы 16-шы мерзімге үміткерлігіне қарсы оның қарсыласы Джордж Нетеркатт бұл мәселені оған қарсы пайдаланып, Фолидің қозғаған «Фоли Вашингтон штаты халқына қарсы» федералдық ісінің тақырыбын келтірді. Нетеркатт сайланса, Палатада үш мерзімнен аспайтынын уәде берді, бірақ ол ақырында бес мерзімге сайланды. Фоли шамалы айырмамен жеңіліске ұшырады. Фоли әдетте Спокандағы үлкен артықшылыққа сүйеніп жеңіске жететін болса, 1994 жылы ол Споканда 9 000 дауыспен жеңіске жетті, ал Нетеркатт округтің қалған бөлігінде 4 000 дауыспен жеңіске жеткілікті дауыс жинады. Фоли қызметтен кеткеннен бері бірде-бір демократ округте 45 пайыздан астам дауыс жинаған жоқ. Фоли 1862 жылы Галуша А. Гроудан бері қайта сайлануға үміткерлігін жоғалтқан алғашқы Палата спикері болды. Ол кейде 1990-шы жылдардың басындағы мерзімдік шектеулерге байланысты туындаған даудың саяси құрбаны ретінде қарастырылады. Президент Клинтон Фолидің жеңілісін 1994 жылғы шабуылдық қару-жараққа тыйым салу туралы федералдық заңға қолдау көрсеткенімен байланыстырды.

Кейінгі мансап

1995 жылдан 1998 жылға дейін Фоули Вашингтон қаласындағы экономикалық дамуға мүдделі бизнес, қоғамдық қайраткерлер, білім беру және басқа да сала өкілдерінен құралған Federal City Council-дің басшысы болды. 1997 жылы президент Билл Клинтон Фоулиді Жапониядағы 25-ші АҚШ елшісі қызметіне тағайындады. Ол АҚШ суасты қайығының салдарынан қаза болған жапон мектеп оқушыларына байланысты АҚШ үкіметінің реакциясында да қатысты. Фоули 2001 жылға дейін елші болып қызмет етті. Ол 2004 және 2012 жылдарғы Демократиялық ұлттық конвенцияларға Вашингтоннан делегат ретінде қатысты. 2003 жылдың 9 шілдесінде губернатор Гэри Локк Фоулиге штаттың ең жоғары наградасы – Вашингтон медалін табыс етті. Ол Үшжақты комиссияның Солтүстік Америка төрағасы болды.

Өлім

Фоли 2013 жылдың 18 қазанында Вашингтон қаласындағы үйінде, бірнеше ай бойы күтім алғаннан кейін, бірнеше рет инсульт және пневмониядан кейін қайтыс болды. Ол 84 жаста болды және одан әйелі Хизер қалды. Қызмет Гонзага университетіндегі Сент-Алойсиус шіркеуінде, сондай-ақ Вашингтон қаласында өтті. Спикер Джон Бонер және бұрын спикер болған Нэнси Пелоси Фолиді құрметтеу туралы мәлімдеме жасады. Ақ үйдің мәлімдемесінде президент Барак Обама Фолиді "Америка Құрама Штаттары Конгресінің аңызы" деп атап, ол "Вашингтонның 5-ші округінің халқын шеберлікпен, адалдықпен және сайланған адамдарының өмірін жақсартуға берілгендікпен өкілдік етті" деді. Содан әрі, ол Фолиді екі партиялық келісімге келуі және бұрынғы президент Клинтонның кезіндегі елшілік қызметі үшін мақтады. Вице-президент Джо Байден де ресми мәлімдеме жасап, "Том жақсы дос және адал мемлекеттік қызметкер болды" деді, 1980 жылдары бюджеттік мәселелер бойынша Конгресте Фолимен бірге жұмыс істегенін айтты. Вашингтон штатының губернаторы Джей Инсли де мәлімдеме жасап, Фолидің келісімге жетуге және ортақ мәселелерді анықтауға жасаған күш-жігерін, сондай-ақ құқықтық жүйедегі және Конгрестегі еңбегін мойындады. Бұрынғы президент Джордж Буш кіші Фолидің "қоғамдық қызмет пен біздің саяси жүйеміздегі ең жақсы үлгіні" көргенін және "ешқашан жеке дауға түспегенін немесе байланысты үзбегенін" мәлімдеді.

Құрметтер

Британ империясы орденінің құрметті командоры (Ұлыбритания). Еңбегі үшін орден (Германия).