Кіріспе
Колумбиядағы өзен Магдалена өзені (lang es, ˈri.o maɣðaˈlena; көбінесе Рио-Гранде-де-ла-Магдалена) – Колумбияның басты өзені, елдің батыс жартысынан солтүстікке қарай ағып өтеді. Ол атын Киелі кітаптағы Мария Магдаленадан алған. Дельта сағасындағы жылмалы құмдарға қарамастан, көп бөлігінде, тіпті Хондаға дейін кеме жүруге болады, ол өзеннің тасылдарының төменгі жағында орналасқан. Өзен Магдалена өзені аңғары арқылы ағады. Оның су жиналатын алабының ауданы – , бұл елдің ауданының 24% құрайды және халықтың 66% осы аймақта тұрады.
The Magdalena River (lang es, ˈri. o maɣðaˈlena; less commonly Rio Grande de la Magdalena) is the main river of Colombia, flowing northward about through the western half of the country. It takes its name from the biblical figure Mary Magdalene. It is navigable through much of its lower reaches, in spite of the shifting sand bars at the mouth of its delta, as far as Honda, at the downstream base of its rapids. It flows through the Magdalena River Valley. Its drainage basin covers a surface of , which is 24% of the country's area and where 66% of its population lives.
Курс
Магдалена өзені – солтүстік Андының ең ірі өзен жүйесі, ұзындығы 1612 км. Оның бастауы Колумбияның оңтүстігінде, Анд тауларының Кордильера Сентраль және Кордильера Ориенталь тармақтарының айырылысқан жерінде, Уила департаментінде орналасқан. Өзен шығысқа, содан кейін солтүстікке қарай екі кордильераның арасындағы үлкен аңғармен ағып өтеді. Шамамен тоғыз градус солтүстік ендігінде жағалау жазығына жетеді, содан кейін шамамен 15 км батысқа қарай, одан кейін қайта солтүстікке бұрылып, Бокас-де-Сениса аймағындағы Барранкилья қаласында Кариб теңізіне құяды.
north in a great valley between the two cordilleras. It reaches the coastal plain at about nine degrees north, then runs west for about , then north again, reaching the Caribbean Sea at the city of Barranquilla in the zone known as Bocas de Ceniza.
Балық
Магдалена өзенінің бассейні, оның ішінде Каука өзені және басқа да салалары балыққа өте бай. 2008 жылы бассейнде 213 балық түрі белгілі болды. Содан бері бассейннен бірнеше жаңа түрлер сипатталды, мысалы, 2013 жылы бес Hemibrycon, 2013 жылы екі Ancistrus және 2014 жылы Farlowella. Бассейндегі ең танымал түрлердің арасында Kronoheros umbriferus, Ctenolucius hujeta, Geophagus steindachneri, Ichthyoelephas longirostris, Panaque cochliodon, Pimelodus blochii, Potamotrygon magdalenae, Prochilodus magdalenae, Pseudoplatystoma magdaleniatum және Salminus affinis бар. Бассейндегі балықтардың шамамен 55% эндемиктер, оның ішінде төрт эндемик туыс: Centrochir және Eremophilus, сондай-ақ Carlastyanax (көбінесе Astyanax құрамына кіреді) және Genycharax. Жалпы, балық фаунасы қоршаған бассейндермен байланысты, әсіресе Атрато және Маракайбомен, бірақ Амазонка-Ориноко бассейндерімен де байланысы бар, бірақ одан азырақ. Басты қауіптер – ластану (адам қалдықтары, кен өндіру, егіншілік және орманды кесу салдарынан шөгінділердің пайда болуы) және мекендеу ортасының жоғалуы (мысалы, бөгеттер салу). Эль-Кимбо (2015 жылы ашылды) және Итуаанго (2018 жылы пайдалануға берілуі күтілуде) сияқты қосымша бөгеттер салынуда, бұл кейбір дау-дамайларға себеп болды. Ластанудың нәтижесінде өзендегі кейбір коммерциялық маңызды балықтарда ауыр металдар табылған. 2002 жылы өзен бассейніндегі 19 балық түрі қорғауға алынуға тиіс деп танылды.
Басқа жануарлар
Магдалена өзені мен оның аңғары әртүрлі экожүйелерден өтеді, мысалы, бастауындағы парма, аңғардың жоғарғы бөлігіндегі құрғақ орман, орта ағысында жаңбырлы орман, ал төменгі ағысында батпақтар мен ылғалды жерлер. Бұл экожүйелерде көзді қарауық кайман, жасыл игуана және қоңыр пеликан көптеп кездеседі, бірақ батыс үнді манаты, Магдалена тинамуы, Тоддтың қанақұйы, американдық крокодил, колумбиялық бақа, Магдалена өзенінің тасбақасы, Дальдың басты тасбақасы және қызыл аяқты тасбақа сияқты басқа жануар түрлерінің жоғалу қаупі бар. Сонымен қатар, инвазивті бегемоттардан да қауіп төнуі мүмкін. Бұрын Пабло Эскобар әкелген бұл бегемоттар оның қайтысынан кейін жабайыға кетіп, бастапқыда Hacienda Napoles-тегі үйінен Магдалена өзенінің жақын маңайына тарады.
Тарих
Оңтүстік Американың солтүстігіндегі географиялық орналасуының арқасында Магдалена өзені Колумбияға дейінгі дәуірден бастап қазіргі Колумбия мен Эквадордың ішкі аймақтарына қарай бағыт болды. Панче және Яригуи сияқты бірнеше Кариб тілінде сөйлейтін халықтар өзеннің батыс жағалауымен жоғары көтерілді, ал оның шығыс бөлігінде Муиска цивилизациясы қоныстанды, олар өзенді Юма деп атады. Сондай-ақ, 16 ғасырдың басында қазіргі Колумбияға келген испан конкистадоры Родриго де Бастидас 1501 жылдың 1 сәуірінде өзенді ашқаннан және оған ат қойғаннан кейін, өзенді пайдаланып, жабайы және таулы ішкі аймақтарға жол ашты. Американы испан отарлау кезеңінде, өзен Боготаны Кариб теңізіндегі Картахена де Индиас портымен және осылайша Еуропамен байланыстыратын жалғыз көлік арнасы болды. Пьер Лабатут пен Симон Боливардың Магдалена науқаны Магдалена өзені бойында өтті. 1825 жылы Колумбия Конгресі Магдалена өзенінде бу кеме қатынасын құруға Хуан Бернардо Элберске концессия берді, бірақ оның компаниясы көп ұзамай жабылды. 1845 жылға қарай, өзенде бу кемелер жүйре бастады, 1961 жылға дейін осылай жалғасты, содан кейін соңғы бу кемелер тоқтатылды.