Кіріспе

Букараманга (bukaɾaˈmaŋɡa) – Колумбияның Сантандер департаментінің астанасы және ең ірі қаласы. Букараманга Колумбиядағы жалкі өнім бойынша бесінші ірі экономикаға ие, ең төмен жұмыссыздық деңгейіне және 2023 жылғы болжам бойынша 613 400 тұрғынына қол жеткізген. Букарамангада қаланың барлық аймақтарында 160-тан астам саябақ бар, сондықтан қалаға «Парктер қаласы» («La Ciudad de Los Parques») және «Колумбияның әдемі қаласы» («La Ciudad Bonita de Colombia») деген есімдер берілген. Букараманга 1960 жылдардан бері қарқынды дамып келеді, негізінен метрополиялық аймақтағы көршілес елді мекендерге қарай кеңейді. Флоридабланка, Жирон және Пидекуэста географиялық және коммерциялық тұрғыдан Букарамангамен тығыз байланысты, қазір олардың барлығы 1 304 288 тұрғыны бар Букараманга метрополиялық аймасын құрайды. Сондай-ақ, бұл мемлекеттік мұнай компаниясы Ecopetrol-дің ғылыми-зерттеу тармағының орналасқан жері.

Тарих

Жирон аймақта испан отарлаушылары құрған алғашқы және ең маңызды қала болды, ал Букараманга (1622 жылдың 22 желтоқсанында құрылған) 19 ғасырдың басына дейін халық саны және экономикалық маңызы тұрғысынан Жироннан оза алмады. Букараманга жергілікті қала ретінде пайда болды, себебі аймақта алғаш рет орын алған экономикалық белсенділік – аймақта басым болған аллювиалдық шөгінділерден алтынды өндіру болды, негізінен Ла Розита шатқалы арқылы. 1778 жылға дейін Букараманга жергілікті қала саналды және 1779 жылы ол приход деп аталды. Оның аты Чикинкира және Сан-Лореано де ла Реал де Минас де Букараманганың Аналық қасиеті болды. Қала 1860 және 1870 жылдары неміс саудагерлері мен кәсіпкерлерінің көп бөлігін тартты (олардың ең танымалдарының бірі Гео фон Ленгерке болды) және 1879 жылы «Алтын мүңкісі» («La Culebra Pico de Oro») деп аталған оқиға кезінде жаңа келгендер мен жергілікті саудагерлер арасында шиеленіс күшейді. 1886 жылғы саяси қайта құру нәтижесінде Букараманга Сокорроны департамент орталығы ретінде алмастырды. Аймақ (бірақ қала емес) 1899–1902 жылдардағы азамат соғысынан – әдетте Мың күн соғысы деп аталатынан – қирады, бұл Букараманганың 20 ғасырдың бірінші жартысында тек қарапайым өсуіне себеп болды.

Климат

Букараманга Колумбияның Анд тауларының шығыс жотасында орналасқан, ал көптеген тұрғындары мезетадан тік төмен түсетін тұрақсыз жерлерде тұрады. Оның батысында Рио-де-Оро каньоны теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Шығысқа қарай Анд жотасы биік шыңдарға көтеріліп, жергілікті тұрғындар "Парамо де Берлин" деп атаған жердегі теңіз деңгейінен шамамен метр биіктікке жетеді. Қала ресми метрополитендік аймақтың құрамына кіреді, оған Жирон, Пиедэкуэста және Флоридабланка муниципалитеттері кіреді, бірақ Лебрия Букараманга әуежайының орналасқан жері және көбінесе Үлкен Букараманганың бір бөлігі деп есептеледі. Жақында урбанизацияға қарамастан, осы төрт көршілес муниципалитеттердің барлығында кең ауылдық жерлер сақталған. Кёппен климаттық жіктелімі бойынша Букараманга тропикалық муссондық климатқа ие, бірақ климаттың салқын нұсқасы. Қала тропикалық жаңбырлы ормандар климаты үшін сәл құрғақ, өйткені оның ең құрғақ айы – қаңтарда орташа жауын-шашын мөлшерінен кем болады. Биіктігі тым жоғары болмаса да, Букараманганың климаты ыстық та емес, суық та емес, орташа температурасы 22 градус Цельсийді құрайды. Орташа биіктігі бірдей қалалармен (мысалы, Кали) салыстырғанда, Букарамангада күндізгі температура әлдеқайда салқын, себебі шығыс шыңдарынан төмен соғатын салқын желдің әсерінен; түнгі температурасы суық емес, өйткені каньоннан жылы ауа келеді. Бұл құбылыстар Букарамангадағы тәуліктік температураның өзгеруін Колумбияның басқа қалаларына қарағанда азырақ етеді.

Қалалық туы

Букараманганың муниципалдық туын тарихшы Густаво Гомес Мехиа жасаған. Ол екі жасыл жолақтан және олардың арасында сары жолақтан тұрады. Тудың ортасында қызыл шеңбермен оралған көк дискі орналасқан. Көк дискінің ішінде ақ жұлдыз бейнеленген. Ал қызыл шеңберге мына жазу жазылған: "Көк аспанның астында және ұлдарының қайырымды қанымен қорғалған Букараманга отанының төрт жағына есігін ашады".

Қалалық герб

"Монтани Семпер Либери" сөздері латын тілінде "Тау шеңгеліндегілер әрқашан бос" деген мағынаны білдіреді.

Демография

2018 жылғы санақтан алынған деректер және Букараманга метрополиясы ұсынған мәліметтерге сәйкес, қаланың халқы шамамен 681 130 адамды құрайды. Халықтың 47,5%-ын ерлер, ал 52,5%-ын әйелдер құрайды. Әр шаңырақтағы адамдардың орташа саны 3,6 адамды құрайды. Халықтың 16,6%-ы 10 жасқа дейін немесе одан кіші жастағы адамдардан тұрады. Қаладағы барлық отбасылардың 46,3%-ы баяулы, 26,7%-ы үйленген, 5,8%-ы ажырасқан және 4,6%-ы жесір болып табылады. 4 жастан асқан тұрғындардың 9,2%-ы басқа қаладан, ал 0,3%-ы басқа елден келген. Қала тұрғындарының 39%-ы жеке үйлерде, 56,7%-ы пәтерлерде, ал 4,3%-ы жалдамалы бөлмелерде немесе басқа да жағдайда тұрады.

Өнеркәсіп

Букарамангада дамыған және ұлттық деңгейде танымал болған өнеркәсіптік сала – аяқ киім өнеркәсібі. Осы себепті, қалада Аяқ киім өндірушілер қауымдастығы (Asoinducals) орналасқан. Аяқ киім секторы Аргентина, Бразилия, Канада, Эквадор, Италия, Кариб аралдарының бір бөлігі, АҚШ, Перу, Венесуэла және Мексика сияқты елдерде ірі ұлттық және халықаралық нарыққа ие. Сонымен қатар, қалада үлкен киім өнеркәсібі де дамыған. Энергия, газ, мұнай, коррозия, асфальт, былғары және агроөнеркәсіптік даму құралдары сияқты түрлі салалардағы технологиялық зерттеу орталықтарының саны артып келеді. Химита индустриалдық аймағы Гирон қаласының жанындағы платоның батыс бөлігінде орналасқан; Терпел сияқты әртүрлі маманданудағы көптеген компаниялардың өндіріс орналасқан жерлері осы аймақта. Қала ішінде Cervecería Bavaria S. A. (Бавария сыра зауыты) компаниясының ірі өндіріс орны да бар. Қала Букараманганың қалалық аймағында орналасқан кедендік аймақ – Zona Franca de Santander құруды жоспарлап отыр. Букараманга конгрестер мен іс-шаралар қаласы ретінде бекініп, CENFER жәрмеңке және көрме орталығы сияқты инфрақұрылымдарға ие. Жыл сайын ұлттық экономиканың барлық салаларында көптеген жәрмеңкелер мен көрмелер өткізіледі. Қалада ірі іс-шаралар мен шоулар үшін көпфункционалды орталық та бар, ол керемет шоулар, интеллектуалдық ойындар, спорттық жарыстар мен бизнес-шараларды өткізуге мүмкіндік береді. Көптеген мәжіліс залдары мен конференциялар Букарамангаға елдің түкпір-түкпірінен келген кәсіпкерлер үшін конгрестер ұйымдастыруға жағдай жасайды. Сауда жәрмеңкелері тиісті секторға тікелей пайда әкелетінімен қатар, көлік, қонақүйлер, мейрамханалар, дүкендер және жарнама, дизайн, интерьер дизайны, модельдеу сияқты экономиканың басқа да салаларына оң әсер етеді. Букарамангада Халықаралық балалар сән көрмесі (EIMI) өтеді. Бұл Латын Америкасындағы балалар киімдеріне арналған жалғыз көрме. Іс-шара CENFER кешенінде ұйымдастырылады және сатылған өнімнің 40% экспортқа жіберіледі.

Бизнес

Соңғы жылдары Букарамангада бірнеше ірі сауда орталықтары мен коммерциялық ғимараттар салынды. Мысалы, «Ла Флорида» сауда орталығы – алты қабаттан тұратын, екі жаяу өткелі мен бір көлік өткелі бар орын. 2007 жылы «Мегамолл» жаңа сауда орталығы салынды, онда француздық көпұлтты «Carrefour» сауда желісінің алғашқы дүкені ашылды. Келесі жылдары қаланың басқа аудандарында тағы үш сауда орталығы салынды: «Касике», «Парке Караколи» және «Де ла Куэста». «Cabecera del Llano» деп аталатын тағы бір сауда аймағында бес ірі сауда орталығы бар: «Cabecera Etapa I», «Etapa II» және «Etapa III», сондай-ақ танымал «Cabecera Etapa IV» және «La Quinta» немесе «V Etapa» сауда орталықтары. «Акрополис» сауда орталығы «Ciudadela Real de Minas» деп аталатын аймақта орналасқан, ал «Сан-Андресито» сауда орталығы және дәстүрлі, 2005 жылы жаңартылған «Канаверал» сауда орталығы қаланың оңтүстік бөлігінде, 2012 жылдың қараша айында ашылған және Латын Америкасындағы ең ірі сауда орталықтарының бірі саналатын «Эль Касике» сауда орталығымен бірге орналасқан. Осы сауда орталықтарында «Cine Colombia», «Cine Royal» және «Cinemark» сияқты ірі компаниялардың бірнеше кинотеатры, «Adidas», «Levi's» сияқты киім дүкендері, «Arturo Calle» сияқты ұлттық брендтер, «Presto», «El Corral», «McDonald's», «Crêpes & Waffles», «Juan Valdez» сияқты мейрамханалар мен кафелер бар. Колумбиядағы ең ірі гипермаркет желілерінің бірі – «Éxito» қала бойынша бес дүкені мен Колумбияның шығыс бөлігіндегі таратпалық орталығына ие. «Carrefour» 2007 жылы «Megamall» сауда орталығында алғашқы дүкенін ашты, кейіннен «Mercadefam» атты жергілікті супермаркетпен бірікті. Қазіргі таңдағыда бұл желіде қалада жеті дүкен бар. Бұдан басқа, Букарамангада «Mercomfenalco», «Cootracolta», «Cajasan» және тағы да басқалар сияқты жергілікті шағын дүкендер желісі де бар.

Еңбек нарығы

Тарихи тұрғыдан алғанда, Букарамангада Колумбия қалалары арасында жұмыссыздық деңгейі ең төмен деңгейде болған. 2010 жылдың қыркүйегіне қарай, DANE статистикасы бойынша 2010 жылдың шілдесі мен қыркүйегі аралығында қаладағы жұмыссыздық деңгейі 11,8% құрады, бұл 2009 жылдың қазан және желтоқсан айларындағы 8,5% көрсеткіштен 3,3% жоғары.

Көлік

Метролиней – Букараманганың біріктірілген көп көлік жүйесі. Оның құрылысы 2006 жылы мэр Хонорио Гальвис басшылығымен басталды; қазіргі уақытта оның жұмысы бірінші кезеңде, ол 2009 жылдың 22 желтоқсанында басталды. Осы кезеңде ашылған алты бағыт: Авенида дель Либертадор (15-диагональ), Автоорталық, Просперо Финч даңғылы (27-авеню), Ла Кумбре, Флоридабланка – Виллабель – Букарика тас жолы, және оларда 91 аялдама бар. Әкімдік қазіргі уақытта екінші кезеңді іске қосу процесінде, ол Пидекуэста, Сиудадела Реал де Минас, Америка даңғылы (33-жарыс) аудандарын қамтиды және Autosur, Real de Minas және Америкадағы магистральдарды қосады.

Ұлттық жол байланысы

Букараманга материкпен екі негізгі бағыт арқылы байланысты. Біріншісі – Барранкабермехадан келіп, Кукутамен және одан әрі Венесуэламен жалғасатын 66-Ұлттық трассасы, екіншісі – Богота мен Сан-Альбертодан келетін 45A Ұлттық трассасы. Бұл трасса Колумбияның Кариб теңізі аймағымен және 45-Ұлттық трассасы арқылы ірі қалалармен байланыс құрады.

Әуе көлігі

Букараманга қаласына қызмет ететін халықаралық әуежай – Палонегро төбесінде орналасқан Палонегро халықаралық әуежайы, ол қалалық аймақтың батысында және Лебрия қаласына жақын жерде жатыр. Әуежай 1974 жылы ашылды, бұрынғы Сиудедела Реал де Минас қаласындағы Гомес Нино әуежайын алмастырды. Қазіргі таңда әуежай Palonegro консорциумы Colombo Korean SAS East Airports Group басқаруында. Колумбияның көптеген ірі қалаларынан күнделікті рейстер, сондай-ақ Панама қаласынан халықаралық рейстер бар. 2009 жылы Палонегро халықаралық әуежайы Колумбияның ең маңызды әуежайларының бірі деп танылды.

Адамдар

Колумбияның көптеген маңызды тұлғалары Букараманга қаласынан шыққан, мысалы, 1989 жылы қатылған президенттік үміткер Луис Карлос Галан, Колумбияның ең ірі кәсіпкерлерінің бірі Карлос Ардила Лülle, Клаудия Флорес және Иван Гарсон. Колумбиялық суретші Оскар Родригес Наранхо Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Франциядан оралып, Букарамангада қоныстанды. Родригес Наранхо Колумбияда оның атағын арттырған көптеген картиналар салғанда, сурет мектебінде оқытумен айналысты. 1941 жылы ол Букарамангадағы Әдемі өнер академиясының директоры болды.

Мәдениет

Букараманга мәдениеті көркем сурет салу, мүсін жасау, фотосурет түсіру сияқты бейнелеу өнерінен бастап, соңғы кезде жаңа технологияларды қолданатын, көркем байланыс құралы ретінде бейне сияқты тәжірибелік көрсетулерге дейін әртүрлі көріністерге ие. Букараманга тарихы бойында түрлі салаларда көптеген мәдени ұсыныстар жасалып, қалада өнер топтарының құрылуына ықпал еткен. Әдебиет Букараманга мәдениетінің маңызды тірегі болып табылады, өйткені бұрын қалада жергілікті мәдени қозғалыс болған, ол көптеген жазушыларды өндірген. 1995 жылы қала әкімі Луис Фернандо Пенья Коте басшылығымен Габриэль Турбай атындағы қоғамдық кітапхана жаңа құрылған Мәдениет институтының орнына айналдырылды. Кітапхана ғимараты институттың кеңістігін басқаруды жүзеге асырған Габриэль Турбайға берілді, нәтижесінде кітапхананың бөлімдері Мәдениет институтының әкімшілік аймағына көшірілді. Мәдениет институтын құру мақсаты – аймақта мәдениетті демеу мүмкіндіктерін кеңейту болды. Бірақ мәдениет әдетте жергілікті басқаруда басты рөл атқармағандықтан, оқу орындары өз мақсаттарын орындау үшін жеткілікті қаржыландыру мен ынталандыру алмайды. Институт кітапхана қызметтерін, өнер шеберханаларын, қаланың әртүрлі аудандарынан келген түрлі қойылымдар мен мәдени шараларды ұсынады. Қала осы мәдени шараларды жеке инвестициялар есебінен қаржыландырады. Букарамангада 100.7 FM жиілігінде мәдени радиостанциясы (Луис Карлос Галан Сармиенто атындағы Мәдени станция) жұмыс істейді.

Гастрономия

Букараманганың дәстүрлі тағамдары – муте сантандереано (әр түрлі дәнділер, көкөністер, шөптер мен еттен жасалған сорпа), фрикассе (ішек және ешкінің қанынан ақ күрішпен бірге дайындалған тағам), қуырылған ет, арепа де маис пеладо және тамалес. Сондай-ақ, карамель, лимон, цитрон, күріш және ананас сияқты қантты тағамдар да танымал. Көптеген тәттілер Флоридабланканың жанындағы аудандарда жасалады. Облея (қасиетті нанға ұқсас үлкен жұқа қатты нан) және бокадилло веленьо (жеміс пюресінен немесе қысылған карамельден, немесе сүт қанттысынан жасалған тәтті) – Букарамангада көптеп кездесетін тағамдардың мысалдары. Бірақ, осы колумбиялық қаладағы ең ерекше тағамдардың бірі – "ормигас кулонас" немесе "үлкен қысық құмырсқалар", олар Букараманганы ел және әлем бойынша танымал етті; осы ерекшелік тіпті Токио мен Лондонға экспортталды. Бұл құмырсқалардың құрамында табиғи түрде жоғары протеин мөлшері бар, ал жергілікті халық оларды отарлық кезеңге дейін пайдаланған. Бұл деликатес тек маусымдық түрде қол жетімді, себебі құмырсқалар тек мамыр және маусым айларында жер астынан шығады.

Туризм

Букарамангада және оның көршілес муниципалитеттерінде түрлі туризм түрлерін дамытуға болады, мысалы, парктері арқылы экологиялық туризм, Руитоке платосындағы шытырман оқиғаларға толы туризм және қаладан небәрі 15 минуттық жерде орналасқан "Агуилас Воладерода" параглайдинг. Қаланың орталық бөлігінде Сан-Лауреано шіркеулері, Долорес капелласы және Шимон Боливар үйі, Луи Перу де Лакруа үйі сияқты танымал колониялық үйлер сақталған. Қаланың жанындағы муниципалитеттерде де колониялық архитектураның көптеген ескерткіштері бар. Букараманганың туризмдегі әртүрлілігі оған Колумбияның "Passion" және "Bavaria" ұйымдары ұйымдастырған дауыс беру нәтижесінде еліміздің жеті мақтан тұтатын туристік орнының бірі атағын әкелді. Букарамангада елдегі ең жақсы қонақүй тізбектерінің біріне жататын кең қонақүй инфрақұрылымы бар. Қала орталығында көптеген маңызды мейрамханалар мен түнгі клубтар жұмыс істейді.

Қарауылдар

Морорико: Букарамангадан шығысқа қарай, Кукутаға қарай баратын жол бойында қаланың панорамасын көруге болады. Мұнда Пасха уақытында зиярат ететін Қасиетті Жүрек мүсіні орналасқан, ал жергілікті тұрғындар мен шіркеуге келушілер мүсіннің кереметтер жасайтынына сенеді. Сондай-ақ, осы аймақта аймақ тұрғындарын тасымалдау үшін кабельдік жол немесе кабельді метро құрылысын салу жоспарлануда. Палонегро: Осы аттас әуежайға баратын жолда Букараманга қалалық аймағының әдемі көрінісін тамашалауға болады. Бұл жерде, әсіресе демалыс күндері, бірнеше түнгі клубтарды кездестіруге болады.

Табиғи және тарихи көрнекі орындар

Чикамоча ұлттық паркі (ПАНАЧИ): Аратока муниципалитетінде, Кордильера Ориенталдың ең биік нүктесінде Боготаға қарайтын жолда орналасқан. Осы жерден Чикамоча өзенінің құдіретті каньонының тамаша көрінісін тамашалауға болады. Чикамоча ұлттық паркінен Чикамоча және Суарес өзендерінің каньондарын ең жақсы көруге мүмкіндік бар. Жирон: Букарамангадан 9 км қашықтықта орналасқан. 1631 жылы негісталған, колониялық дәуірде маңызды болған алтын кен орындарына ие, зор сәулеттік мұрасымен ұлттық ескерткіш атағын алған. Мұнда құнды картиналар мен ежелгі діни заттар сақталатын Діни өнер мұражайы, Қажылық орталығы – Муэртас Мырзасының базиликасы, сондай-ақ Коррегидор капелласы бар. Сокорро: Букарамангадан орналасқан. Сантандер департаментінің солтүстік-шығысындағы Коммунера провинциясындағы шаруалар көтерілісінің отаны. 1681 жылы негісталған, ал 1711 жылы «Өте асыл және адал қала» деген құрметті атаққа ие болған. 1781 жылы Мануэла Белтран салықтар мен алымдарды арттырған жарлықты бұзып, Коммуналар көтерілісіне бастап кеткен. Қаланың орталық алаңында көтерілістің жетекшісі Хосе Антонио Галан мен Антония Сантосқа қойылған ескерткіштер тұр. Сонымен қатар, мәдениет үйі мен кафедралық собор да бар. Баричара: Букараманга қаласынан орналасқан. Баричара Парра Прадилья отбасымен Тас Діңге табыну үшін негісталған. 1975 жылдың мамыр айында қала «Колумбиядағы ең сүйкімді қалашық» атағын алды және 1975 жылғы 30 маусымдағы 005 қаулысымен Ұлттық ескерткіш деп жарияланды. Тас төселген көшелері мен ағаш балкондары бар осы ауылдың танымал орындары: Гуан: отарлық кезеңдегі елді мекен, он жетінші ғасырдағы шіркеу, Сент-Люсияның қасиетті орны және теңіз жануарларының қазбалары мен отарлық дәуірдегі кітаптар жинағымен танымал Археологиялық мұражай. Сан-Хиль: Букарамангадан орналасқан. Қаланың тарихи орталығы, тік көшелері және Фонсе өзенінің жағасында орналасқан Ұлттық ескерткіш. Оның басты көрікті орындарының бірі – өзендегі аралда орналасқан Галлинерал саябағы. Ағаштардан төгілген жасыл шөптер мен судың шуы оны міндетті түрде көруге тиіс орынға айналдырады. Басқа да көрікті орындарға Сан-Хиль-Рагонесси экологиялық паркі, Көк құдық, Гротто-Төбе, Серро-де-ла-Крус және рафтинг, тау шаңғысы, тау велосипеді және мотокросс сияқты экстремалды спорт түрлері жатады.

Спорт

Indersantander және Inderbu Сантандердегі жергілікті спортты басқару және дамытуға жауапты мекемелер.

Футбол

Букарамангада қазіргі кезде 28 000 орындық Estadio Alfonso López стадионы бар. Бұл стадион жергілікті футбол командалары «Атлетико Букараманга» және «Реал Сантандер» үй стадионы болып табылады.

Басқа спорт түрлері

Колумбияда өткен 2011 жылғы Футзалдан әлем чемпионаты үшін салынған Колизео Бицентарио 8000 көрерменге арналған. Қазіргі уақытта бұл «Букарос Сантандер» баскетбол командасының үй стадионы. Қаладағы тағы бір спорт кешені – «Сиудедела Реал де Минас» ауданында орналасқан Эдмундо Луна Сантос Колизеуі. Букараманга 1941 және 1996 жылдары екі рет Ұлттық ойындарды қабылдады. 2000 жылы қалада Панамерикалық велошаралар чемпионаты да өтті. Букараманга 2016 жылғы ФИФА Футзал әлем чемпионатын қабылдаған қалалардың бірі болды.

Букараманга қоғамдық көлік статистикасы

Букарамангада қоғамдық көлікпен жұмыс күніне барып-қайтуға жұмсалатын орташа уақыт 57 минутты құрайды. Қоғамдық көлікпен жүретіндердің 10 пайызы күніне 2 сағаттан аса уақыт жол жүреді. Адамдар қоғамдық көлік аялдамасында немесе станциясында күтетін орташа уақыт 14 минутты құрайды, ал жолаушылардың 19 пайызы күн сайын орташа есеппен 20 минуттан аса күтеді. Адамдар бір жолға қоғамдық көлікпен жүретін орташа қашықтық 5,6 шақырымды құрайды, ал 10 пайызы бір бағытта 12 шақырымнан аса қашықтыққа жол жүреді.