Кіріспе

1979 жылғы Итало Кальвиноның романы. "Егер қыстың бір түні саяхатшы" – итальян жазушысы Итало Кальвиноның 1979 жылғы романы. Постмодернистік повесть, кадрлық әңгіме түрінде, оқырманның "Егер қыстың бір түні саяхатшы" атты кітапты оқуға тырысуы туралы. Әр тарау екі бөлімнен тұрады. Әр тараудың бірінші бөлімі екінші жақта жазылған және оқырман оқып жатқан кітаптың келесі тарауын оқуға ұмтылу барысындағы процесті сипаттайды. Екінші бөлімі – оқырманның ("сіз") табатын жаңа кітаптың бастауы. Екінші бөлім әрқашан бұрынғыдан мүлдем басқа жайт туралы болады. Кітап 1981 жылы Уильям Уивердің ағылшын тіліне аудармасында жарық көрді.

Құрылымы

Кітап оқу өнері мен мәні туралы тараумен басталады, содан кейін жиырма екі үзіндіге бөлінеді. Жұп емес нөмірленген үзінділер мен соңғы үзінді екінші жақта баяндалады. Яғни, олар романның оқырманына орын алып жатқан оқиғалар туралы. (Кейбіреулерінде "сен" деп баяндалған тұлғаның, шын мәнінде оқып отырған "сенмен" бірдей екендігі туралы талқылаулар бар.) Бұл тараулар оқырманның Итало Кальвиноның «Егер қыстың бір түні саяхатшы» романын оқу арқылы бастан кешкен оқиғаларына арналған. Соңында оқырман Людмила есімді әйелмен кездеседі, ол да өз тарауында жеке және екінші жақта сөйлейді. Осы әңгіменің екінші жақтағы баяндау тарауларының арасында қалған (жұп) үзінділер кезектесіп келеді, олардың әрқайсысы – он түрлі романның бірінші тарауы, әртүрлі стиль, жанр және мазмұнға ие. Олардың барлығы түрлі себептермен, араласқан үзінділерде түсіндіріледі, көбінесе сюжеттік шиеленістің ең жоғары нүктесінде. Екінші жақтағы баяндаулар бір-бірімен байланысты, тұтас романға айналады. Бұл романның екі басты кейіпкері халықаралық кітап алаяқтығының, тәлкектеп аударушының, усақ-түйекке көңіл бөлмейтін жазушының, құлап жатқан баспаның және бірнеше басқұмар үкіметтердің ізімен жүреді. Әртүрлі кітаптардың бірінші тараулары болып табылатын тараулар, баяндау тараптарын алға жылжытады. Әрбір бірінші тарауда ұсынылған тақырыптар келесі баяндау тарауларында да пайда болады. Мысалы, детективтік романның бірінші тарауын оқығаннан кейін, баяндаушы оқиға детективтік стильдегі бірнеше тақырыптарды қабылдайды. Сондай-ақ, баяндау мен жаңа оқиғалар арасында ұқсас фразалар мен сипаттамалар бар. Үзінділердегі шығармалардың атаулары, оқиғаның соңына жақын кейіпкердің оқыған тәртібімен, бір сөйлем құрайды: «Егер қыстың бір түні саяхатшы Мальборк қаласынан тыс, тік беткейден сүйеніп, желден немесе бас айналудан қорықпай, көлеңкеге қарайтын болса, онда айдың жарығымен жарықтанған жапырақтардың кілемінде қиылысатын, бір-біріне торылған сызықтардың желісі бар, бос қабірдің үстінде. – Онда төменде қандай оқиға аяқталуын күтеді? – деп сұрайды ол, оқиғаның соңына жетіп, тыңдауға асығады». Жазушының объективтілігі тақырыбы Кальвиноның «Мырза Паломар» романында да көтеріледі, онда абсолютті объективтілік мүмкін бе, тіпті қажет пе екені зерттеледі. Басқа тақырыптарға мағынаның субъективтілігі, көркем әдебиет пен өмір арасындағы байланыс, идеалды оқырман мен автордың қасиеттері және авторлық ерекшелік кіреді.

Кимерья

Кимерия – романдық ойдан шығарылған ел. Бұл ел Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар аралығында тәуелсіз мемлекет ретінде болған. Елордасы – Оркко, оның басты ресурстары – торф, одан алынатын өнімдер мен битумдық қосылыстар. Кимерия, көріп тұрғандай, Швеция батысында және Финляндия шығысында орналасқан Ботния шығанағында жатқан. Кейіннен бұл ел басқа елдерге қосылып жойылды, ал "Ботно-угар" тобына жататын халқы мен тілі де жоғалып кетті. Кальвино Кимерияға қатысты болжамды, ойдан шығарылған энциклопедиялық мақаласын аяқтағанда былай дейді: "Күшті көршілері арасындағы бір-бірінен кейін келетін аумақтық бөлістерде жас мемлекет картадан тез жойылды; жергілікті тұрғындар тарап кетті; кимерия тілі мен мәдениеті дамыған жоқ". Кимерия және оның әдебиеті туралы екі тараудан кейін, тағы бір ойдан шығарылған ел – Цимбрия Халық Республикасы туралы айтылады, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Кимерияны сіңіріп алған деген сөз.

Кейіпкерлер

Әр тараудың бірінші бөлігіндегі басты кейіпкер – сіз, оқырман. Оқиға сіз кітап оқып бастағанда басталады, бірақ кітаптың беттері дұрыс ретпен орналаспаған. Содан кейін сіз жаңа данасын алу үшін кітап дүкеніне барасыз. Кітап дүкенінде сіз Людмила есімді қызбен танысасыз, ол кітаптағы маңызды кейіпкерге айналады. Сіз Людмиланың әдемі екенін ойлайсыз, және екеуіңіз де кітаптарды жақсы көресіздер. Оқиғаның қалған бөлігінде сіз бен Людмила қарым-қатынас дамытып, бастаған кітабыңыздың қалған бөлігін іздейсіздер. Әңгімеде әртүрлі уақыттарда пайда болатын бірнеше екінші дәрежелі кейіпкерлер бар, олардың ішінде Лотария (Людмиланың қарындасы), Эрмес Марана (аудармамен алаяқтық жасайтын адам) және Силас Фланнери (жазушы) бар.

Әсерлер

1985 жылы Грегори Луцентемен сұхбаттасқанда Кальвино «Егер қыстың бір түні саяхатшы» Владимир Набоковтың еңбектерімен айқын түрде әсерленгенін мәлімдеді. Кітап автордың «Олипо» әдеби тобының құрамына кіргенінің де нәтижесі болды. Мәтіннің құрылымы А.Ж. Греймастың құрылымдық семиологиясынан бейімделген деп саналады.

Мұрасы мен пікірі

Дейв Лэнгфорд "Егер қыстың бір түні саяхатшы болса" деген романына "Ақ жұлдыз" журналының 45-ші санында шолу жазып, оны "кітаптар туралы керемет ессіз кітап" деп атады. [ ] Ерекше және қызықты". 2009 жылы The Telegraph журналы романды "әркім оқуға тиіс 100 роман" тізіміне 69-шы орынға қосты, оны "ойнақы постмодернистік жұмбақ" деп сипаттады. Автор Дэвид Митчелл студент кезінде оқығанда кітапқа "тартылғанын" айтты, бірақ қайта оқығанда ол ескіргенін сезінді және алғашқы рет оқығандай "тыныс кешірерліктей жаңалыққа толы" емес екенін мойындады, бірақ "кітап қаншалықты жаңалыққа толы болса да, ол бір рет қана тыныс кешірерліктей жаңалыққа толы болады" деп баса айтты – ал бір рет, ешқашан оқымағаннан жақсы. Романшы және лектор Скарлетт Томас оны инновациялық заманауи көркем әдебиетті оқыту үшін, әртүрлі повество техникаларының мысалы ретінде пайдаланады. Стинг 2009 жылы шыққан альбомын осы кітаптың атымен – "Егер қыстың бір түні" деп атады. Ағылшын музыканты және композиторы Билл Райдер Джонс 2011 жылдың 14 қарашасында "If" альбомын жарыққа шығарды. Альбом кітаптың музыкалық бейімделуі болып табылады және "ойдан туған фильмнің музыкалық қосымшасы" қызметін атқарады. 2021 жылғы "If On A Winter's Night, Four Travelers" видео ойыны кітаптың атымен аталды. Тоби Джонс, Индира Варма және Тим Крауч қатысқан кітаптың радиолық бейімделуі BBC радиосының 100 жылдығына арналған мерекелік шаралар аясында жазылып, 2023 жылдың 24 қыркүйегінде BBC Radio 4 арнасында эфирге шықты.