Кіріспе

Тибет буддизмінің Карма Кагью сектасының басшысы

Гьялва Кармапа (құрметті атағы: Оның Қасиеттілігі Гьялва Кармапа, ресми түрде Гьялуанг Кармапа, және бейресми түрде Кармапа Лама) – Кагью мектебінің ең ірі тармағы Карма Кагьюдің басшысы. Кармапа Тибеттің алғашқы саналы түрде қайта туған ламасы болды. Кармапалардың тарихи ордасы Тибеттің Толунг аңғарындағы Цурфху монастыры. Кармапаның эмиграциядағы негізгі ордасы – Үндістанның Сикким штатындағы Румтек монастырындағы Дхарма Чакра орталығы. Оның аймақтық монастырь орындары – Нью-Йорктегі Карма Трияна Дхармачакра және Францияның Дордонь аймағындағы Дагпо Кагью Линг. 16-шы Кармапаның дүниеден өткеніне он жыл өткен соң, Карма Кагью мектебінде екінші Кармапаны тану процесіне байланысты дау туды. Қазіргі 17-ші Кармапаның кім екендігін Кармапалардың өзі – Оргьен Тринли Дорже және Тринли Тхей Дорже шешті, және олар 2023 жылдың 4 желтоқсанында бірлескен мәлімдеме жасады.

Ұрпақтың шығу тегі

Дюсум Хьенпа, 1-ші Кармапа Лама (1110–1193), тибет шебері Гампопаның шәкірті болған. Кішкентай кезінен әкесінен буддизмді оқып, жиырмадан отыз жасқа дейін ұлы ұстаздарды іздеген дарынды бала, елу жасында арман йогасын тәжірибелеген кезде толыққанды аянға жеткен делінеді. Осыдан кейін, сол кездегі аса беделді шеберлер Шакия Шри және Лама Шанг оны Авалокитшвараның көрінісі – Кармапа деп санады, оның келуі Самадхираджа Сутрасы мен Ланкаватара Сутрасында болжамдалған. Ауызша дәстүрдің бастауы Будда Ваджрадхараға дейін жетеді, ол махамудра мен тантра шебері Тилопаға (989–1069) берілді, содан кейін Наропа (1016–1100) арқылы Марпа Лотсава мен Миларепаға жетті. Кагю (Бка' брГюд) дәстүрінің осы аталары жиынтығы "Алтын Розарий" деп аталады.

Кармапаны тану

Кармапа – саналы түрде қайта туған ламалардың ұзақ тізімі. Екінші Кармапа, Карма Пакши (1204–1283) – Тибет буддизмінде өзінің қайта тууының жағдайларын болжаған алғашқы мойындалған тулку. Кармапаның кім екені нақтыланады: оның шежіресіндегі ұстаздардың жоғары сезімталдығы, алдыңғы Кармапа қалдырған болжам хаттары, сондай-ақ баланың өзін-өзі жариялауы және бұрынғы өмірінде белгілі болған заттар мен адамдарды тану қабілеті арқылы.

Танудағы қайшылықтар

8-ші, 10-шы және 12-ші рухтар, сондай-ақ әйгілі 16-шы Кармапа, олардың әрқайсысы танылғанда келіспеушіліктерге тап болды, бірақ олардың барлығы шешілді. Қазіргі таңда екі 17-ші Кармапаның орнатылуына қатысты дау пайда болды.

Қара тәж

Кармапалар Қара тәждің иелері болып саналады және сондықтан кейде "Қара шапанды ламалар" деп те аталады. Бұл тәж ("өздігінен пайда болған тәж"), дәстүр бойынша дакинилердің шаштарынан тоқылған және Кармапаның рухани жетістігін мойындау үшін оған сыйланған делінеді. Кармапалар көрсетіп жүрген физикалық тәж, Қытайдың Юнле императоры 5-ші Кармапа ламасы Дешин Шекпаға рухани биліктің материалдық нысаны ретінде табыс еткен. Тәж соңғы рет Сиккимдегі Румтек монастырында, 16-шы Кармапаның соңғы мекені болғаны белгілі, бірақ 1993 жылдан бері осы орында дүрбелең болғандықтан, оның әлі де сол жерде барын жоқ па деген алаңдаушылық туып отыр. Румтекте қалған заттардың инвентаризациясын жасауды Үндістан үкіметі жақын арада жүзеге асыруға ниетті.