Кіріспе

Гренландиядағы АҚШ ғарыш базасы – Питуффик ғарыш базасы (/b//iː//d//uː/'/f//iː//k/// beedooFEEK; Питуффик ғарыш базасы) жақын орналасқан нысандар үшін аймақтық орталық қызметін атқарды, оның ішінде Атолл мүйісі (LORAN станциясы), Century лагері (Мұз қабаты лагері), TUTO лагері (Мұз қабатына жақындау жолы мен ұшу-қону жолағы), 1 және 2 учаскелері (Мұз қабаты радар станциялары), P тауы (радар және байланыс орны), J учаскесі (BMEWS), Солтүстік және Оңтүстік таулары (ғылыми зерттеу орындары) және ғылыми зымырандарды сынақтан өткізу алаңы. Бұл база, сонымен қатар, CFS Alert (Alert әуежайы) және Station Nord сияқты Жоғарғы Арктикалық метеорологиялық стансаларын салу және жабдықтау үшін өте маңызды болды.

Орналасу орны және бастапқы халық саны

1818 жылы сэр Джон Росс экспедициясы осы аймақтағы көшпелі инуиттермен алғашқы байланыс жасады. Джеймс Сондерстің HMS North Star кемесімен жасаған экспедициясы 1849-50 жылдары North Star шығанағында тоқтап, маңызды орындарға ат қойды. Роберт Пири 1892 жылы әйгілі Дандас тауының етегінде, қорғалған портының жанында қолдау стансасын салды. Бұл оның экспедициялары үшін база болды және тұрақты тұрғындарды тартты. 1910 жылы саяхатшы Кнуд Расмуссен мұнда миссионерлік және сауда бекетін ашты. Ол бұл жерді ежелгі «ultima Thule» атауымен «Thule» деп атады; инуиттер оны Umanaq («жүрек пішіндес») деп атады, ал қазіргі кезде бұл жер «Dundas» деп танылады. АҚШ 1917 жылы Виргин аралдарын сатып алумен байланысты осы аймақтағы аумақтық талаптарынан бас тартты. Дания 1937 жылы ауылды өз бақылауына алды. 1951 жылы база салынған кең жазықта «Питуффик» («ит байланған жер») деп аталатын шатырлар тобы пайда болды. (Базаның негізгі көшесі Питуффик бульвары деп аталды.) Жергілікті тұрғындар Тюлеге көшіп кетті. Бірақ 1953 жылы АҚШ Әуе күштері сол ауылдың жанында әуе қорғаныс құрылысын салуды жоспарлады. Әскерилермен байланысты шектеу үшін Дания үкіметі 130 тұрғыны бар «Ескі Тулені» жаңадан салынған, қазіргі заманғы ауылға көшірді, ол 97 км (60 миль) солтүстікке орналасқан және «Qaanaaq» немесе «Жаңа Туле» деп аталды. Дания Жоғарғы сотының 2003 жылғы 28 қарашадағы шешімі бойынша бұл көшіру экспроприациялық шара ретінде қарастырылды. Сот процесінде Дания үкіметі бұл көшірудің жергілікті халыққа қарсы заңсыз әрекет екенін мойындады. Туле тайпасына 500 000 кроналық зиян өтемақы төленді, ал көшіруге ұшыраған тайпа мүшелеріне әрқайсысына 15 000 немесе 25 000 кронадан өтемақы берілді. Дания радио станциясы Дандаста жұмыс істей берді, ал тасталған үйлер өз орнында қалды. АҚШ Әуе күштері бұл жерді шамамен он жыл пайдаланды, содан кейін ол азаматтық мақсаттарға қайтадан берілді. Кнуд Расмуссен Питуффик жазығының әуежай салуға өте қолайлы екенін бірінші болып айтты. Сондрестрөм әуе базасын салған АҚШ Әуе күштерінің полковнигі Бернт Балхен Расмуссенді және оның идеясын білген. Балхен 1942 жылғы 24 тамызда екі Consolidated PBY Catalina ұшақ қайығымен Тюлеге ұшып келді, содан кейін АҚШ Әуе күштерінің басшысы Генри «Хап» Арнольдқа әуе базасын салуды ұсынатын есеп жіберді. Алайда, 1951 жылғы әуе базасы орналасқан жер 1946 жылғы алғашқы ұшу-қону жолағынан бірнеше шақырым қашықтықта және тарихи Туле елді мекенінен шығанақтың арғы жағында, оған мұз жолы арқылы қосылу мүмкіндігі бар. Шарт бойынша белгіленген Дания мен АҚШ-тың бірлескен қорғаныс аймағы әуе базасының өзінен басқа, ішкі аумақтың үлкен бөлігін қамтиды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 жылы 9 сәуірде Данияны неміс әскерлері басып алғаннан кейін, Данияның АҚШ-тағы елшісі Хенрик Кауффман АҚШ-пен "Король атынан" келісім жасады, осы келісім бойынша АҚШ Гренландиядағы Дания колонияларын неміс агрессиясынан қорғауға уәкілеттік алды. Бұл келісім Кауффманды протекторат үкіметінің жоғары сатқындық айыбына ұшыратты. Тюледегі алғашқы АҚШ демеушілігімен салынған нысандар, АҚШ Мемлекеттік хатшысы Корделл Халл және Данияның АҚШ-тағы бұрынғы елшісі Хенрик Кауффман Вашингтонда Гренландияны қорғау жөніндегі келісімге қол қойғаннан кейін құрылды. Бұл келісім, Дания үкіметі тарапынан айыпталып, АҚШ-қа "Солтүстік Америкаға қауіп болғанша" Гренландияда әскери базалар құруға рұқсат берді. 1941 жылдың жазынан бастап АҚШ Жағалау күзеті және Соғыс министрлігі Нарсарсуақ әуежайында (Bluie West 1), Сондрестрём әуе базасында (Bluie West 8), Икатекте (Bluie East Two), және Гроннедалда (Bluie West 9) ауа райы және радио станцияларын орнатты. 1943 жылы Әуе күштері Гренландияның оңтүстік жағалауында, Scoresbysund (Bluie East 3) және Туледе (Bluie West 6) метеостанцияларын құрды, оларды Дания қызметкерлері басқарды. Тағы да көптеген нысандар салынды, бірақ алыс солтүстіктегі оқшауланған BW 6 сол кезде аса маңызды болған жоқ.

Бірлескен метеорологиялық станция

Бостандыққа қол жеткен соң Дания Кауффман келісімін ратификациялады, бірақ АҚШ-тың орналасқан жерлерін өз бақылауына алуға тырысты. Дегенмен, 1946 жылдың жазында радио және метеостанцияға қиыршық тас жолақ пен атмосфераны зерттеу (балондағы) обсерваториясы қосылды. Бұл Солтүстік Мұзды мұхитында бірлескен метеорологиялық станциялар құруға бағытталған америкалық-канадтық жобаның бір бөлігі болды. Бұл станция АҚШ және Данияның бірлескен басқаруында болды. Орналасқан жері Туле (Дундас) ауылынан материктік Питуффикке көшірілді. 1946–1951 жылдары бұл жолақ Арктиканы жабдықтау, әуеден карта жасау, ғылыми зерттеулер және іздеу-құтқару операцияларында маңызды рөл атқарды. 1951 жылы келісімді ратификациялау көп өзгеріс әкелмеді, тек базада Данияның мемлекеттік туы АҚШ-тың мемлекеттік туымен бірге орналасуы тиіс болды.

Қазіргі заманғы әуе базасы

1949 жылы Дания НАТО-ға (Солтүстік Атлантикалық келісім ұйымы) қосылып, АҚШ базаларын жою әрекетінен бас тартты. Келесі жылы Корея соғысы басталғанда, АҚШ Әскери-әуе күштері база салудың жаһандық бағдарламасын іске қосты, онда Туле (сол кезде) КСРО-дан Полюс арқылы орналасқандығы және кемемен үздіксіз жабдықтауға болатын ең солтүстік порты болғандықтан, аса маңызды деп есептелді. Туле американдық ядролық қайтар шабуыл стратегиясының кілттік нүктесіне айналды. Арктика үстінен ұшқан Стратегиялық әуе күштерінің (SAC) бомбалаушылары Ұлыбританиядағы базаларды пайдалануға қарағанда ерте ескерту жүйесінен қауіпті жағдай тудырмады. Қорғаныс тұрғысынан, Туле Канада мен АҚШ-қа қарайтын солтүстік-шығыс бағыттарындағы бомбалаушы шабуылдарын тоқтатуға арналған база ретінде пайдалы болды. 1950 жылы қарашада Гордон П. Савилл басқарған Әскери-әуе күштері офицерлерінің кеңесі Туледе база салуды ұсынды. Бұл ұсыныс Біріккен штабтар басшылығы тарапынан қолдалып, президент Трумэн бекітті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ пен Дания арасындағы келісімді алмастыру үшін Гренландияға қатысты жаңа келісім 1951 жылдың 27 сәуірінде ратификацияланды (1951 жылдың 8 маусымында күшіне енді). НАТО-ның сұрауы бойынша, келісім НАТО-ның қорғаныс бағдарламасының бөлігіне айналды. Келісімде екі ел Гренландия қорғаныс аймағы деп белгіленген НАТО аймағын қорғауда НАТО күштеріне Гренландиядағы нысандарды пайдалануға рұқсат беретіні көрсетілді. Туле әуе базасы «Operation Blue Jay» кодолық атымен құпия түрде салынды, бірақ жоба 1952 жылдың қыркүйегінде жарияланды. Туле әуе базасының құрылысы 1951 жылы басталды және 1953 жылы аяқталды. Туле құрылысының ауқымы Панама каналын салуға жұмсаған күш-жігермен салыстырылады. АҚШ Әскери-теңіз күштері адамдарды, жабдықтарды және материалдарды Вирджиния штатының Норфолк қаласындағы теңіз кеме жасаушылықтарынан тасыды. 1951 жылдың 6 маусымында Норфолк теңіз базасынан 120 кемеден тұратын флот жөнелді. Кемелерде 12 000 адам және 300 000 тонна жүк болды. Олар 1951 жылдың 9 шілдесінде Тулеге жетті. Жазғы күннің ұзақтығының арқасында құрылыс тәулік бойы жүргізілді. Жұмысшылар тұрғын үйлер салынғанша кемелерде тұрды. Тұрғын үйлерге көшкеннен кейін кемелер үйлеріне қайтты. 1951 жылдың 16 маусымында базаны француз мәдени антропологы және географы Жан Малаури мен оның инуит досы Кутикицок геомагниттік Солтүстік полюстен оралғанда кездейсоқ табады.

Стратегиялық әуе командалығы

Бастапқыда Стратегиялық әуе қолбасшылығының базасы ретінде құрылған Туле 1950-ші жылдары B-36 Peacemaker және B-47 Stratojet ұшақтары үшін тарату базасы қызметін атқарды, сондай-ақ осы қару жүйелерінің экстремалды суық ауа райындағы жұмысқа қабілеттілігі мен техникалық қызмет көрсетуін сынауға қолайлы орын болды. 1950-1960 жылдары B-52 Stratofortress ұшақтарымен де ұқсас операциялар жүргізілді. 1954 жылы Норт-Маунтайнде әскери радиобайланысқа арналған Globecom Tower мұнарасы салынды. Құрылысы аяқталған кезде ол Жердегі адамдар жасаған үшінші ең биік құрылыс еді және Батыс жарты шардағы Солтүстік мұздық шеңберінен солтүстікке қарайғы ең биік құрылыс саналды. 1956/57 жылғы қысында үш KC-97 жанармай құюшы ұшағы және кезекпен екі RB-47H ұшағының бірі советтік қорғанысты тексеру үшін полярлық рейстер жасады. Бес KC-97 ұшағы қозғалтқыштарын 40°C температурада іске қосып, ұшуға дайындық жүргізді, осылайша үшеуінің әуеге көтерілуіне қол жеткізілді. Екі сағаттық алдын ала ұшудан кейін B-47 Гренландияның солтүстік-шығыс жағалауында оларға қосылып, екеуі B-47 ұшағының жанармай бактерін толықтыру үшін отынды түсірді (үшіншісі резервтік ұшақ болды). Содан кейін B-47 жеті сағат бойы барлау жұмыстарын жүргізді, ал жанармай құюшы ұшақтар Тулеге оралып, жанармай құйып, үш ұшақ қайтадан Гренландияның солтүстік-шығысында B-47 ұшағымен кездесу үшін ұшты. B-47 әдетте он сағаттан астам уақытты әуеде өткізді, егер болжамсыз ауа райы Туленің жұмысын тоқтатпаса. Мұндай жағдайда үш жанармай құюшы ұшақ пен B-47 үш тең қашықтықтағы балама бағыттардың біріне – Англияға, Аляскаға немесе Лабрадорға ұшуға мәжбүр болды. Мұның бәрі кейде айсыз, Арктикалық қараңғылықта, желтоқсаннан ақпанға дейін 24 сағатқа созылатын. Бұл рейстер АҚШ Стратегиялық әуе қолбасшылығының советтік әуе шабуылына қарсы қорғанысқа қарсы қабілеттерін көрсетті. 1959 жылы әуе базасы базадан 150 миль (241 км) қашықтықтағы Camp Century құрылысының негізгі базасы болды. Мұздың ішіне қазылып салынған және ядролық реактормен қуаттандырылған PM-2A Camp Century ресми түрде ғылыми зерттеу базасы болды, бірақ іс жүзінде бұл құпия «Мұз құрты» жобасының орны еді. Лагерь 1959 жылдан 1967 жылға дейін жұмыс істеді. 1950 жылдардың соңында DEW 1-ден 4-ке дейінгі базалар «метеостанциялар» ретінде салынды. Туле әуе базасы DYE базаларын жабдықтау станциясы қызметін атқарды.

Әуе-ғарыштық қорғаныс

1957 жылы базаның төңірегінде төрт Nike Missile нысанының құрылысы басталды, және олар мен олардың радарлық жүйелері 1958 жылдың соңына қарай пайдалануға берілді. 1961 жылы негізгі базаның солтүстік-шығысындағы "J Site" орналасқан жерде Баллистикалық зымырандарды ерте ескерту жүйесінің (BMEWS) радары салынды. BMEWS, Солтүстік Американы Ресей материгінен трансполярлық зымыран шабуылынан және Арктика мен Солтүстік Атлант мұхитынан ұшырылған зымырандардан қорғау мақсатымен RCA корпорациясымен әзірленді. Осы кезде Туле халқы шамамен 10 000 адамды құрап, өркендеу шағына жетті. 1965 жылдың шілдесінен бастап Туледегі қызметтердің жалпы көлемі азайтылды. Базаның негізгі бөлімшесі – 4683-ші әуе қорғаныс қанаты таратылды. 1968 жылдың қаңтарына қарай Туле халқы 3370 адамға дейін азайды. 1968 жылдың 21 қаңтарында Тюле қаласының сыртында төрт ядролық қару тасымалдаған B-52G бомбалаушысы апатқа ұшырады. Туле – әлемде теңіз деңгейіндегі желдің ең жоғары жылдамдығы өлшенген орын. 1972 жылдың 8 наурызында, құралдың бұзылуына бірден бұрын, рекордтық жылдамдық тіркелді.

Әуе күштерінің ғарыш командалығы 1982 жылдан 2019 жылға дейін

Туле 1982 жылы Әуе күштерінің ғарыш командованиесінің базасына айналды. Бүгінде Туледе 821-ші әуе базасы тобы орналасқан, ол Туле қорғаныс аймағында әуе базасын қолдау міндеттерін орындайды. Базада 12-ші ғарыш ескерту эскадрильясы (21-ші операциялық топ, 21-ші ғарыш қанаты) орналасқан, ол Солтүстік Америкаға қарсы ұшырылған баллистикалық зымырандарды анықтау және қадағалауға арналған ерте ескерту жүйесі болып табылады. Зымырандар туралы ескерту және ғарышқа қадағалау ақпараты Колорадо штатындағы Питерсон ғарыш күштері базасында орналасқан NORAD командалық орталықтарына жіберіледі. Туледе сонымен қатар 50-ші ғарыш қанатының жаһандық спутниктік басқару желісінің бөлігі – 23-ші ғарыш операциялары эскадрильясының 1-ші бөлімшесі де орналасқан, сондай-ақ көптеген жаңа қару жүйелерін пайдалануда. Сонымен қатар, әуежайда асфальттан жасалған ұшу-қону жолағы бар, және жылына 3000 АҚШ және халықаралық рейстер орындалады. 2010 жылдың қыркүйек айының басында НАТО Парламенттік Ассамблеясының делегациясы Тулеге сапар жасады, онда база командирі сол кезде (жазда) шамамен 600 адам қызмет ететінін, олардың көп бөлігі АҚШ және Данияның әскері мен мердігерлері екенін мәлімдеді. Жыл сайын жаз айларында теңіз мұзы жұқарып, базаға жүк таситын кемелерді жіберуге мүмкіндік туады. АҚШ әр жазда "Бейірткіш қаз" операциясы аталған операция аясында бір жүк кемесін жібереді.

Ғарыш күштеріне ауысу

2020 жылы Туле әуе базасы ресми түрде АҚШ ғарыш күштеріне берілді. 2023 жылдың 6 сәуірінде Туле Питуффик ғарыш базасы деп қайта аталды, бұл оның ғарыш күштері базасы мәртебесін және аймақтың иеленуші атауын көрсетеді.

C-124 ұшағының апаты (1954)

1954 жылы АҚШ Әуе күштеріне тиесілі Дуглас С-124С Глобмастер II әуе базасына қонған кезде құлап, он адам қаза болды.

B-52 ядролық бомбалаушы ұшағының апаты (1968)

1968 жылғы 21 қаңтарда Платсбург әуе базасындағы 380-ші стратегиялық аэроғарыш қанатының B-52G Stratofortress ұшағы құпия әуедегі ядролық дабылда Thule әуе базасының жанындағы мұз үстінде құлап, өртке түсті. Соқтығысу салдарынан ұшақта тасымалданған төрт B28 ядролық бомбасының негізгі бөлімдеріндегі жоғары жарылғыш заттар жарылып кетті, бірақ қарулардағы PAL және қауіпсіздік механизмдерінің жұмыс істеуіне байланысты ядролық және термоядролық реакциялар болған жоқ, осылайша қарудың өзі жарылуына жол берілмеді. Осыдан туған өрт кең ауқымды радиоактивті ластануға әкелді. 700-ден астам Дания азаматы және АҚШ әскери қызметкерлері қауіпті жағдайларда, алғашқылары қорғаныш құралдарысыз, ядролық қалдықтарды тазалау жұмыстарында еңбек етті. 1987 жылы шамамен 200 даниялық жұмысшы АҚШ-ты сотқа беруге тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Дания Ұлттық Радиациялық Гигиена институтының бас консультанты Кааре Ульбак Дания Thule жұмысшыларының денсаулығын мұқият зерттегенін және өлім-жітімнің немесе қатерлі ісіктің жоғарылауына дәлел таба алмағанын мәлімдеді. Пентагон төрт қарудың да жойылғанын хабарлады. Оқиғаның көптеген егжей-тегжейі әлі де құпия сақталғанымен, АҚШ билігі Ақпараттық еркіндік туралы заңға сәйкес кейбір ақпаратты жариялады. Осы құжаттарды қарап шыққаннан кейін, BBC News-тің тергеуші журналисі 2007 жылдың мамырында АҚШ Әуе күштері қарудың біреуін таба алмағанын мәлімдеді.

Әуе компаниялары

2010 жылдан бастап бір әуе компаниясы Питуффикке коммерциялық рейстер жүзеге асырды. Сависивик чартерлік рейстері: Копенгаген, Кангерлусуак.

Жүк тасымалы

Теңіз тасымалын АҚШ мемлекеттік тіркелгісіндегі Schuyler Line Navigation Company жүзеге асырады. Schuyler Line үкіметтік келісімшарт бойынша базаны қамтамасыз ету және құрылыс материалдарымен жабдықтауды қамтамасыз етеді.

География

Питуффиктің тундралық климаты (ЭТ) бар, жылдың көп бөлігінде ұзақ, суық қыстар мен қысқа, салқын жаздар басым. Жыл бойы жауын-шашын мөлшері өте төмен, бірақ жазда ең жоғары деңгейге жетеді. Базаның құрылыстары мәңгілік тоңға салынған, бұл оларды климаттың өзгеруінің әсеріне осал етеді.

Басқа дереккөздер

Балхен, Бернт. Менімен солтүстікке келіңіз. Э.П. Даттон, Нью-Йорк, 1958 жыл. Маурер, Маурер. Екінші дүниежүзілік соғыстағы Әуе күштерінің жауынгерлік бөлімшелері. Вашингтон, округ: АҚШ Үкіметтік баспа кеңсесі, 1961 жыл (қайта басылды, 1983 жыл, Әуе күштері тарихы кеңсесі). Равенштейн, Чарльз А. Әуе күштерінің жауынгерлік қанаттарының тарихы және құрметтері 1947–1977 жылдар. Максвелл Әуе күштері базасы, Алабама: Әуе күштері тарихы кеңсесі, 1984 жыл. Флетчер, Гарри Р. (1989) Әуе күштері базалары II том, 17 қыркүйек 1982 жылғы күнгі Америка Құрама Штаттарынан тыс Әуе күштері базалары. Максвелл Әуе базасы, Алабама: Әуе күштері тарихы кеңсесі.