Кіріспе

Гренландияның қорғанысы Дания Корольдігінің жауапкершілігінде болады; Гренландия үкіметі Гренландияның әскери істерін немесе сыртқы саясатын басқармайды. Гренландия тарихында Гренландия халқының және оның жерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге кім жауапты болғанына қатысты көптеген өзгерістер болды. Гренландияның қорғаныс аумағының ең маңызды бөлігі 12 теңіз аймағын құрайды. XXI ғасырда бұрынғыдан гөрі қиындықтар күрт өсті.

Тарих

Гренландиядағы Дания әскери тарихы 18 ғасырдың басында бастау алды. 1721 жылы Дания-Норвегия миссионері Ханс Эгеде аймақты алғаш рет отарлады. Дания колониясын, әсіресе шетелдік кит аулаушылардан қорғау үшін Гренландияда әскерлер орналастырылды. Дания мен Норвегия бір ғасырдан кейін, 1814 жылы бөлінісіп, Гренландия толыққанды Дания билігінде қалды. 1932 жылы Әскери-теңіз әуе күштері ("Flyvevæsen") алғаш рет пайда болды. Әуе күштері Қорғаныс министрлігіне қарасты Геодезия институтына әуе суреттерін ұсынды. Барлық әскери жұмыстар мамырдан қыркүйекке дейінгі жаз айларында жүргізілді, ал қыс айларында кемелер Исландияға немесе Данияға ауыстырылды. Дания Әскери-теңіз күштері Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін экспедициялар арқылы Гренландияны зерттеуге белсенді қатысты. Қарулы күштер сондай-ақ геодезиялық жұмыстар мен картографияға жауапты болды. Гренландия 1953 жылы Дания Парламентінде өкілдік алып, тәуелсіздікке қарай алғашқы қадамын жасады. "Фолкетинг бір жиналыстан тұрады, онда бір жүз жетпіс тоғыздан аспайтын мүшелер болады, олардың екеуі Фарер аралдарында және екеуі Гренландияда сайланады".

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 жылы 9 сәуірде нацистік Германияның Данияны басып алуынан кейін (Weserübung операциясы) Дания АҚШ-пен Гренландия аумағын одақтастардың бақылауында ұстау туралы келісімге келді. 1941 жылы 9 сәуірде қол қойылған Тюлесаг 1 келісімі АҚШ әскерилеріне Гренландияны қорғау құқығын берді. АҚШ әуежайлар, порттар, зениттік бекіністер, радио және метеорологиялық станциялар салды. Одақтастар Германия Гренландияны Вашингтон қаласына бомбалау және су асты қайықтары арқылы шабуыл жасау үшін операциялық база ретінде пайдалана алады деп қорқынышты. АҚШ-тың соғысқа қатысуы Гренландияның одақтастардың соғыс күш-жігері үшін маңыздырақ болатынын көрсетті, себебі Гренландиядағы әуежайлар мен порттар маңызды трансатлантикалық байланыстар үшін қолданылды. Тюлесаг 1 келісіміне сәйкес, бұл нысандар АҚШ-тың толық құзыретіне өтті, ал Гренландияға қатысты Данияның егемендігі сақталды. Келісім "Америка құрлығының бейбітшілігі мен қауіпсіздігіне төнетін қауіптер жойылғанға дейін" күшінде болады (10-бап). Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін АҚШ 17 нысанды, оның ішінде Нарсарсуак және Кангерлусуак сияқты әуе базаларын салды немесе кеңейтті. Немістерге қарсы шара ретінде, Сириус патрулімен бірге, шана итімен тұрақты патрульдік қызмет құрылды, ол бүгінге дейін сақталып келеді. Немістерге қарсы алғашқы шабуыл 1943 жылдың 13 мамырында болды, онда неміс метеорологиялық патрулін шана патрулінің мүшелері кездестірді; шайқаста даниялық сарбаз қаза тапты. Екінші шайқас 1944 жылдың 22 сәуірінде өтті. Соғыс аяқталғаннан кейін Гренландияның шана патрулі таратылды. 1953 жылы жаңа иттер бөлімі Сириус патрулі деп аталды, бұл Үлкен Ит шоқжұлдызындағы жарқын "ит жұлдызы" – Сириус атауынан алынған. Данияның принці Фредерик 2000 жылдың 11 ақпанынан 31 мамырына дейін Сириус экспедициясына қатысты.

Соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Гренландияның егемендігі мен қорғанысы қайтадан Данияға көшті. АҚШ Суық соғыстың күшейе түсуіне байланысты Гренландияда тұрақты әскери база құруға қызығушылық танытты, бірақ халық Гренландияның толығымен Данияның бақылауында болуын қалады. Дания үкіметі Кеңес Одағының ықпалын ескере отырып, АҚШ-тың Гренландияны сатып алу туралы ұсынысын қабылдамады.

Қырғи қабақ соғыс

Гренландия сияқты теңізден тыс аумақтарды Скандинавия қорғаныс одағының қорғауына алу қиын болғандықтан, Данияның НАТО-ға кіруі ықтимал болды. 1949 жылы Данияның әскери одаққа мүше болуы екі ел үшін де жаңа мүмкіндіктер ашты. АҚШ көпжақты келіссөздер арқылы әскери-теңіз күштерінің қатысу мәселесін шешуді үміттенеді. Алайда, Дания тек екіжақты келіссөздерге негізделген Американың супердержавасымен келісімдерді айналып өтуге және Гренландияның болашақтағы егемендігін қамтамасыз етуге мүмкіндік алды. 1951 жылдың 27 сәуірінде «Тюлесаг-2» келісіміне қол қойылды. Бұл АҚШ-тың Солтүстік Атлантика шарты шеңберінде Гренландияны қорғауда Данияға көмектесетінін білдірді. Осы мақсатта, тағы да американдық әскери базалар салынуы керек еді. 5-баптың 3-тармағы АҚШ-қа және оның әскерлеріне осы базалар арасында, құрлықта, әуеде және теңізде, бүкіл ұлттық аумақта еркін қозғалуға кепілдік берді. 6-бап АҚШ-ты «Гренландия халқы мен басқаруына қатысты барлық ережелер мен дәстүрлерді құрметтеуге» міндеттеді. Нарсарсуақтағы әскери әуе базасы Дания және Америка әскерлерінің бірлескен базасына айналды. 1953 жылдың соңында Кангерлусуактағы әскери базадағы ауа райы станциясының құпиясы ашылды. Станция американдық әскерлер тарапынан Дания үкіметінің білмеуімен салынған еді. Дегенмен, 1954 жылдың 15 наурызында Туле әуе базасын кеңейту жұмыстары басталды. Бұл жаңа буын әуе қорғаныс жүйесін, ядролық қарумен жабдықталған жүйені орнатуды қамтыды. Бұл кеңейтуге жергілікті инуит тұрғындарының мәжбүрлі түрде көшірілуі де кірді.

2008 / 2009 жылдардағы өзгерістер

2008 жылдың 25 қарашасында Гренландияда өзін-өзі басқару туралы заңға қатысты референдум өтті. 75,5% көпшілік кеңейтілген өзін-өзі басқаруды қолдады. Бұл заң Даниядан тәуелсіздікке жасалған қадам ретінде қарастырылады. 2009 жылдың 21 маусымында автономия туралы кеңейтілген келісім күшіне енді. Сыртқы саясат және қорғаныс салалары Данияның жауапкершілігінде қалды. Гренландия үкіметі полиция, сот және жағалауды қорғау салаларына жауапкершілікті қабылдады. Теңіз күштеріне қатысты мәселелер: Гренландия үкіметіне сыртқы істерді анықтауда маңызды дербестік беріледі. Сыртқы саясаттың көптеген аспектілері енді Дания саясатына байланысты болмайды. Әскерилендірілген Гренландия жағалау күзетін басқару Гренландия үкіметіне беріледі. Гренландия үкіметі полиция қызметін, соның ішінде Гренландия аралдық командасындағы әскерилерге көмек көрсету үшін дайындалған полиция автокөліктерін басқарады.