Бельгиялық математик Шарль де ла Валле Пуссен: Өмір және еңбектері

Кіріспе

Бельгиялық математик (1866–1962)

Шарль Жан Этьен Густав Николас, барон де ла Валле Пуссен (ʃaʁl ʒɑ̃ etjɛn ɡystav nikɔla baʁɔ̃ də la vale pusɛ̃; 14 тамыз 1866 – 2 наурыз 1962) – бельгиялық математик. Ол ең белгілісі жай сандар теоремасын дәлелдегенімен танымал. Бельгия королі оған барон шенін берді.

Өмірбаян

Де ла Валле Пуссен Бельгияның Левен қаласында дүниеге келген. Ол математиканы Лювеннің католик университетінде өзінің ағасы Луи Филипп Гилберттен инженерлік бакалавр дәрежесін алғаннан кейін оқыды. Де ла Валле Пуссен физика және математика ғылымдарының докторы болу үшін оқыды. 1891 жылы, небәрі 25 жасында, математикалық талдау бойынша доцент болып тағайындалды. Де ла Валле Пуссен 1892 жылы сол университетте профессор болды (оның әкесі, Чарльз Луи де ла Валле Пуссен, минералогия мен геологияны оқытқан). Гилберт қайтыс болғанда Де ла Валле Пуссен Гилберттің креслосын иеленді. Ол профессор қызметін атқарып жүргенде математикалық талдау және сандар теориясы саласында зерттеулер жүргізді, ал 1905 жылы 1894–1903 жылдарға арналған таза математика бойынша онжылдық сыйлыққа ие болды. 1914–1923 жылдардағы еңбектері үшін 1924 жылы осы сыйлықты екінші рет алды. 1898 жылы Де ла Валле Пуссен Бельгия Корольдік ғылым академиясының корреспонденті болып тағайындалды, ал 1908 жылы академияның толық мүшесі болды. 1923 жылы ол ғылым бөлімінің президенті болды. 1914 жылдың тамызында Де ла Валле Пуссен Бірінші дүниежүзілік соғыста неміс әскерінің шабуылынан Левен қираған кезде қаладан қашып шықты және АҚШ-тағы Гарвард университетінде оқытуға шақырылды. Ол бұл шақыруды қабылдады. 1918 жылы Де ла Валле Пуссен Еуропаға оралып, Париждегі Коллеж де Франс және Сорбоннада профессорлық қызметке кірісті. Соғыс аяқталғаннан кейін Де ла Валле Пуссен Бельгияға оралды, сол кезде Халықаралық математиктер одағы құрылды және оны президенттік лауазымға шақырды. 1918 мен 1925 жылдар аралығында Де ла Валле Пуссен көп саяхаттап, Женева, Страсбург және Мадридте лекциялар оқыды, содан кейін АҚШ-қа барып Чикаго, Калифорния, Пенсильвания, Браун, Йель, Принстон, Колумбия университеттерінде және Хьюстон қаласындағы Райс институтында дәріс берді. 1916 жылы Понселе сыйлығымен марапатталды. Де ла Валле Пуссен Париж, Торонто, Страсбург және Осло университеттерінің құрметті докторы атағын алды, Франция институтының мүшесі, Рим папасы ғылым академиясының, Nazionale dei Lincei, Мадрид, Неаполь, Бостон қалаларының мүшесі болды. 1928 жылы Бельгия королі Альберт I оған барондық атақ берді. 1961 жылы Де ла Валле Пуссен иығын сындырды, осы жарақаттың салдарынан бірнеше айдан кейін Бельгияның Брюссель қаласына жақын жердегі Вотермель-Бойцфортта қайтыс болды. Оның шәкірттерінің бірі Жорж Леметр Ғаламның пайда болуы туралы Ұлы жарылыс теориясын алғаш ұсынды.

De la Vallée Poussin was born in Leuven, Belgium. He studied mathematics at the Catholic University of Leuven under his uncle Louis Philippe Gilbert, after he had earned his bachelor's degree in engineering. De la Vallée Poussin was encouraged to study for a doctorate in physics and mathematics, and in 1891, at the age of just 25, he became an assistant professor in mathematical analysis. De la Vallée Poussin became a professor at the same university (as was his father, Charles Louis de la Vallée Poussin, who taught mineralogy and geology) in 1892. De la Vallée Poussin was awarded with Gilbert's chair when Gilbert died. While he was a professor there, de la Vallée Poussin carried out research in mathematical analysis and the theory of numbers, and in 1905 was awarded the Decennial Prize for Pure Mathematics 1894–1903. He was awarded this prize a second time in 1924 for his work during 1914–23. In 1898, de la Vallée Poussin was appointed as the correspondent to the Royal Belgian Academy of Sciences, and he became a Member of the Academy in 1908. In 1923, he became the President of the Division of Sciences. In August 1914, de la Vallée Poussin escaped from Leuven at the time of its destruction by the invading German Army of World War I, and he was invited to teach at Harvard University in the United States. He accepted this invitation. In 1918, de la Vallée Poussin returned to Europe to accept professorships in Paris at the Collège de France and at the Sorbonne. After the war was over, de la Vallée Poussin returned to Belgium, The International Union of Mathematicians was created, and he was invited to become its President. Between 1918 and 1925, de la Vallée Poussin traveled extensively, lecturing in Geneva, Strasbourg, and Madrid. and then in the United States where he gave lectures at the Universities of Chicago, California, Pennsylvania, and Brown University, Yale University, Princeton University, Columbia University, and the Rice Institute of Houston. He was awarded the Prix Poncelet for 1916. De la Vallée Poussin was given the titles of Doctor Honoris Causa of the Universities of Paris, Toronto, Strasbourg, and Oslo, an Associate of the Institute of France, and a Member of the Pontifical Academy of Sciences, Nazionale dei Lincei, Madrid, Naples, Boston. He was awarded the title of Baron by King Albert I of the Belgians in 1928. In 1961, de la Vallée Poussin fractured his shoulder, and this accident and its complications led to his death in Watermael Boitsfort, near Brussels, Belgium, a few months later. A student of his, Georges Lemaître, was the first to propose the Big Bang theory of the formation of the Universe.