Кіріспе

Вацлав Франциск Серпинский (; 14 наурыз 1882 – 21 қазан 1969) – поляк математигі. Ол жиын теориясы (талап аксиомасы және континуум гипотезасын зерттеу), сан теориясы, функциялар теориясы және топология салаларына қосқан үлесімен белгілі болды. Ол 700-ден астам мақала және 50 кітап жариялаған. Оның құрметіне үш танымал фрактал аталған (Серпинский үшбұрышы, Серпинский кілемшесі және Серпинский қисығы), сондай-ақ Серпинский сандары мен оған байланысты Серпинский мәселесі.

Білім деңгейі

Сиерпинский 1899 жылы Варшава университетінің математика және физика факультетіне оқуға түсіп, бес жылдан кейін бітірді. 1903 жылы Варшава университетінде математика және физика факультеті Воронойдың сандар теориясына қосқан үлесі туралы студенттік ең жақсы эссе үшін сыйлық тағайындады. Сиерпинский өзінің эссесі үшін алтын медальмен марапатталды, осылайша оның алғашқы маңызды математикалық еңбегіне негіз салды. Еңбегінің орыс тілінде жариялануын қаламағандықтан, ол оны 1907 жылға дейін жасырып, Сэмюэл Дикштейннің математикалық журналы 'Prace Matematyczno Fizyczne' ('Математика және физика еңбектері' - польша тілінде) басылымда жариялады. 1904 жылы бітіргеннен кейін Сиерпинский Варшавада математика және физика пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеді. Бірақ мектеп ереуіл салдарынан жабылған соң, Сиерпинский докторлық диссертациясын қорғау үшін Краковқа баруға шешім қабылдады. Краковтағы Ягеллон университетінде ол математикадан Станислав Зарембаның лекцияларын тыңдады. Одан бөлек, астрономия және философияны да зерттеді. 1908 жылы докторлық ғылым кандидаты атағын алып, Львов университетіне тағайындалды. 1910 жылы университеттегі математика факультетінің меңгерушісі болды.

Мансап

1907 жылы Сиерпински жинақтар теориясына қызығушылық танытты, себебі ол ұшақтағы нүктелерді бір ғана координатамен анықтауға болатын теоремамен танысты. Ол Тадеуш Банахевичке (сол кезде Геттингенде болған) мұндай нәтиже қалай мүмкін екенін сұрап хат жазды. Оған "Кантор" деген жауап келді. Сиерпински жинақтар теориясын зерттеуге кірісті және 1909 жылы бұл тақырыпқа толық арналған алғашқы лекциялық курс өткізді. 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Сиерпински Львовқа оралды. Бірақ Львовтағы қызметіне қайта оралғаннан кейін көп ұзамай Варшава университетінде жұмыс істеу ұсынылды, ол осы ұсынысты қабылдады. 1919 жылы ол профессор атағына ие болды. Өмірінің соңына дейін Варшавада тұрды. Польша-Совет соғысы (1919-1921) кезінде Сиерпински Польша Бас штабының криптографиялық бөлімі үшін совет-ресейлік шифрларды бұзуға көмектесті. 1920 жылы Сиерпински Зигмунт Янишевскиймен және оның бұрынғы студенті Стефан Мазуркевичпен бірге Fundamenta Mathematicae математикалық журналын құрды. Сиерпински Польшаның Варшава қаласындағы Повузки зиратында жерленген.

Алынған құрметтер

Құрметті дәрежелері: Львов (1929), Лиманың Санкт-Марксы (1930), Тарту (1932), Амстердам (1932), София (1939), Париж (1939), Бордо (1947), Прага (1948), Вроцлав (1948), Лакхнов (1949) және Мәскеу (1967). Польшада математиканың дамуына қосқан үлкен үлесі үшін Серпинский 1921 жылы Польша ғылым академиясына сайланды және сол жылы Варшава университетінің факультетінің деканы болды. 1928 жылы ол Варшава ғылыми қоғамының вице-төрағасы болды, сондай-ақ сол жылы Польша математикалық қоғамының төрағасы болып сайланды. Ол 1931 жылы Лима географиялық қоғамына, 1934 жылы Лиеждің Корольдік ғылыми қоғамына, 1936 жылы Болгария ғылым академиясына, 1939 жылы Лима ұлттық академиясына, 1939 жылы Неапольдің Корольдік ғылым қоғамына, 1947 жылы Римнің Accademia dei Lincei академиясына, 1950 жылы Германия ғылым академиясына, 1961 жылы Брюссель ғылым академиясына, 1964 жылы Лондон математикалық қоғамына, 1965 жылы Румын академиясына және 1967 жылы Папа ғылым академиясына мүше болып сайланды. 1946 жылы ол Польша математикалық қоғамының Стефан Банах сыйлығын алды. 1949 жылы Серпинский Польшаның бірінші дәрежелі ғылыми сыйлығымен марапатталды. 2014 жылы Серпинскийдің фракталынан шабыттанған ағаш пішіндес мүсін Стокгольмдегі Валенберг алаңында Польша Сыртқы істер министрлігі ұйымдастырған көрменің аясында, Польшаның Еуропалық Одаққа қосылғанының 10 жылдығы және НАТО-ға қосылғанының 15 жылдығына арналған шара ретінде ашылды.

Жарияланымдар

Ол 724 мақала мен 50 кітаптың авторы болды, олардың барлығы дерлік поляк тілінде жазылған. Оның "Кардиналдық және ординалдық сандар" атты кітабы алғаш рет 1958 жылы ағылшын тілінде жарық көрді. "Жалпы топологияға кіріспе" (1934) және "Жалпы топология" (1952) атты екі кітабын канадалық математик Сесилия Кригер ағылшын тіліне аударған. "Пифагор үшбұрыштары" (1954) атты тағы бір кітабын үнді математигі Амбикешвар Шарма 1962 жылы ағылшын тіліне аударды, ал 2003 жылы Dover Books баспасы қайта басып шығарды; оның орыс тіліне де аудармасы бар. Оның ағылшын тілінде жарық көрген тағы бір еңбегі – "Сандардың элементар теориясы" (А. Хуланицкийдің 1964 жылғы аудармасы), ол поляк тіліндегі "Теория Лицб" (1914 және 1959) кітабына негізделген. "Елдік сан теориясындағы 250 есеп" деп аталатын тағы бір кітабы 1970 жылы ағылшын тіліне, ал 1968 жылы орыс тіліне аударылды.