Кіріспе

Француз-американдық математик Луи де Бранж де Бурсия (21 тамыз, 1932 жылы туған) – француз-американдық математик. Ол Индиана штатының Батыс Лафайетте қаласындағы Пердью университетіндегі Э.С. Эллиот атындағы ерекше математика профессоры болды және 2023 жылы зейнетке шықты. Ол 1984 жылы ұзақ жылдар бойы шешілмей келген Бибербах болжамын дәлелдегенімен әйгілі, бұл қазір де Бранж теоремасы деп аталады. Ол математикадағы бірнеше маңызды болжамдарды, соның ішінде жалпыланған Риман гипотезасын дәлелдегенін мәлімдейді. Париж қаласында тұратын американдық ата-анасының ұлы де Бранж 1941 жылы анасы мен қарындастарымен бірге АҚШ-қа көшіп келді. Оның ана тілі – француз тілі. Ол Массачусетс технология институтында бакалавр білімін алды (1949–1953 жж.), ал Корнелл университетінен математика ғылымдары бойынша докторлық диссертациясын қорғады (1953–1957 жж.). Оның ғылыми жетекшілері Вольфганг Фукс және кейін Пердью университетіндегі әріптесі Гарри Поллард болды. Ол екі жыл (1959–1960 жж.) Жоғары оқу институтында, тағы екі жыл (1961–1962 жж.) Курант математикалық ғылымдар институтында жұмыс істеді. 1962 жылы Пердью университетіне қызметке тағайындалды. Аналитик де Бранж нақты, функционалдық, күрделі, гармоникалық (Фурье) және диофанттық талдау салаларында жұмыс істеді. Арнайы техникалар мен тәсілдерге қатысты, ол спектрлік және операторлық теориялар бойынша сарапшы.

Шығармалары

Де Бранжестің Бибербах болжамын дәлелдеуі математикалық қауымда бастапқыда қабылданылмады. Оның дәлелі туралы хабарлар 1984 жылдың наурызында тарала бастады, бірақ көптеген математиктер күмәнмен қарады, себебі де Бранж бұрын бірнеше жалған (немесе қате) нәтижелерді жариялаған, соның ішінде 1964 жылы инвариантты кеңістік болжамын дәлелдеген деп мәлімдеген (айта кетейік, 2008 жылдың желтоқсанында ол осы болжамның жаңа дәлелін өз сайтында жариялаған). Де Бранжестің дәлелін растау үшін Ленинградтағы Стеклов атындағы Математика институтының математиктер тобы тексеру жүргізуге мәжбүр болды, бұл процесс бірнеше айға созылды және кейіннен негізгі аргументтің маңызды түрде жеңілдетілуіне әкелді. Алғашқы дәлелде гипергеометриялық функциялар мен де Бранж көптеп дамытқан бүтін функциялардың Гильберт кеңістіктері теориясынан алынған жаңа құралдар қолданылды. Шындығында, Бибербах болжамының дұрыстығы де Бранжестің дәлелінің жалғыз маңызды салдары емес, ол одан да жалпы мәселені, Милин болжамын қамтиды.

Ешбір шешімін таппаған мәселелерді шешудің қарама-қайшылықты талаптары

2004 жылдың маусым айында де Бранж Риман гипотезасын дәлелдегенін жариялады, оны математикадағы ең үлкен шешілмеген мәселе деп жиі атайды, және 124 беттік дәлелді өзінің веб-сайтында жариялады. Бұл бастапқы препринт бірнеше түзетулерден өтті, содан кейін 2007 жылдың желтоқсанында бір жыл бойы параллель қолжазба түрінде дамытқан әлдеқайда амбициялы талаппен алмастырылды. Осы уақыттан бері ол өзінің бастапқы аргументінің екі жалпылауын, тәуелсіз бірақ толықтыратын тәсілдерді пайдаланып, жариялады. Олардың ең қысқасы (2009 жылғы деректер бойынша 43 беттен), «Риман гипотезасын дәлелдеуге кешірім» деп аталады (мұнда «кешірім» сөзі сирек қолданылатын «апология» мағынасында қолданылады), ол өзінің Гильберт кеңістіктерінің бүкіл функциялары теориясынан құралдарын пайдаланып Дирихле L функциялары үшін Риман гипотезасын (яғни, жалпыланған Риман гипотезасын) және Эйлер зета функциясы үшін ұқсас мәлімдеме, тіпті нөлдердің жай екенін дәлелдей алатынын мәлімдейді. Екіншісінде (57 бет) ол бұрынғы тәсілін спектрлік теория мен гармоникалық талдау арқылы Гекке L функциялары үшін Риман гипотезасын дәлелдеу үшін өзгерткенін мәлімдейді, бұл Дирихле L функцияларынан дамыған топ (егер оның талабы дұрыс екені дәлелденсе, одан да күшті нәтижеге әкеледі). 2016 жылдың қаңтарында оның «Риман гипотезасын дәлелдеу» атты мақаласы 74 беттен тұрады, бірақ дәлелмен аяқталмайды. Оның әрекетіне қатысты интернетте түсініктемелер бар. Математиктер күмәнмен қарайды және екі дәлел де жан-жақты талдаудан өткен жоқ. Оның тәсіліне басты қарсылық Брайан Конри мен Сянь Цзинь Ли жазған 1998 жылғы мақаладан (екі жылдан кейін жарияланған) туындайды, олар де Бранждің бұрынғы Ph.D. студенттері және Риман гипотезасының маңызды эквивалентті мәлімдемесі – Ли критерийін ашқан адамдар. Питер Сарнак та негізгі аргументке үлес қосты. Де Бранждің дәлелдемесіне қайшы келетін, ғылыми журналда жарияланған мақала, Гильберт кеңістіктеріне қатысты позитивтілік шарттарына сандық және сандық емес қарсы мысалдар келтіреді, бұл де Бранжтің бұрынғы дәлелдемелеріне сәйкес Риман гипотезасының дұрыстығын білдіреді. Нақтырақ айтқанда, авторлар F(z) аналитикалық функциясының қажетті позитивтілігі, де Бранж дәлелдемесін құру үшін қолданатыны, сонымен қатар олардың пікірінше, дәлелге қатысты функциялар қанағаттандырмайтын белгілі бір теңсіздіктерді қабылдауға мәжбүр ететінін дәлелдеді. Олардың мақаласы қазіргі дәлелдеуден бес жыл бұрын жазылғандықтан және де Бранжтің 1986-1994 жылдар аралығында сарапшылар тарапынан тексерілген журналдарда жарияланған жұмыстарына сілтеме жасайды, де Бранж олардың қарсылықтарын жеңе алды ма, әлі белгісіз. Ол өзінің препринттерінде олардың мақалаларын сілтемейді, бірақ екеуі де Ли мен Конрейдің шабуылдарына ұшыраған 1986 жылғы мақаласын сілтеме жасайды. 2003 жылы Риман гипотезасы туралы кітап жазған журналист Карл Саббах 2005 жылы Конридің де Бранжтың тәсілі болжамды шешуге жеткіліксіз деп сенетінін айтқандығын келтірді, бірақ оның көптеген басқа жағдайларда әдемі теория екенін мойындады. Ол дәлелдеудің сол кездегі нұсқасын оқығанын көрсетпеді (1-сілтемеге қараңыз). 2003 жылғы техникалық түсініктемеде Конри Риман гипотезасы функционалдық талдау құралдарына бағына қоймайды деп мәлімдейді. Де Бранж сонымен қатар өзінің жаңа дәлелі классикалық Риман гипотезасы туралы алынып тасталған мақаладағы аргументтерді оңайлатуды білдіреді деп мәлімдейді және сан теориялықтарының оны тексеруде қиындыққа тап болмайтынын айтады. Ли мен Конри де Бранж математикасының қате екенін айтпайды, тек оның бастапқы мақалаларындағы олардан жасаған қорытындылары дұрыс емес, сондықтан оның құралдары аталған мәселелерді шешуге жеткіліксіз деп санайды. Ли 2008 жылдың шілдесінде arXiv-те Риман гипотезасын дәлелдегенін жариялады. Бірнеше күннен кейін, бірнеше белгілі математиктер маңызды қателіктерді анықтағаннан кейін, оның бұрынғы кеңесшісінің дәлелдемелеріне ұқсас қызығушылық танытпаған көріністе кері қайтарылды. Осы арада, кешірім сұрау белгілі бір күнделікке айналды, онда ол Риман гипотезасының тарихи контексін және оның жеке тарихы дәлелдемелермен қалай байланысқандығын талқылайды. Ол өзінің мақалаларына және препринттеріне «Луи де Бранж» деп қол қояды және әрқашан осылай аталады. Алайда, ол өзінің де Бурсия әулеттеріне қызығушылық танытады және «Апологияда» екі әулеттің тегін талқылайды. Ол әзірлеген ерекше талдау құралдары, көбінесе Бибербах болжамын шешуде сәтті болғанымен, тек бірнеше басқа математиктер ғана меңгерген (олардың көпшілігі де Бранжтің шәкірттері). Бұл оның қазіргі жұмысын тексеруге қосымша қиындық тудырады, ол көбінесе өзіне жетеді: де Бранж Риман гипотезасын дәлелдеу үшін сілтеме жасайтын көптеген зерттеу мақалалары соңғы қырық жылда өзі жазған. Өмірінің көп бөлігінде ол мақалаларын жеке автор ретінде жариялады. Риман гипотезасы математиканың ең терең мәселелерінің бірі. Ол шешілмеген Мыңжылдық сыйлық мәселелерінің алтауының бірі. arXiv-те қарапайым іздеу математиктердің академиялық мекемелерде жұмыс істейтін, әлі тексерілмеген және әдетте белгілі ғалымдар тарапынан қабылданбайтын дәлелдердің бірнеше талаптарын көрсетеді. Олардың кейбіреулері тіпті де Бранжтің препринттерін сілтемелерде келтірген, яғни оның жұмысы толығымен назарсыз қалмаған. Бұл де Бранжтің көрінетін оқшалануы жеке жағдай емес екенін көрсетеді, бірақ ол қазіргі уақытта тексерілмеген талаптары бар ең танымал маман болып саналады. Де Бранж жұмысынан екі атау концепциясы туындады. Белгілі бір теңсіздікті қанағаттандыратын бүкіл функция де Бранж функциясы деп аталады. Де Бранж функциясы берілгенде, осы функциямен белгілі бір қатынаста болатын барлық бүкіл функциялар жиынтығы де Бранж кеңістігі деп аталады. Ол сонымен қатар Стефан Банахқа байланысты өлшемдік мәселені шешетіндігін мәлімдейтін жаңа препринтті өзінің сайтында жариялады.

Марапаттар мен құрметтер

1989 жылы ол Островский сыйлығының тұңғыш иегері атанды, ал 1994 жылы зерттеу саласына елеулі үлес қосқаны үшін Лерой П. Стил сыйлығымен марапатталды. 2012 жылы Америка математикалық қоғамының құрметті мүшесі болды.