Кіріспе

Норвегиялық математик (1917–2007)

Сиракуз университеті
Жоғары оқу институты. Бұл сол кездегі кең таралған пікірге қарсы келді, яғни кейбір теоремаларды күрделі анализдің жетілдірілген әдістерімен ғана алуға болады. Екі нәтиже де оның асимптотикалық формула бойынша жұмысына негізделген:

мұнда

жақындықтар үшін. Ол бұл нәтижені 1948 жылдың наурыз айында элементарлық тәсілдермен дәлелдеді, ал сол жылдың шілдесіне қарай Селберг пен Пол Эрдос екеуі де жай сан теоремасының элементарлық дәлелдемелерін тапты, екеуі де жоғарыдағы асимптотикалық формуланы бастапқы нүкте ретінде пайдаланды. Дәлелдемелерге әкелген жағдайлар, сондай-ақ жарияланымдар бойынша келіспеушіліктер екі математик арасында ащы дауға себеп болды. 1940 жылдарығы маңызды жетістіктері үшін Селберг 1950 жылы Филдс медалімен марапатталды.

Жоғары оқу орны

Селберг АҚШ-қа көшіп, Сиракуз университетінде доцент болып жұмыс істеді, кейін 1950-ші жылдары Нью-Джерси штатының Принстон қаласындағы Жоғары оқу институтында орналасты және өмірінің соңына дейін сол жерде қалды. 1950 жылдары ол сандар теориясына спектрлік теорияны енгізу жөніндегі жұмыстарды жүргізді, нәтижесінде оның ең танымал және ықпалды жетістігі – Сельберг із формуласын жасады. Оның ең қарапайым түрінде, бұл тығыз Риман бетіндегі жабық геодезиялардың ұзындығы мен Лапласианның өзіндік мәндері арасындағы екіұстамалықты белгілейді, бұл жай сандар мен зет функциясының нөлдері арасындағы екіұстамалыққа ұқсас. Ол көбінесе жеке жұмыс істеді. Оның жалғыз әріптесі – Сарвадаман Чоула. Селберг 1986 жылғы математика бойынша Вольф сыйлығымен марапатталды. Сондай-ақ, ол 2002 жылы, сыйлықтарды ресми түрде табыстау басталғанға дейін, құрметті Абель сыйлығына ие болды. Селберг өзінің еңбектері үшін көптеген наградалар алды, оның ішінде Филдс медалі, Вольф сыйлығы және Гуннерус медалі бар. Ол Норвегия ғылым және әдебиет академиясының, Дания ғылым және әдебиет академиясының және Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1972 жылы оған философия докторының құрметті дәрежесі берілді, бұл дәреже кейіннен Норвегия ғылым және технология университетінің құрамына кірген Норвегия технология институтында табысталды. Оның бірінші әйелі Хедвиг 1995 жылы қайтыс болды. Селбергтің одан екі баласы қалды: Ингрид Селберг (драматург Мустафа Матураға үйленген) және Ларс Селберг. 2003 жылы Атле Селберг Бетти Фрэнсис ("Микки") Комптонға (1929 жылы туған) үйленді. Ол 2007 жылдың 6 тамызында Нью-Джерси штатының Принстон қаласында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Ол қайтыс болған кезде оның жесірі, қызы, ұлы және төрт немересі бар еді.

Таңдалған жарияланымдар

Селбергтің жинақталған еңбектері екі томдық жинақ түрінде жарық көрді. Бірінші томда 41 мақала, ал екінші томда Селбергтің сырғалар туралы лекцияларымен қатар тағы үш қосымша мақала бар. М.И.Т. баспа кітап дүкеніндегі сипаттама.