Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Субтропикалық ағаш, ұзақ сақталатын ақ көкшіл гүлдері бар
Sub tropical tree with long lasting pale indigo flowers
Жакаранда мимозифолия – Оңтүстік Американың оңтүстік-орталық аймағында өсетін, әдемі әрі ұзақ гүлдейтін көк түсті гүлдері үшін әлемнің басқа жерлерінде де кеңінен егілген субтропикалық ағаш. Оны жакаранда, көк жакаранда, қара пуи, нупур немесе папоротник ағашы деп те атайды. Ескі деректерде оны J. acutifolia деп атаған, бірақ қазіргі кезде көбінесе J. mimosifolia деп жіктеледі. Ғылыми тұрғыда "жакаранда" атауы Жакаранда туысына жатады, оның көптеген басқа да түрлері бар, бірақ бағбандар мен күнделікті қолданыста ол көбінесе көк жакаранданы білдіреді. Табиғи өсетін ортасында J. mimosifolia IUCN-ның "Қауіпті жағдайға тап болған" тізіміне енген. Оның қабығы жұқа, күлгіш қоңыр түсті, жас кезінде тегіс, бірақ уақыт өте келе ұсақ қабыршақты болады. Бұтақтары жіңішке, сәл иректелген және ақшыл қызғылт қоңыр түсті. Гүлдері топталып өседі және гүлдеу мерзімі көктем мен жаздың басында басталып, екі айға дейін созылады. Гүлдерден кейін диаметрі шамамен бір метр болатын ағаш тәрізді тұқымдық қабықтар пайда болады, олардың ішінде көптеген жалпақ, қанатты тұқымдар болады. Көк жакаранда үлкен күрделі жапырақтары үшін, тіпті гүлдемейтін аймақтарда да өсіріледі. Жапырақтарының ұзындығы шамалы, екі қанатты және жапырақшаларының ұзындығы аз. Әртүрлі гүлшоптардан ақ түсті түрлерін табуға болады. Ерекше пішіндес, берік, көлденең бұтақтар жиі жиналады, тазартылады және Рождество шыршаларын және кептірілген гүл шоқтарын безендіру үшін қолданылады.
Jacaranda mimosifolia is a sub tropical tree native to south central South America that has been widely planted elsewhere because of its attractive and long lasting violet colored flowers. It is also known as the jacaranda, blue jacaranda, black poui, Nupur or fern tree. Older sources call it J. acutifolia, but it is nowadays more usually classified as J. mimosifolia. In scientific usage, the name "jacaranda" refers to the genus Jacaranda, which has many other members, but in horticultural and everyday usage, it nearly always means the blue jacaranda. In its native range in the wild, J. mimosifolia is listed as Vulnerable by the IUCN. Its bark is thin and grey brown, smooth when the tree is young but eventually becoming finely scaly. The twigs are slender and slightly zigzag; they are a light reddish brown. The flowers are up to long, and are grouped in panicles. They appear in spring and early summer, and last for up to two months. They are followed by woody seed pods, about in diameter, which contain numerous flat, winged seeds. The blue jacaranda is cultivated for the sake of its large compound leaves, even in areas where it rarely blooms. The leaves are up to long and bi pinnately compound, with leaflets little more than long. There is a white form available from nurseries. The unusually shaped, tough pods, which are across, are often gathered, cleaned and used to decorate Christmas trees and dried arrangements.
Ағаш
Ағаш ақшыл сұрдан ақшылға дейін, түзу талшықты, салыстырмалы түрде жұмсақ және түйінсіз болады. Ол қиындықсыз кептіріледі және көбінесе жасыл немесе ылғал күйінде айналдыру және ыдыс жасау үшін қолданылады.
The wood is pale grey to whitish, straight grained, relatively soft and knot free. It dries without difficulty and is often used in its green or wet state for turnery and bowl carving.
Тұрғылықты жері мен таралу аймағы
Жакаранда мимозифолия Оңтүстік Бразилияда, Парагвайда, Аргентинаның солтүстік-батысында (Салта, Жужуй және Катамарка провинциялары) және Боливияның оңтүстігінде табиғи түрде өседі. Ол Құрғақ Чако және су тасқан саванналарда, сондай-ақ Шығыс Андтың етегіндегі және Анд аралық аңғарлардағы Оңтүстік Анд Юнгаларында, 2600 метрге дейін биіктікте кездеседі. Табиғи ареалында бұл ағашқа бақылаусыз кесу және егіс үшін жерді тазалау қауіп төндіреді, сондықтан IUCN Қызыл тізімінде ол «Қауіпті жағдайда» деп саналады.
Jacaranda mimosifolia is native to southern Brazil, Paraguay, northwestern Argentina (Salta, Jujuy, and Catamarca provinces) and southern Bolivia. It is found in the Dry Chaco and flooded savannas, and in the Southern Andean Yungas of the eastern Andean piedmont and inter Andean valleys, up to 2600 meters elevation. In its native range the tree is threatened by uncontrolled logging and clearing of land for agriculture, and is assessed as Vulnerable in the IUCN Red List.
Таксономия
Көк жакаранданың таксономиялық мәртебесі әлі де даулы. ITIS ескі атауды, J. acutifolia-ны, J. mimosifolia-ның синонимі деп есептейді. Дегенмен, кейбір заманауи таксономистер осы екі түрдің арасындағы айырмашылықты сақтап, оларды географиялық тұрғыдан ерекше деп қарастырады: J. acutifolia Перуге ғана тән, ал J. mimosifolia Боливия мен Аргентинада өседі. Егер осы айырмашылық ескерілсе, мәдени өсімдіктер J. mimosifolia деп қарастырылуы керек, себебі олар Аргентиналық түбіртектерден шыққан деп саналады. Көк жакаранданың басқа да синонимдері – J. chelonia және J. ovalifolia. Көк жакаранда Жакаранда туысының Монолобос бөліміне жатады.
The taxonomic status of the blue jacaranda is unsettled. ITIS regards the older name, J. acutifolia, as a synonym for J. mimosifolia. However, some modern taxonomists maintain the distinction between these two species, regarding them as geographically distinct: J. acutifolia is endemic to Peru, while J. mimosifolia is native to Bolivia and Argentina. If this distinction is made, cultivated forms should be treated as J. mimosifolia, since they are believed to derive from Argentine stock. Other synonyms for the blue jacaranda are J. chelonia and J. ovalifolia. The blue jacaranda belongs to the section Monolobos of the genus Jacaranda.
Қиыршық тас
Көк жакаранда мұздың қаупі жоқ әлемнің дерлік барлық аймақтарында өсіріледі; ересек ағаштар, алайда, шамамен 7 °C (19 °F) дейін төмендейтін қысқа мерзімді температураны көтере алады. АҚШ-та қыста температура бірнеше сағатқа дейін төмендейтін аймақтарда ересек ағаштар көрінетін зақымсыз немесе аз зақыммен тірі қалады. Жастар ағаштар қатты аязға ұшырап, өліп қалған жағдайда да, көбінесе тамырынан жаңарып, бұта сияқты, көп сабақты түрінде өседі.
The blue jacaranda has been cultivated in almost every part of the world where there is no risk of frost; established trees, however, tolerate brief spells of temperatures down to around 7 °C (19 °F). In the US, in areas where winter temperatures can dip to for several hour periods, the mature tree survives with little or no visible damage. Even when young trees are damaged by a hard frost and suffer dieback, they will often rebound from the roots and grow in a shrub like, multi stemmed form.
Ерекше өсіру
Претория, Оңтүстік Африканың әкімшілік астанасы, көктемде гүлдейтін көптеген жакаранда ағаштарының арқасында «Жакаранда қаласы» деп кеңінен танымал. Олардың гүлдері қаланы көк және лаванды түстерге бояйды. Жакаранда ағаштары өздерінің туған жері Бразилиядан алыс, әр қазан айында гүлдейді. Су тапшылығы Оңтүстік Африканы жакаранданы қоса алғанда, шетелдік түрлерді жоюға итермеледі. Ағаштың жергілікті тұрғындар арасындағы танымалдылығын ескере отырып, үкімет 2000-шы жылдардың басында оларды алып тастамайтынын, бірақ жаңа жакарандаларды отырғызуға тыйым салатынын мәлімдеді. Бірақ 2016 жылға қарай бұл шешім жұмсарып, бірқатар провинцияларда оларды қалалық жерлерге отырғызуға рұқсат берілді. Дегенмен, Йоханнесбург сияқты кеңестердің позициясы белгісіз қалды. Алғашқы жакаранда 1850 жылы Австралияның Сиднейінде гүлдеген. 1865 жылғы хабарламада Сидней тұрғындарының ботаникалық баққа барып, ағаштың «мол гүлденуін» тамашалауға келгені айтылған. Қазірде ол ағаш 175 жылдан астам уақыт бойы сақталып келеді және оның құлап кетпеуі үшін арқанмен бекітілген. Жакарандалар алғаш рет 1864 жылы Брисбенге әкелінді, және гүлдерді көруге ең қолайлы орындарға экскурсиялар ұйымдастырылады. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының солтүстік жағалауындағы Графтон қаласында жыл сайын қазан және қараша айларында жакаранда фестивалі өтеді. АҚШ-та жакаранда Калифорнияда, Оңтүстік-Батыста, Оңтүстік-Шығыс Техаста және Флоридада кеңінен өсіріледі. Жакаранданы Оңтүстік Калифорнияның көп бөлігінде кездестіруге болады, оларды бағбан Кейт Сешнс әкелген. Олар Сан-Франциско шығанағының солтүстігіне дейін және Солтүстік Калифорнияның мұзды болмайтын жағалау аймақтарына дейін отырғызылған. Сан-Францискода оларды қаланың ең жылы микроклиматтарында ғана өсіруге болады, мысалы Потреро-Хилл және Мишн аудандарында. Финикс (Аризона) және Сан-Диего (Калифорния) жакарандаға өте қолайлы. Олар Гавайиде де өседі. Жакаранда Мексиканың көптеген аймақтарында кездеседі және әдетте наурыз айында толық гүлдейді. Бұл Аргентинаның астанасы Буэнос-Айресте ең көп таралған ағаштардың бірі. Еуропада жакаранда Испанияның Жерорта теңізі жағалауында өсіріледі (Валенсия қауымдастығында, Балеар аралдарында және Андалусияда кең таралған, әсіресе Валенсияда, Аликанте мен Севильяда ірі түрлері бар және әдетте Еуропаның басқа бөліктерінен ерте гүлдейді), Португалияның оңтүстігінде (әсіресе Лиссабонда), Италияның оңтүстігінде (Неаполь мен Кальяриде көптеген жетілген түрлері бар), Оңтүстік Грекияда (әсіресе Афинада) және Мальта мен Кипр аралдарында өседі. Жакаранда Оңтүстік Африканың қалаларында да кеңінен таралған. Олар Кейптаунда, содан кейін Йоханнесбургте, Замбияның Лусака қаласында, Ботсвананың Габороне қаласында, Кенияның Найроби қаласында және Зимбабвенің Хараре қаласында таралды. Одан асып, жакаранда Непалдың астанасы Катмандуда, сондай-ақ Үндістанның Махараштра, Мадхья-Прадеш, Карнатака, Керала және Джхаркханд штаттарында өсіріледі. Израильде де, әсіресе жағалау жазығындағы қалаларда олар жиі кездеседі. Жоғарыда айтылғандай, ағаштар көктеммен ең жақсы байланысты Претория және Хараре қалаларында, Оңтүстік Африка мен Зимбабве астаналарында гүлдейді.
Pretoria, the administrative capital of South Africa, is popularly known as Jacaranda City because of the large number of trees, which turn the city blue and purple when they flower in spring. The jacaranda trees, far from their native Brazil, bloom every October. Water scarcity has South Africa trying to eradicate foreign species of plants and trees, including the jacaranda. Acknowledging the tree's popularity with locals, the government announced in the early 2000s that it would not remove the trees, but had banned the planting of new jacarandas. However this position softened by 2016, and they were again allowed to be planted in urban environments in a number of provinces, although the position of councils like Johannesburg remained uncertain. The first jacaranda bloomed in Sydney, Australia in about 1850. An 1865 report mentioned that Sydneysiders were visitng the Botanic Garden to see the tree's "luxuriant blossom". The same tree is now over 175 years old, and protected by ropes to prevent it falling apart. Jacarandas were first introduced to Brisbane in 1864, and there are guides tours of the best locations to view the flowers. The city of Grafton on the north coast of New South Wales has a jacaranda festival each year in late October and early November. In the United States, the jacaranda is grown extensively in California, the Southwest, southeast Texas and Florida. Jacaranda can be found throughout most of Southern California, where they were imported by the horticulturalist Kate Sessions. They are also planted as far north as the San Francisco Bay Area and along the frost free coastal regions of Northern California. In San Francisco, they can only be grown in the city's warmest microclimates, such as Potrero Hill and the Mission District. Phoenix, Arizona and San Diego, California are known for them. They also grow in Hawaii. Jacarandas can be found in many parts of Mexico City and are usually in full bloom in March. It's one of the most common trees in Argentina's capital city, Buenos Aires. In Europe the jacaranda is grown on the Mediterranean coast of Spain (it is prominent in the Valencian Community, the Balearic Islands and Andalusia, with especially large specimens present in Valencia, Alicante and Seville, and usually with earlier flowering than in the rest of Europe), in southern Portugal (notably in Lisbon), southern Italy (Naples and Cagliari have many mature specimens), southern Greece (especially Athens) and the islands of Malta and Cyprus. Jacaranda are also widely common in cities across Southern Africa. It was introduced to Cape Town; then Johannesburg; Lusaka, Zambia; Gaborone, Botswana; Nairobi, Kenya; and Harare, Zimbabwe. Beyond the region, Jacaranda are also cultivated in Kathmandu, the capital of Nepal and Maharashtra, Madhya Pradesh, Karnataka, Kerala, and Jharkhand states in India. it is also a common sight in Israel, mainly in the towns and cities of the coastal plain. As mentioned above, the trees are best associated with spring in the cities of Pretoria and Harare, the respective capitals of South Africa and Zimbabwe.
Танымал мәдениетте
Австралиялық "Christmas Where the Gum Trees Grow" әнінде жакаранда ағаштары туралы айтылады, себебі оның гүлдері тек жаз айларында гүлдейді. Әннің мәтінінде айтылғандай, "Жакаранда ағашы гүлдеген кезде, Рождество уақыты жақындап келеді". Колумбиядағы "Энканто" мюзиклінде "Мен тағы не істей аламын?" әнінде бұл өсімдікке сілтеме жасалған. Изабелла Мадригал өсімдіктерді шақыру қабілетін көрсетіп, "жакарандалардың жұлыны" деп атап, оларды жасайды. Жакаранда өсімдігі туралы сілтемелер Тревор Рабиннің музыкалық шығармаларында жиі кездеседі, оның 2012 жылғы жеке альбомының аты осы ағаштан алынған, сондай-ақ ол Yes тобымен бірге 1987 жылы шығарған "Big Generator" альбомындағы "I'm Running" әнінің мәтінінде де қолданылған. Бұл өсімдік оның үй студиясының атына да берілген – The Jacaranda Room. Аргентинада жазушы Алехандро Долина "Crónicas del Ángel Gris" (Сұр періште туралы хроникалар) кітабында Буэнос-Айрестегі Флорес алаңында отырғызылған, қалауынша танго әндерін сыңғырлай алатын алып жакаранда ағашы туралы аңызды айтады. Мария Елена Уолш өзінің "Canción del Jacarandá" әнін осы ағашқа арнаған. Мигель Брасконың "Santafesino de veras" халық әнінде жакаранданың хош иісі Санта-Фе провинциясының жағалау аймағының ерекшелігі ретінде еске алынады (өзен жағасында өсетін күркелермен бірге).
The Australian Christmas song "Christmas Where the Gum Trees Grow" makes reference to jacaranda trees, as the blooms are only seen in summer time—as the song explains, "When the bloom of the jacaranda tree is here, Christmas time is near". The movie musical Encanto, set in Colombia, references the plant in the song "What Else Can I Do". Isabela Madrigal explores her plant summoning powers, she creates, and mentions by line, "a hurricane of jacarandas". References to the jacaranda plant recur in the musical work of Trevor Rabin, providing the title of his 2012 solo album and also appearing in the lyrics of "I'm Running", a song which he co wrote and performed as part of Yes and which appeared on their 1987 album Big Generator. The plant has also lent its name to his home studio, The Jacaranda Room. In Argentina, writer Alejandro Dolina, in his book Crónicas del Ángel Gris (Chronicles of the Gray Angel), tells the legend of a massive jacarandá tree, planted in Plaza Flores in Buenos Aires, that was able to whistle tango songs on demand. María Elena Walsh dedicated her song "Canción del Jacarandá" to the tree. Miguel Brascó's folk song "Santafesino de veras" mentions the aroma of jacarandá as a defining feature of the littoral Santa Fe Province (along with the willows growing by the rivers).
Емтихан фольклоры
Брисбендегі Квинсленд университеті әсіресе әшекейлі жакарандаларымен танымал, және студенттер арасында кең таралған нақыл сөз жакарандалар гүлдеген кезде жыл соңындағы емтихандарға дайындалуға кірісу керек дейді; гүлдеген жакаранданы «емтихан ағашы» деп те атайды. Керісінше, Преториядағы жакарандалар гүлдеу уақыты Претория университетіндегі жыл соңы емтихандарымен сәйкес келеді, бірақ сол жердегі әңгіме бойынша, егер жакаранда гүлі студенттің басына түсіп қалса, ол барлық емтихандарын сәтті тапсырады.
The University of Queensland in Brisbane is particularly well known for its ornamental jacarandas, and a common maxim among students holds that the blooming of the jacarandas signals the time for serious study for end of year exams; the jacaranda when in bloom is also known as the exam tree. Conversely, while the time of year the jacarandas bloom in Pretoria coincides with the year end exams at the University of Pretoria, legend has it there that if a flower from a jacaranda drops on a student's head, the student will pass all their exams.