Кіріспе

1987 жылы Джон Хьюстонның түсірген фильмі

"The Dead" – 1987 жылғы Джон Хьюстонның режиссерлік жұмысы, сценарийін оның ұлы Тони Хьюстон жазған, ал басты рөлде оның қызы Анжелика Хьюстон ойнаған драмалық фильм. Бұл Джеймс Джойстің 1914 жылы "Дублиндер" жинағындағы соңғы әңгіме ретінде жарық көрген, сол аттас қысқа әңгімесінің бейімделуі. Ұлыбритания, АҚШ және Батыс Германияның бірлесіп түсірген халықаралық фильмі Хьюстонның режиссер ретіндегі соңғы туындысы болды және ол қайтыс болғаннан кейін бірнеше ай өткен соң көрсетілді. Фильм 1904 жылы Дублинде екі әпке-қарындастың және олардың қызының өткізген Epiphany кешінде өтеді. Оқиғаның негізгі тұлғасы – ғалым Габриэль Конрой (Донал Макканн) және оның әйелі Греттаның (Анжелика Хьюстон) қайтыс болған махаббатының естеліктерін жаңғыртуы. Актерлік құрамында Хелена Кэрролл, Кэтлин Делани, Дэн О'Херлихи, Мари Кин, Донал Доннелли, Шон МакКлори, Фрэнк Паттерсон және Колм Мини де бар. 60-шы «Оскар» марапаттау салтанатында Тони Хьюстон «Ең үздік бейімделген сценарий» номинациясына, ал Дороти Джекинс «Ең үздік костюм дизайны» номинациясына ұсынылды. Джон Хьюстон қайтыс болғаннан кейін 3-ші Independent Spirit Awards-та «Ең үздік режиссер» сыйлығын жеңіп алды, ал Анжелика Хьюстон сол шарада «Ең үздік қосалқы рөлдегі әйел» сыйлығына ие болды.

Сюжет

1904 жылғы 6 қаңтарда Кейт пен Джулия Моркан және олардың үйленбеген қызы Мэри Джейн Дублиндегі үйлерінде жыл сайынғы Эпифания кешін өткізеді. Қарлы түнді қар арбалары қонақтарды жеткізеді. Мэри Джейннің үш музыка оқушысы – мисс О’Каллахан, мисс Фёрлонг және мисс Хиггинс, жас жігіттер Джозеф Керриган мен Реймонд Бергинмен бірге келеді, мисс Фёрлонг оларды Кейт пен оның қарт әпкесі Джулиямен таныстырады. Келесі болып, кешке шақырылған жалғыз протестант – Дэн Браун келеді, содан кейін Кейттің сүйікті жүрекжары Габриэль Конрой және оның әйелі Гретта келеді. Кейт Фредди Малинстің мас күйімен келуінен қаушаданып, ол келгенде Габриэль оны есін жинау үшін жуынатын бөлмеге алып кетеді. Фредди мырза Браунмен бірнеше тілдескеннен кейін, Шотландияда қызымен тұратын анасына барады, ал миссис Малинс оның бұрынғы кездеспеске келмегені үшін оны сөкпейді. Қонақтар билейді, Мэри Джейн фортепианода виртуоздық орындайды, ал мистер Грейс атты қонақ «Бұзылған серттер» деп аталатын өлеңді оқиды, ол – өткен махаббатқа арналған зар, осы кезде Греттаның көзінен жас шығады. Би қайта басталғанда, Кейт Габриэльді оның ирланд ұлтшыл әріптесі Молли Иворспен жұптастырады. Ол Габриэльді ағылшын газетінде жазғаны үшін және ирланд тілін үйренбегені үшін кінәлайды, ал ол Ирландиядан жиреніп қалғанын жариялайды. Гретта Габриэльді Молли айтқан Аран аралдарына жазғы сапарға баруға көндіруге тырысқанда, Кейт Джулияның «Концерттік күндерінен» опералық шығармасы «Күйеуге дайындалған» әнін орындайтынын хабарлайды. Фредди оның дауысы шырылдап тұрса да, өнер көрсетуге мас күйінде риза болады, ал Кейт шіркеу хорында әйелдерді балалармен ауыстырған кезде Папаның әпкесінің әншілік мансабын тоқтатуына шағымданады. Тамақ ішу уақыты келгенде, Молли одақ жиналысына қатысу үшін кештен кетеді. Бұл тойда операдан бастап моральға дейін әртүрлі тақырыптар талқыланады. Фредди әдетте дұрыс емес нәрселерді айтады, бірақ жүйкесіне қарамастан, Габриэль Кейт, Джулия және Мэри Джейн көрсеткен ирландтық қонақжайлықты мадақтайтын сөз сөйлейді. Қонақтар кетіп бара жатқанда, миссис Малинс Габриэльден Фреддиге Шотландияға оралғанда қарауды сұрайды, ал Габриэль мырза Браунды оятып, оны Малинстермен бірге арбаға мінгізеді. Барлығы кеткеннен кейін Бартелл Д’Арси, кеш бойы ештеңе айтпаған «атақты тенор», мисс О’Каллаханға «Огхримнің қызы» әнін орындайды, ал Габриэль Греттаның баспалдақтан тыңдап тұрғанын көреді. Оның ойшауы каретада, ол және Габриэль түнде болатын қонақ үйге бара жатқанда жалғасады, ол Габриэльдің оны көтеріңкі көңілде ету әрекеттерін қабылдамайды. Қонақ үй бөлмесінде Габриэль Греттадан не ойлап отырғанын сұрайды, ол жас кезінде Галвейде әжесімен бірге тұрғанда Майкл Фьюри есімді жігітті білгенін түсіндіреді. Ол өзінің он жеті жасында қайтыс болғаны үшін өзін кінәлі сезінеді, өйткені ол Дублиндегі монастырға қайтып оралғанға дейін, Майкл аурудан шығып, терезесінің алдында суық пен жаңбырда қоштасу үшін тұрды, ол бір аптадан кейін қайтыс болды. Гретта ұйықтап жатқанда жылайды, ал Габриэль Майклдың Греттаға деген махаббатын ешқашан сезінбегенін және Джулия сияқты құрып, суып кетуден гөрі жас және құмарлықпен өлгені жақсы деп ойлайды, және ол солай болады деп болжайды. Терезеден сыртқа қарап, ол бүкіл Ирландияны, «барлық тірілер мен өлгендерді» қар жауып жатқанын елестетеді.

Бейімделу

Тони Хьюстонның сценарийі түпнұсқа әңгіменің шамалы өзгертілген нұсқасы болды, кино көрермендері үшін повествованы жеңілдету мақсатында диалогтарға бірқатар түзетулер енгізілді. Әңгімедегі ең маңызды өзгеріс – фильмге Грейс мырза деген жаңа кейіпкердің қосылуы, ол VIII ғасырдағы орта ғасырлық ирланд поэмасы "Донал Ог"-тың ағылшын тіліне аудармасын оқиды.

Өндіріс

Вейланд Шульц Кель мен Крис Сивернич, фильмнің өндірушілері, бұрын Хьюстонның 1984 жылғы "Вулкан астында" фильмі үшін қаражат жинаған еді. "Өлілер" туындысының экрандық құқықтары Джойс отбасынан 60 000 долларға сатып алынды. Анжелика Хьюстон әкесінің нашар денсаулығына қарамастан, ол фильм жасауда шебер екенін айтты: "Ол қатты ауырған, бірақ көзін жұмып та түсіре алатын. Біз қашан түсіретінімізді камера іске қосылғанға дейін біліп қоятын. Уақытты осыншалықты дәл сезінетін, болатын жағдайды толық болжайтын". Фильм түсіру кезіндегі қысым мен әкесінің денсаулығының нашарлап бара жатқанын көру оның өзінің денсаулығына кері әсер етті, ол түсіру барысында Эпштейн-Барр синдромын дамытты. Бұл ақпарат түрлі сайттарда жарияланғаннан кейін Lionsgate қателікті түзетіп, толық нұсқасын шығарды.

Қабылдау

Жапон режиссері Акира Куросава "Өлілер" фильмін өзінің 100 сүйікті фильмі ретінде атады. "Өлілер" фильмі көбінесе жағымды сынға ілікті. Rotten Tomatoes сайтындағы 31 рецензия негізінде фильмге 94% рейтинг берілген.

Танымал мәдениетте

Бұл фильмнен алынған аудио үлгілері Dream Theater тобының 1994 жылғы "Оян" альбомындағы "6:00" әнінде пайдаланылды.