Жоан Робинсон: британдық экономистің өмірбаяны мен ғылыми еңбектері

Кіріспе

Ағылшын экономисі (1903–1983)

Джоан Вайолет Робинсон (туған аты Морис; 31 қазан 1903 – 5 тамыз 1983) – британдық экономист, экономикалық теорияға үлкен үлес қосып, осы салада танымал болған. Ғасырдың ең белгілі экономистерінің бірі – Джоан Робинсон 20 ғасырда "Кембридж мектебінің" көптеген бағыттарын өкілдіктеді. Ол Маршаллдықтан бастап, 1936 жылдан кейін ең алғашқы және жақтастарының бірі кейнсиандық болды, соңында нео-рикардиандық және пост-кейнсиандық мектептердің жетекшісіне айналды.

Ерте өмір және білім

Екінші Бур соғысына қатысуға кетпес бұрын, Джоанның әкесі Фредерик Морис, Фредерик Говард Марштың қызы және Эдвард Марштың қарындасы Маргарет Хелен Маршқа Ганновер скверіндегі Сент-Джордж шіркеуінде үйленді. Джоан Вайолет Морис 1903 жылы дүниеге келді, бұл оның әкесі Африкадан оралғаннан кейін бір жыл өткен соң болды, ол бес бауырластың үшіншісі еді. Джоан Морис Кембридждегі Гиртон колледжінде экономиканы оқыды. Ол 1925 жылы оқуын аяқтады, бірақ Кембридж университеті 1948 жылға дейін әйелдерге диплом бермейтін болғандықтан, ол ресми түрде бітірген жоқ. Келесі жылы экономист Остин Робинсонға тұрмысқа шыққаннан кейін Джоан Робинсон деп танылды.

Мансап

Робинсон экономист Марджори Холлондпен, Гиртонның зерттеулер директорымен экономиканы оқыту мәселесінде пікір келіспеушілігіне түсті. Робинсон экономиканың ең соңғы теорияларын оқытуды қаласа, Холлонд олардың әлі дәлелденбегенін ескертті. 1937 жылы Робинсон Кембридж университетінде экономика бойынша лектор болды. 1958 жылы Британ академиясының мүшесі болып қабылданды, ал 1962 жылы Ньюнхэм колледжінің мүшесі болып сайланды. 1965 жылы Гиртон колледжінің толық профессор және мүшесі қызметін атқарды. 1979 жылы, қайтыс болғанға дейін төрт жыл бұрын, Король колледжінің тұңғыш әйел құрметті мүшесі атанды. «Кембридж мектебінің» өкілі ретінде Робинсон Кейнстің «Жалпы теориясын» қолдауға және түсіндіруге үлес қосты, әсіресе 1936 және 1937 жылдары жұмыспен қамтуға қатысты жазбаларында (ол Ұлы депрессия кезеңінде жұмыспен қамту динамикасын түсіндіруге тырысты). Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында Робинсон соғыс уақытындағы ұлттық үкімет үшін бірнеше комитеттерде жұмыс істеді. Осы кезеңде ол Кеңес Одағы мен Қытайға сапар шегіп, дамып келе жатқан елдерге қызығушылық танытты. Робинсон Үндістанның Тируванантапурам қаласындағы Даму зерттеулер орталығына (CDS) жиі келіп тұратын. 1970-жылдардың ортасында Орталықта қонақ лектор болып жұмыс істеді. Ол Орталықтағы қоғамдық лекцияларды қолдау үшін қор құрды. 1982 жылдың қаңтарына дейін Орталыққа жиі келіп, Орталықтың барлық іс-шараларына, әсіресе студенттік семинарларға қатысты. Профессор Робинсон өзінің екі кітабынан түскен авторлық гонорарын («Selected Economic Writings», Бомбей: Oxford University Press, 1974, «Introduction to Modern Economics» (Джон Иттвеллмен бірлесіп), Дели; Tata McGraw Hill, 1974) CDS-ке сыйлады. Робинсон Қытайға бірнеше рет сапар жасап, «Қытай: Экономикалық көзқарас» (1958), «Қытайдағы мәдени революция» (1969) және «Қытайдағы экономикалық басқару» (1975; 3-ші басылым, 1976) атты еңбектерінде өз байқаулары мен талдауларын жариялады, онда ол мәдени революцияны жоғары бағалады. 1964 жылдың қазан айында Робинсон Солтүстік Кореяға да барды, ол бір партиялық коммунистік мемлекет болатын. «Кореялық керемет» атты баяндамасында елдің табысы Ким Ир Сеннің «мессия емес, диктатор» болған «корейлердің ұлттық мақтанышына» деген зор назар салғандығымен байланысты екенін жазды. Кореяның бөлінуіне қатысты ол «ел ерте не кеш оңтүстікті социализмге сіңіру арқылы қайта бірігуі керек» деді. Соңғы он жылдығында ол экономикалық теорияны реформалау мүмкіндіктеріне деген күмәнін күшейтті, мысалы, «Жазғы тазалау» эссесінде көрсеткендей. Робинсон қатаң вегетариандық өмір салтын ұстанды. Ол жыл бойы бақшасының түбінде орналасқан жылытылмаған шағын лашықта тұрды.

Robinson crossed swords with the economist Marjorie Hollond, Girton's director of studies, over the teaching of economics. Robinson wanted to teach the latest economic theories whereas Hollond believed that they were as yet unproven. In 1937, Robinson became a lecturer in economics at the University of Cambridge. She joined the British Academy in 1958 and was elected a fellow of Newnham College in 1962. In 1965 she assumed the position of full professor and fellow of Girton College. In 1979, just four years before she died, she became the first female honorary fellow of King's College. As a member of "the Cambridge School" of economics, Robinson contributed to the support and exposition of Keynes' General Theory, writing especially on its employment implications in 1936 and 1937 (it attempted to explain employment dynamics in the midst of the Great Depression). During World War II, Robinson worked on a few different Committees for the wartime national government. During this time, she visited the Soviet Union as well as China, gaining an interest in underdeveloped and developing nations. Robinson was a frequent visitor to Centre for Development Studies (CDS), Thiruvananthapuram, India. She was a visiting fellow at the Centre in the mid 1970s. She instituted an endowment fund to support public lectures at the centre. She was a frequent visitor to the centre until January 1982 and participated in all activities of the centre and especially student seminars. Professor Robinson donated royalties of two of her books (Selected Economic Writings, Bombay: Oxford University Press, 1974, Introduction to Modern Economics (jointly with John Eatwell), Delhi; Tata McGraw Hill, 1974) to CDS. Robinson also made several trips to China, reporting her observations and analyses in China: An Economic Perspective (1958), The Cultural Revolution in China (1969), and Economic Management in China (1975; 3rd edn, 1976), in which she praised the Cultural Revolution. In October 1964, Robinson also visited North Korea, which was effectively a single party Communist state, and wrote in her report "Korean Miracle" that the country's success was due to "the intense concentration of the Koreans on national pride" under Kim Il Sung, "a messiah rather than a dictator." She also stated in reference to the division of Korea that "[o]bviously, sooner or later the country must be reunited by absorbing the South into socialism." During her last decade, she became more and more pessimistic about the possibilities of reforming economic theory, as expressed, for example, in her essay "Spring Cleaning." Robinson was a strict vegetarian. She slept in a small unheated hut at the bottom of her garden all year round.

Шығармалары

1933 жылы «Жекелеспе бәсекелестіктің экономикасы» атты кітабында Робинсон «монопсония» терминін енгізді, ол сатушы монополиясының кері нұсқасын, яғни сатып алушының монополиялық жағдайын сипаттайды. Монопсония көбінесе еңбек күшін сатып алушыларға қатысты қолданылады, онда жұмыс беруші жалақыны белгілеуге мүмкіндік алады, бұл оған Пигувтің зиянды әсерін пайдалануға және жұмысшыларға олардың шекті өнімділігінен төмен жалақы төлеуге мүмкіндік береді. Робинсон монопсонияны бірдей өнімділікке ие әйелдер мен ерлер арасындағы жалақы айырмашылығын түсіндіру үшін пайдаланды. 1942 жылы Робинсонның «Марксистік экономикаға арналған эссесі» Карл Марксқа экономист ретінде ерекше назар аударды, оның мұрасының осы аспектісі бойынша пікірталасты жаңартты. 1956 жылы Робинсон «Капиталдың жинақталуы» атты маңызды еңбегін жариялады, ол кейнсиандық теорияны ұзақ мерзімді перспективаға дейін кеңейтті. 1962 жылы ол «Экономикалық өсу теориясы бойынша эсселер» атты өсу теориясына арналған тағы бір кітап жариялады, онда «Алтын ғасырдың» өсу жолдары талқыланды. Кейін ол Николас Кальдормен бірге Кембридж өсу теориясын жасады. 1964 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды. 1964 жылы ол экономикалық методология саласында маңызды үлес қосты. Ол өзінің ықпалды «Экономикалық философия» кітабында экономикалық талдаудың философиялық негіздерін зерттеді, дәстүрлі методологиялық тәсілдерді сынап, экономикаға көбірек әртүрлі және пәнаралық көзқарас қажеттігін жеткізді. Ол экономикалық құбылыстардың пайда болатын әлеуметтік және институционалдық ортаны ескеретін, тәжірибелік және тарихи тұрғыдан негізделген тәсілді қолдады. 1984 жылы Робинсон Америка философиялық қоғамына сайланды. Өмірінің соңында ол экономикадағы методологиялық мәселелерді зерттеді және Кейнстің «Жалпы теориясының» бастапқы мағынасын қайта жаңғыртуға тырысты. 1962-1980 жылдары ол жалпы оқырмандарға арналған көптеген экономикалық кітаптар жазды. Робинсон классикалық экономиканы жаңғыртуға балама ұсыныс жасады. «Қытайдағы мәдени революция» кітабы революцияның артындағы ой-пікірлерді, әсіресе Мао Цзэдунның алаңдаушылықтарын түсінуге тырысудан жазылған. Мао тұрақты коммунизмді білген немесе оған үйренген халық арасында революциялық сезімді қайта жандандыруды мақсат етіп, «Партияны қайта тәрбиелеуге» мүмкіндік берді (20, 27-беттер); халыққа Партияның басшылығына керісінше қажет екендігін түсіндіру (20-бет); қоғамдағы өз рөлінің, басқа топтар сияқты, «Халыққа қызмет ету» екенін түсінбеген интеллигенцияларды қайта тәрбиелеу (33, 43-беттер); және ақырында Партия иерархиясы немесе тіпті Маоның өзі басқармайтын, қайта жанданған халық пен қайта жанданған Партия арасындағы өзара әрекеттесудің нәтижесі болып табылатын жаңа буынды қамтамасыз ету (26-бет). Кітаптың негізгі идеясы Маоның «орташа және адамгершілік» ниеттерінің оң жақтарына баса назар аудару (19-бет), ал «уақыт-уақытпен» болған «қорқыныш пен тәртіпсіздікке» қарағанда, олар Маоның тілегіне «қарсы болды» (осы жерде). Робинсон Маоның негіз бен жоғарғы құрылым арасындағы қатынас туралы көзқарасында классикалық марксизмге жасалған түзетуді мойындайды және оны қолдайды: «Классикалық көзқарас бойынша, негіз бен жоғарғы құрылым арасында бір жақты анықтама бар, бірақ Мао жоғарғы құрылым негізге қалай әсер ете алатынын көрсетеді: идеялар материалдық күшке айналуы мүмкін» (12-бет). Ол «Ескі марксистер мұны ересь деп қарастыруы мүмкін, бірақ бұл ақылға сыймайды» (осы жерде) дейді. 2019 жылдың маусым айында АҚШ Жоғарғы соты «Apple v. Pepper» ісі бойынша шешім шығару кезінде Робинсонның монопсония теориясын пайдаланды. Бас сот судьясы Брет Кавано көпшілік пікірін білдіріп, Apple компаниясын «монопсониялық теория» негізінде қолданба жасаушылар сотқа шақыруға болады деді. 1948 жылы ол Монополиялар және бірігулер комиссиясының алғашқы экономист мүшесі болып тағайындалды. 1949 жылы Рагнар Фриш оны Эконометрикалық қоғамның вице-президенті болуға шақырды, бірақ ол оқый алмайтын журналдың редакциялық кеңесіне кіре алмайтынын айтып, бас тартты. 1960 жылдары ол Пьеро Сраффамен бірге Кембридж капиталы туралы дауға белсенді қатысты. Оның басшылығымен оқыған кем дегенде екі студент Альфред Нобельді еске алу үшін Экономика ғылымдары саласындағы Sveriges Riksbank сыйлығын жеңіп алды: Амартия Сен және Джозеф Стиглиц. Нобель қоры үшін жазған автобиографиялық жазбаларында Стиглиц олардың қарым-қатынасын «жанжалды» деп сипаттады және Робинсонды «американдық студенттің тікелей сұрақтарына дайын болмады» деді; бір семестрден кейін Стиглиц «Фрэнк Ханға» ауысты. Өзінің автобиографиялық жазбаларында Сен Робинсонды «толығымен талантты, бірақ өте төзбес» деп сипаттады. Ол сонымен қатар Үндістанның премьер-министрі Манмохан Сингхке де әсер етті, бұл оның экономикалық саясатқа қатысты көзқарасын өзгертті.

In 1933, her book The Economics of Imperfect Competition, Robinson coined the term "monopsony", which is used to describe the buyer converse of a seller monopoly. Monopsony is commonly applied to buyers of labour, where the employer has wage setting power that allows it to exercise Pigouvian exploitation and pay workers less than their marginal productivity. Robinson used monopsony to describe the wage gap between women and men workers of equal productivity. In 1942, Robinson's An Essay on Marxian Economics famously concentrated on Karl Marx as an economist, helping to revive the debate on this aspect of his legacy. In 1956, Robinson published her magnum opus, The Accumulation of Capital, which extended Keynesianism into the long run. In 1962, she published Essays in the Theory of Economic Growth, another book on growth theory, which discussed Golden Age growth paths. Afterwards, she developed the Cambridge growth theory with Nicholas Kaldor. She was elected a Foreign Honorary Member of the American Academy of Arts and Sciences in 1964. In 1964 she made important contributions to the field of economic methodology. She explored the philosophical foundations of economic analysis in her influential book Economic Philosophy, criticizing traditional methodological approaches and arguing in favor of a more diverse and interdisciplinary approach to economics. She promoted a more practical and historically informed approach that considers the social and institutional environment within which economic phenomena occur. In 1984, Robinson was elected to the American Philosophical Society. Near the end of her life, she studied and concentrated on methodological problems in economics and tried to recover the original message of Keynes' General Theory. Between 1962 and 1980, she wrote many economics books for the general public. Robinson suggested developing an alternative to the revival of classical economics. The Cultural Revolution in China is written from the perspective of trying to understand the thinking that lay behind the revolution, particularly Mao Zedong's preoccupations. Mao is seen as aiming to recapture a revolutionary sense in a population that had known only, or had grown used to, stable Communism, so that it could "re educate the Party" (pp. 20, 27); to instill a realisation that the people needed the guidance of the Party as much as the other way round (p. 20); to re educate intellectuals who failed to see that their role in society, like that of all other groups, was to 'Serve the People' (pp. 33, 43); and finally to secure a succession, not stage managed by the Party hierarchy or even by Mao himself but the product of interaction between a revitalised people and a revitalised Party (p. 26). On the whole, the book emphasises the positive aspects of Mao's "moderate and humane" intentions (p. 19) rather than the "violence and disorder" that broke out, we are told, "from time to time", occurrences "strongly opposed" (ibid.) to Mao's wishes. Robinson recognises and appears to endorse a revision to classical Marxism in Mao's view of the relation of base to superstructure: "On the classical view, there is one way determination between base and superstructure but Mao shows how the superstructure may react upon the base: Ideas may become a material force" (p. 12). She acknowledges that "Old fashioned Marxists might regard this as a heresy, but that is scarcely reasonable" (ibid.). In June 2019, the United States Supreme Court used Robinson's monopsony theory in its decision for Apple v. Pepper. Justice Brett Kavanaugh delivered the majority opinion, stating Apple can be sued by application developers, "on a monopsony theory." In 1948, she was appointed the first economist member of the Monopolies and Mergers Commission. In 1949, she was invited by Ragnar Frisch to become the vice president of the Econometric Society but declined by saying she that could not be part of the editorial committee of a journal that she could not read. During the 1960s, she was a major participant in the Cambridge capital controversy alongside Piero Sraffa. At least two students who studied under her have won the Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel; they are Amartya Sen and Joseph Stiglitz. In his autobiographical notes for the Nobel Foundation, Stiglitz described their relationship as "tumultuous" and Robinson as unused to "the kind of questioning stance of a brash American student"; after a term, Stiglitz therefore "switched to Frank Hahn". In his own autobiography notes, Sen described Robinson as "totally brilliant but vigorously intolerant." She also influenced Indian Prime Minister Manmohan Singh which altered his approach towards economic policies.

Нобель сыйлығы туралы пікірталас

Робинсон экономикаға қосқан үлесі үшін Нобель сыйлығын ешқашан алмаған. Ол 1975 жылы экономика саласындағы Нобель сыйлығын алуға үміткер болған, ал Рейчел Ривз оны "Нобель сыйлығын алмаған ең танымал экономист" деп атады. Экономика ғылымдары саласындағы Нобель сыйлығын алған 93 лауреаттың ішінде Робинсонға қарағанда жиі сілтеме жасалған 10 ғана жеңімпаз бар. Көптеген адамдар Робинсонды Нобель комитетінің назарынан тыс қалғанының себебін Қытайдағы Маоның экономикалық саясатын жақтауымен байланыстырады, бірақ кейбір мамандар бұл сыйлықты тағайындау комитетіндегі әйелдерге қарсы көзқарасқа байланысты деп санайды.

Отбасы

Робинзонның әкесі Фредерик Морис, анасы Маргарет Хелен Марш болды. Лондонның көрнекті хирургі және Кембридж университетінің академигі Говард Марш – Джоан Робинсонның анасының әкесі болды. 1926 жылы Джоан Морис әріптес экономист Остин Робинсонға үйленді. Олардың Анна мен Барбара есімді екі қызы болды. 2024 жылдың сәуір айында Лондонның Кенсингтон бағында Робинсонның өмірі мен еңбегін құрметтеу үшін көк тақта орнатылды. Марапаттау ұйымы English Heritage оны «экономика ғылымында академиялық даңққа қол жеткізген алғашқы әйелдердің бірі» деп сипаттады. Кембридж университетінің Гиртон колледжінің экономикалық қоғамы Джоан Робинсон қоғамы деп аталады.