Тарихнаманың әлеуметтік тарих саласы

Тарихтан қараңыз: Әлеуметтік тарих – бұл өткеннің қарапайым адамдардың өмірін зерттейтін тарих саласы. 1960 жылдардан бастап дамыды, бүгінде де маңызды.

15 мин оқу

100%

Дереккөз: Social history — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Тарих саласы

Әлеуметтік тарих, көбінесе "төменнен тарих" деп аталады, бұл өткеннің тіршілік ету тәжірибесін зерттейтін тарих саласы. Әлеуметтік тарихты жазатын тарихшылар әлеуметтік тарихшылар деп аталады. Әлеуметтік тарих 1960 жылдары кеңінен танымал болды, ал кейбіреулер оның бастаулары бір ғасыр бұрын жатқанын айтады. "Алтын ғасырында" ол 1960-1970 жылдары жас тарихшылар арасында маңызды сала болды және бүгінгі күнге дейін Ұлыбритания, Канада, Франция, Германия және АҚШ-тағы тарих факультеттерінде жақсы өкілдік етіледі. 1975 жылдан 1995 жылға дейінгі екі онжылдық аралығында американдық университеттердегі тарих профессорларының арасында әлеуметтік тарихпен айналысатындардың үлесі 31%-дан 41%-ға дейін өсті, ал саяси тарихшылардың үлесі 40%-дан 30%-ға дейін төмендеді. 2014 жылы британдық және ирланд университеттерінің тарих факультеттеріндегі 3410 оқытушының ішінде 878-і (26%) өзін әлеуметтік тарихпен, ал 841-і (25%) саяси тарихпен байланыстырды.

"Ескі" әлеуметтік тарих

Ескі әлеуметтік тарих пен жаңа әлеуметтік тарих арасындағы маңызды айырмашылық, қазіргі әлеуметтік тарихтың 1960 жылдарға дейінгі салаларында көрінеді. Э. П. Томпсон еңбек тарихын жаңа әлеуметтік тарихшылардың негізгі тақырыбы деп атады, себебі оның "виггерлік баяндамалары", мысалы, "еңбек қозғалысы" термині, адастыратын түрде кемелді болашаққа үздіксіз дамуды білдіреді. Ескі әлеуметтік тарихқа басты тарихнамаға кірмейтін көптеген тақырыптар енді, олар саяси, әскери, дипломатиялық, конституциялық тарих, көрнекті тұлғалардың тарихы және интеллектуалдық тарих болатын. Ол орталық тақырыбы жоқ, шатасқан жиынтық еді және көбінесе элиталық жүйеден тыс "әлеуметтік" саналған популизм сияқты саяси қозғалыстарды қамтыды.

"Жаңа" әлеуметтік тарихтың пайда болуы

Көпшіліктің пікірінше, жаңа әлеуметтік тарих 1960 жылдары Томпсонның «Англия жұмысшы сыныбының қалыптасуы» (1963) еңбегі жарық көрген кезде пайда болды. 1966 жылы «Таймс» әдеби қосымшасында жазған Томпсон өзінің тәсілін «төменнен тарих» деп сипаттап, оның француздық «Анналдар» мектебінің бұрынғы дамуынан туындағанын түсіндірді. С. Дж. Ковентридің сөзіне сәйкес, жаңа әлеуметтік тарих 1930 жылдары Кембридж университетінде Коммунистік партия тарихшылар тобының жұмысы арқасында қалыптасты. Бұл оның тарихи материализмімен байланысты. Дегенмен, Томпсонның 1963 жылғы кітабы ұмытылған немесе қарапайым халықтың өмірлік тәжірибесіне арналған. Қоғамды қамтитын кең көзқарас (тарихи материализм) пен дауыссыздарға дауыс беруге бағытталған тар назардың (әділет іздеу) арасындағы қарама-қайшылық – қазіргі таңда әлеуметтік тарихтің анықтамасы туралы әрекетсіздіктің себебі. Томпсонның өте ықпалды, бірақ шатастыратын анықтамасы 1970 және 1980 жылдардағы солшыл жақтағы марксизмнің төмендеуі мен мәдени бетбұрысының салдарынан толық шешілмеді. Осылайша, Ұлыбританияда әлеуметтік тарих көбінесе күшті саяси ықпалға ие болды, және оны дәстүрлі тарихтің (ішінара) билік еткендердің іс-қимылдарын шектеулі дипломатиялық және саяси аяда құжаттауымен, сондай-ақ қоғамдағы әлсіз топтардың дауыстарын жоққа шығаратын мұрағаттық дереккөздер мен әдістерге (тарихи әдіс және мұрағаттарды қараңыз) сүйенуімен қатаң салыстыруға болады. Әлеуметтік тарих өткенге кең көзқарас алу үшін дәстүрлі тарих пен дереккөздерді сынаудан гөрі, әлдеқайда кең ауқымды дереккөздер мен әдістерді пайдаланды. Әдістерге көбінесе сандық деректерді талдау және, ең маңыздысы, ауызша тарих кіреді, ол қоғамдағы адамдардың көзқарастары мен тәжірибелерін жинауға мүмкіндік береді, олар мұрағаттарда тіркелмеуі мүмкін. Эрик Хобсбаум – Ұлыбританияның маңызды әлеуметтік тарихшысы, ол Ұлыбританияның әлеуметтік тарихына зор үлес қосты, сонымен қатар Ұлыбританияның әлеуметтік тарихының теориясы мен саясаты туралы еңбектер жазды. Эрик Хобсбаум мен Э. П. Томпсон екеуі де «Тарих шеберханасы журналы» мен «Өткен мен қазіргі» журналдарының негізін қалаушылардың қатарында болды. Ирландияның өзіндік тарихнамасы бар.

The popular view is that new social history emerged in the 1960s with the publication of Thompson's The Making of the English Working Class (1963). Writing in 1966 in The Times Literary Supplement, Thompson described his approach as "history from below" and explained that it had come from earlier developments within the French Annales School. According to C. J. Coventry, new social history arose in the 1930s at the University of Cambridge with the Communist Party Historians Group. This is reflective of his historical materialism. However, Thompson's 1963 book was disproportionately concerned with the lived experience of forgotten or everyday people. The disparity between a society wide approach (historical materialism) and the narrower preoccupation with giving voice to the voicesless (justice seeking) is the basis of present day confusion about the definition of social history. The highly influential, but confused, definition used by Thompson was not resolved in part because of the cultural turn and the decline of Marxism on the left in the 1970s and 1980s. Thus in the UK social history has often had a strong political impetus, and can be contrasted sharply with traditional history's (partial) documentation of the exploits of the powerful, within limited diplomatic and political spheres, and its reliance on archival sources and methods (see historical method and archive) that exclude the voices of less powerful groups within society. Social history has used a much wider range of sources and methods than traditional history and source criticism, in order to gain a broader view of the past. Methods have often including quantitative data analysis and, importantly, Oral History which creates an opportunity to glean perspectives and experiences of those people within society that are unlikely to be documented within archives. Eric Hobsbawm was an important UK social historian, who has both produced extensive social history of the UK, and has written also on the theory and politics of UK social history. Eric Hobsbawn and EP Thompson were both involved in the pioneering History Workshop Journal and Past & Present. Ireland has its own historiography.

Американың әлеуметтік тарихы

АҚШ тарихнамасында төменнен бастау тарихы "төменнен жоғарыға қарай тарих" деп аталады және ол "халық тарихымен" тығыз байланысты, бұл түсінік көпшілік санасында Ховард Зинн және оның 1980 жылғы "Американың халық тарихы" кітабымен байланысты. Чарльз Тилли әлеуметтік тарихшының міндеттері: 1) "ірі құрылымдық өзгерістерді құжаттау; 2) осы өзгерістер барысында қарапайым адамдардың өмірлік тәжірибесін қайта құру; және 3) оларды байланыстыру" екенін айтады. Америкалық тарихшы Пол Джонсон 1960 жылдардың соңындағы қозғалыстың бастапқы үмітін еске алады: "Жаңа әлеуметтік тарих" сол кездегідей UCLA-ға жетті, мен сандық әлеуметтік ғылымдар тарихшысы ретінде білім алдым. Мен "әдеби" деректердің және олардан жазылатын тарихтың өзінен-өзі элиталық және сенімсіз екенін түсіндім. Біздің Annalistes әріптестеріміз батырлар мен оқиғаларды елемеу және тарихтың неғұрлым құрылымдық және тұрақты "негізін" қайта құру туралы айтты. Мұндай тарихты тек сандық дереккөздер арқылы жасауға болады. Нәтижесінде "Төменнен жоғарыға қарай тарих" пайда болды, ол соңында дәстүрлі тарихты қамтыды және бір жолмен жақсы әлем құруға көмектесті. Бұл процестің көп бөлігі ақылсыз ғалымның ерлігімен ойналды. Бір танымал сандық зерттеуші статистиканы, кем дегенде, көп регрессиялық талдау деңгейінде білмейтін адам тарих факультетінде жұмыс істеуге лайық емес деді. Менің жетекшім тарихты "болжамдық әлеуметтік ғылымға" айналдыруды қалағанын айтты. Мен осы деңгейге жеткен жоқпын. Жаңа әлеуметтік тарихты оның демократиялық кеңдігімен, жүйелілігімен және дәлдігімен бірге бағаладым. Мен қарапайым адамдардың тарихын жазуды, оларды тарихи тұрғыдан зерделеуді, оларды өмірлерін қалыптастырған әлеуметтік құрылымдар мен ұзақ мерзімді үрдістерге енгізуді, сонымен бірге олардың айтқандарын және істегендерін қайта жаңғыртуды қаладым. 1960 жылдардың соңында сандық әлеуметтік тарих осыны істеудің ең жақсы жолы болып көрінді. Әлеуметтік ғылымдар тарихы қауымдастығы 1976 жылы әлеуметтік тарихқа қызығушылық танытқан көптеген сала ғалымдарын біріктіру үшін құрылды. Ол әлі де активті және әлеуметтік ғылымдар тарихы журналын төрт айда бір рет жариялайды. Бұл сала сонымен қатар 1967 жылдан бері Питер Стернс редакциялаған Әлеуметтік тарих журналының мамандану саласы болып табылады. Онда гендерлік қатынастар, американдық тарихындағы нәсіл, жеке қарым-қатынастар тарихы, тұтынушылық, сексуалдық қатынастар, саясаттың әлеуметтік тарихы, қылмыс және жаза, сондай-ақ сезімдер тарихы сияқты тақырыптар қамтылады. Көптеген ірі тарихи журналдар да осы мәселелерді қамтиды. Алайда, 1990 жылдан кейін әлеуметтік тарихты мәдени тарих күшейтіп, тілге, сенімдер мен болжамдардың маңыздылығына және олардың топтық мінез-құлықтағы себептік рөліне баса назар аударды.

In United States historiography, history from below is referred to as "history from the bottom up" and is closely related to "peoples history", associated in popular consciousness with Howard Zinn and his 1980 book, A People's History of the United States. Charles Tilly argues the tasks of the social historian are 1) "documenting large structural changes; 2) reconstructing the experiences of ordinary people in the course of those changes; and (3) connecting the two". Americanist Paul E. Johnson recalls the heady early promise of the movement in the late 1960s:
The New Social History reached UCLA at about that time, and I was trained as a quantitative social science historian. I learned that "literary" evidence and the kinds of history that could be written from it were inherently elitist and untrustworthy. Our cousins, the Annalistes, talked of ignoring heroes and events and reconstructing the more constitutive and enduring "background" of history. Such history could be made only with quantifiable sources. The result would be a "History from the Bottom Up" that ultimately engulfed traditional history and, somehow, helped to make a Better World. Much of this was acted out with mad scientist bravado. One well known quantifier said that anyone who did not know statistics at least through multiple regression should not hold a job in a history department. My own advisor told us that he wanted history to become "a predictive social science." I never went that far. I was drawn to the new social history by its democratic inclusiveness as much as by its system and precision. I wanted to write the history of ordinary people—to historicize them, put them into the social structures and long term trends that shaped their lives, and at the same time resurrect what they said and did. In the late 1960s, quantitative social history looked like the best way to do that. The Social Science History Association was formed in 1976 to bring together scholars from numerous disciplines interested in social history. It is still active and publishes Social Science History quarterly. The field is also the specialty of the Journal of Social History, edited since 1967 by Peter Stearns It covers such topics as gender relations; race in American history; the history of personal relationships; consumerism; sexuality; the social history of politics; crime and punishment, and history of the senses. Most of the major historical journals have coverage as well. However, after 1990 social history was increasingly challenged by cultural history, which emphasizes language and the importance of beliefs and assumptions and their causal role in group behavior.

Франция

Әлеуметтік тарих 1920 жылдан бері француз тарихнамасында басымдық танытып келеді, бұл Анналь мектебінің маңызды рөлінің арқасы. Оның "Анналь" журналы әлеуметтік, экономикалық және мәдени тарихтан, статистикадан, медициналық мәліметтерден, отбасы туралы зерттеулерден, тіпті психоанализден алынған тарихи үлгілерді жинақтауға және синтездеуге назар салады.

Венгрияның әлеуметтік тарихы

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін саяси тарихтың маңызы төмендеп, француздық "Аннальдер мектебінің" үлгісімен әлеуметтік тарихты енгізуге тырысылды. Соғыстан кейін рұқсат етілген түсініктер тек марксистік болды. 1989 жылы Венгрияда коммунизмнің құлауымен марксистік тарихнама күйреп, әлеуметтік тарих өркендеді, әсіресе жаңа заманның демографиялық ерекшеліктерін зерттеуге баса назар аударылды. Зерттеулердің басымдықтары қалалық тарих пен күнделікті өмірдің жағдайларына қарай жылды.

Кеңес Одағы мен әлеуметтік тарих

1991 жылы коммунизм аяқталғанда, кеңестік архивтердің көп бөлігі ашылды. Тарихшылардың дерекқоры шектеулі көздерден заманауи бюрократиялық жүйелер жасаған мол деректерге дейін кеңейді. Әлеуметтік тарих гүлденді.

Канаданың әлеуметтік тарихы

Әлеуметтік тарих Канадада 1970-ші жылдардағы "алтын ғасырында" болды және қазір де ғалымдар арасында дамып келеді. Оның күшті жақтары – демография, әйелдер тарихы, еңбек және қалалар туралы зерттеулер.

Африканың әлеуметтік тарихы

Африканың жалпы әлеуметтік тарихы 20-шы ғасырдан бері, Эфиопия мен Либерияны ерекше жағдай ретінде қарастырғанда, көптеген елдер үшін отаршылдық дәуірімен байланысты. Континенттегі маңызды процестерге қарсылық көрсету, тәуелсіздікке қол жеткізу, қайта құру, өздік басқару және Африка Одағының құрылуын қоса, қазіргі заманғы саяси жүйе қалыптасуы кіреді. Отаршылдықтан кейінгі кезеңде тұрақтылықты, экономикалық өсуді және біртіндеп бірлікке жетуді мақсат тұтқан үнемі дамып келе жатқан қадамдар жасалды. Табиғи апаттар мен олардың салдарынан туындаған экономикалық қиындықтар Эфиопия сияқты елдерде айқын байқалды. 21-шы ғасырда этникалық негіздегі әлеуметтік дағдарыстар мен зорлық-зомбылық жастар мен білікті мамандардың жаппай эмиграциясына әкелді. Халықаралық донорлардың санкцияларына және оған жауап ретіндегі түрлі елдердің шараларына, сондай-ақ панафриканизм идеясына қатысты саяси және экономикалық тұрақтылық мәселелері Африканың әлеуметтік тарихының маңызды аспектілері болып табылады.

Австралияның әлеуметтік тарихы

Австралияда әлеуметтік тарих, бұрынғы тарихшы ұрпақтары назардан тыс қалдырған адамдардың өмірін ашуға бағытталған, марксистік емес көзқарасқа ие болды. Австралия тарихнамасының ең маңызды екі әлеуметтік тарихшысы – Энн Кертхойс және Хамфри Маккуин, басқа елдердің тарихнамаларымен салыстырғанда ғалымдар арасында әлеуметтік тарихқа қызығушылықтың төмендігін, сондай-ақ австралиялық әлеуметтік тарихшылардың арасында марксистік емес, теориялық тәсілдің басымдығын атап көрсетті. Тарихи демография – халық тарихы мен демографиялық процестерді зерттеу саласы, көбінесе халық санағы немесе осыған ұқсас статистикалық деректерді қолданады. Ол әлеуметтік тарихтың маңызды бір саласы ретінде қалыптасты, демографияның кеңірек саласымен тығыз байланысты, мысалы, демографиялық өтуді зерттеуде.

Африка-американдықтар тарихы

Қара тарих немесе афроамерикандық тарих – афроамерикандықтар мен африкалықтардың американдық тарихдағы рөлін зерттейді. Африкалық америкалық өмір мен тарихын зерттеу қауымдастығы 1915 жылы Картер Г. Вудсон құрған. Оның 2500 мүшесі бар және ол «Африкалық америкалық тарих журналын», бұрынғы «Негр тарихы журналын» жариялайды. 1926 жылдан бері ол әр ақпанда Қара тарих айына қолдау көрсетеді.

Еңбек тарихы

Еңбек тарихы – еңбек одақтары мен жұмысшылардың әлеуметтік тарихын зерттейтін сала. Мысалы, АҚШ-тың еңбек тарихына қараңыз. Халықаралық еңбек және жұмысшы сыныбы тарихын зерттеу тобы 1971 жылы құрылды және 1000 мүшеден тұрады. Ол «Халықаралық еңбек және жұмысшы сыныбы тарихы» журналын жариялайды. H LABOR – 1993 жылы құрылған, мыңнан астам ғалым мен студентке таралатын күнделікті электрондық пошта арқылы жұмыс істейтін талқылау тобы. Еңбек және жұмысшы сыныбы тарихы қауымдастығы 1988 жылы құрылды және «Еңбек: жұмысшы сыныбы тарихындағы зерттеулер» басылымын шығарады. Кирк (2010) 1960 жылы Еңбек тарихын зерттеу қоғамы құрылғаннан бері Ұлыбританиядағы еңбек тарихының дамуын зерттейді. Ол еңбек тарихының көбінесе прагматикалық, эклектикалық және эмпирикалық болғанын, төменнен тарихқа қатысты, институционализмге қарсы еңбектің әлеуметтік тарихы, тап, популизм, гендер, тіл, постмодернизм және саясат сияқты тарихнамалық пікірталастарда маңызды рөл атқарғанын көрсетеді. Кирк осы саладағы құлдырау туралы ұсыныстарды жобап, оның инновациялық, өзгеріске ұшырау және жаңару қабілетін баса көрсетеді. Сонымен қатар, Кирк консервативті оқшаулану мен академизмге бет бұруды байқайды. Ол еңбек тарихшылары арасында кеңінен танымал болған салыстырмалы, трансұлттық және жаһандық мәселелерге қатысты кеңірек және сыни тұрғыдан қарауды ұсынады және осы тақырыптарға қоғамдық және саяси қызығушылықты қайта жандандыруға шақырады. Ал Navickas (2011) Джеймс Эпштейн, Малкольм Чейз және Питер Джонстың еңбектеріне назар аудара отырып, ұжымдық әрекеттер, қоршаған орта және адам экологиясы, гендерлік мәселелерді қамтитын жаңа зерттеулерді қарастырады.

Әйелдер тарихы

Әйелдер тарихы 1970-ші жылдары зор дамып, бүгінде барлық географиялық тақырыптарда кеңінен ұсынылған. Ол гендерлік тарихты да қамтиды. Әлеуметтік тарих әйелдер тарихының әдісін қолданып, бұрынғы "Ұлы әйелдер" емес, қарапайым әйелдердің өмірін түсінуге ұмтылады. Джоан Келли сияқты феминист тарихшылар әлеуметтік тарихтың алғашқы зерттеулерін ерлердің тәжірибесіне тым көп назар бергендігі үшін сынады.

Жыныстық тарихы

Гендерлік тарих уақыт өте келе дамыған әйелдік және ерлік категорияларына, дискурстарына және тәжірибелеріне назар аударады. Гендерлік тарих 1986 жылы Джоан В. Скотттың «Гендерлік: тарихи талдау үшін пайдалы категория» деген мақаласында ұсынылғаннан кейін маңызға ие болды. Көптеген әлеуметтік тарихшылар Скотттың «қабылданатын айырмашылықтар» тұжырымдамасын қолданып, өткенде гендерлік қатынастардың қалай қалыптасқанын және қазіргі уақытта қалай дамып жатқанын зерттейді. Мәдени бетбұрысқа сәйкес, көптеген әлеуметтік тарихшылар гендерлік тарихшылар болып табылады және дискурстардың күнделікті өмірмен қалай өзара әрекеттесетінін зерттейді.

Отбасы тарихы

Отбасы тарихы 1970 жылдары антропология және социологиямен тығыз байланысты жеке мамандық ретінде қалыптасты. Бұл тенденция әсіресе АҚШ және Канадада байқалды. Ол демографиялық үлгілер мен мемлекеттік саясатқа баса назар береді, бірақ генеалогиядан едәуір өзгеше, әйтсе де көбінесе санақтар және отбасылық жазбалар сияқты бірдей бастапқы дереккөздерді пайдаланады. Луиза А. Тилли мен Джоан В. Скотт жасаған "Әйелдер, жұмыс және отбасы" (1978) атты әсерлі алғашқы зерттеу жаңа көтеріліс жасады, олар Франция мен Англияда әйелдердің отбасы және экономикадағы орнын қалыптастыратын айнымалы факторларға кең түсіндіру аясын және назар аударуын ұсынды. Зерттеу әйелдердің жалақылы еңбегін талдағанда өндіріс, яғни дәстүрлі еңбек пен ұрпақ өсіру, балалар мен отбасыларға күтім жасау жұмысының өзара әрекеттесуін қарастырды, осылайша еңбек және отбасы тарихын біріктіруге көмектесті. Әйелдер өміріндегі жеке және қоғамдық сфера арасындағы қарама-қайшылық туралы көптеген зерттеулер жүргізілді. 7000 жылды қамтитын жаһандық соңғы шолу үшін 2012 жылы Майнс пен Уолтнердің "Отбасы: Әлем тарихы" кітабы мен электрондық кітабына жүгініңіз. Америкалық жағдайды жан-жақты қарастыру үшін Мэрилин Коулман мен Лоуренс Ганонг редакциялаған "Америка отбасының әлеуметтік тарихы: Энциклопедия" (4 том, 2014) еңбегін қараңыз. Балалық шақтың тарихы – дамып келе жатқан мамандық саласы.

Білім беру тарихы

20 ғасырдың көп бөлігінде американдық тарихнама, мысалы Стэнфордтағы Элвуд Паттерсон Кубберли (1868–1941) еңбектерінде көрініс тапқандай, американдық білім берудің сауаттылықты, демократияны және тең мүмкіндіктерді қамтамасыз етудегі қуатты күш ретінде, сондай-ақ жоғары білім мен дамыған ғылыми-зерттеу институттарының берік негізі ретінде дамуын баса көрсетті. Бұл – білім мен жаңарудың білімсіздікті жеңіп, шығындарды қысқартып, тар дәстүрлілікке қарсы күресудің тарихы болды, онда ата-аналар балаларының әлемге кең қол жеткізуіне кедергі келтіруге тырысты. Халық мүддесіне адал ұстаздар, жаңашыл көзқарастарды ұстанған реформаторлар және азаматтық жауапкершілікті сезінген қоғамдық қайраткерлер – осы оқиғаның батырлары болды. Оқулықтар студенттерді мемлекеттік мектептерде мұғалім болуға шабыттандырып, осылайша олардың азаматтық міндеттерін орындауларына көмектеседі. 1960 жылдары жаңа буынның «Жаңа солшыл» ғалымдары мен студенттері бұрынғы дәстүрлі мақтау-мадақтарды қабылдамай, білім беру жүйесін Американың көптеген кемшіліктерінің, сәтсіздіктерінің және қылмыстарының кінәлісі деп атады. Майкл Катц (1939–2014) олардың:
Вьетнам соғысының себептерін түсіндіруге, нәсілшілдік пен сегрегацияның сақталуын, гендерлік және әлеуметтік топтар арасындағы билік теңсіздігін, шешілмейтін кедейлікті және қалалардың құлдырауын, сондай-ақ психикалық денсаулық, қылмыс, жасөспірімдердің бұзылуы және білім беру мәселелерімен айналысатын әлеуметтік институттар мен саясаттың сәтсіздігін анықтауға тырысқанын айтады. Ескі буын қарсылық көрсетті, қызу тарихнамалық пікірсайыстар өтті, онда жас студенттер мен ғалымдар мектептер Американың барлық дертіне шешім емес, олардың мәселелерінің бір бөлігі екенін дәлелдеуге тырысты. 1960 жылдардың қаһарлы шайқастары 1990 жылдарға қарай басылды, бірақ білім беру тарихы курстарына түсу көрсеткіштері ешқашан қалпына келмеді. 1980 жылдары барлық тараптар келісімге келді, білім берудің бюрократиялық сипатына назар аудара бастады. Соңғы жылдары білім беру тарихының көп бөлігі институттарға немесе маңызды реформаторлардың идеялық тарихына бағытталған, бірақ жақында әлеуметтік тарихтың жаңа саласы пайда болды, ол студенттердің әлеуметтік тегі мен әлеуметтік мобильділігіне назар аударады. АҚШ-та көбінесе аз ұлттық өкілдер мен этникалық топтарға назар аударылады. Ұлыбританияда Рафтерти және басқалар (2007) Ирландия, Шотландия және Уэльстегі әлеуметтік өзгерістер мен білім беру тарихын, әсіресе 19 ғасырдағы мектеп біліміне қатысты зерттейді. Олар 19 ғасырда Англиямен байланыстарын ғана емес, сонымен қатар маңызды экономикалық және әлеуметтік өзгерістерді көрсететін ерекше білім беру жүйесін құрды. Бұл мақала осы кезеңді зерттеген зерттеулерді анықтау, кейбір маңызды еңбектерге талдамалық шолу жасау, білім беру тарихнамасының дамуын талқылау және зерттеудегі кемшіліктерді көрсету арқылы салыстырмалы зерттеулер үшін негіз құруға тырысады. Тарихшылар білім беру мен қалалардың өсуі арасындағы байланысты зерттеді, білім беру мекемелерін сыныптар құрудағы маңызды факторлар ретінде қарастырды, қалалық білім беруді қалалардың құрылымындағы өзгерістермен байланыстырды, урбанизацияны әлеуметтік реформалармен байланыстырды және балалар өміріне әсер ететін материалдық жағдайларды, сондай-ақ мектептер мен жастарды тәрбиелейтін басқа да институттар арасындағы қарым-қатынасты зерттеді. Экономикаға баса назар аударатын тарихшылар білім беруді еңбек сапасының, өнімділіктің, экономикалық өсудің өзгеруімен және білім беруге инвестиция салғанның тиімділігімен байланыстыруға тырысты. Клаудия Голдин мен Лоуренс Ф. Кацтың «Білім мен технология арасындағы жарыс» (2009) еңбегі – 20 ғасырдағы американдық білім берудің әлеуметтік және экономикалық тарихына арналған маңызды мысал.

For much of the 20th century, the dominant American historiography, as exemplified by Ellwood Patterson Cubberley (1868–1941) at Stanford, emphasized the rise of American education as a powerful force for literacy, democracy, and equal opportunity, and a firm basis for higher education and advanced research institutions. It was a story of enlightenment and modernization triumphing over ignorance, cost cutting, and narrow traditionalism whereby parents tried to block their children's intellectual access to the wider world. Teachers dedicated to the public interest, reformers with a wide vision, and public support from the civic minded community were the heroes. The textbooks help inspire students to become public schools teachers and thereby fulfill their own civic mission. The crisis came in the 1960s, when a new generation of New Left scholars and students rejected the traditional celebratory accounts, and identified the educational system as the villain for many of America's weaknesses, failures, and crimes. Michael Katz (1939–2014) states they:
tried to explain the origins of the Vietnam War; the persistence of racism and segregation; the distribution of power among gender and classes; intractable poverty and the decay of cities; and the failure of social institutions and policies designed to deal with mental illness, crime, delinquency, and education. The old guard fought back and bitter historiographical contests, with the younger students and scholars largely promoting the proposition that schools were not the solution to America's ills, they were in part the cause of Americans problems. The fierce battles of the 1960s died out by the 1990s, but enrollment in education history courses never recovered. By the 1980s, compromise had been worked out, with all sides focusing on the heavily bureaucratic nature of the American public schooling. In recent years most histories of education deal with institutions or focus on the ideas histories of major reformers, but a new social history has recently emerged, focused on who were the students in terms of social background and social mobility. In the US attention has often focused on minority and ethnic students. In Britain, Raftery et al. (2007) looks at the historiography on social change and education in Ireland, Scotland, and Wales, with particular reference to 19th century schooling. They developed distinctive systems of schooling in the 19th century that reflected not only their relationship to England but also significant contemporaneous economic and social change. This article seeks to create a basis for comparative work by identifying research that has treated this period, offering brief analytical commentaries on some key works, discussing developments in educational historiography, and pointing to lacunae in research. Historians have recently looked at the relationship between schooling and urban growth by studying educational institutions as agents in class formation, relating urban schooling to changes in the shape of cities, linking urbanization with social reform movements, and examining the material conditions affecting child life and the relationship between schools and other agencies that socialize the young. The most economics minded historians have sought to relate education to changes in the quality of labor, productivity and economic growth, and rates of return on investment in education. A major recent exemplar is Claudia Goldin and Lawrence F. Katz, The Race between Education and Technology (2009), on the social and economic history of 20th century American schooling.

Қала тарихы

"Жаңа қалалық тарих" 1950-ші жылдары Ұлыбританияда, ал 1960-шы жылдары АҚШ-та қалыптасты. Ол "қала процесі ретінде" қарастырылды және көбінесе сандық әдістерді қолдана отырып, қалалардағы қарапайым халық туралы көбірек білуге, қала басшылары мен элиталардан өзгеше көзқарас ұсынды. Алғашқы маңызды зерттеулердің бірі – Стефан Тернстромның "Кедейлік және прогресс: 19 ғасырдағы қаладағы әлеуметтік ұтқырлық" (1964) еңбегі. Ол Ньюберипорт, Массачусетс қаласын 1850–1880 жылдар аралығында зерттеу үшін халық санағы деректерін пайдаланды. Бұл – маңызды, шешуші кітап болды және 1960-шы және 1970-ші жылдарда сандық әдістерге, санақ деректеріне, "төменнен жоғарыға" тарихқа және әртүрлі этникалық топтардың әлеуметтік ұтқырлығын өлшеуге қызығушылықты жақтатты. Жаңа қалалық тарихтың басқа да көрнекті үлгілері: Кэтлин Конзеннің "Иммигрант Милуоки, 1836–1860" (1976); Алан Доулидің "Сынып және қауым: Линн қаласындағы индустриялық революция" (1975; 2-ші басылымы 2000); Майкл Б. Кацтың "Гамильтон халқы, Канада Батысы" (1976); Эрик Х. Монкконеннің "Қауіпті топ: Колумбус, Огайо қаласындағы қылмыс және кедейлік, 1860–1865" (1975); және Майкл П. Вебердің "Индустриялық қаладағы әлеуметтік өзгерістер: Уоррен, Пенсильваниядағы прогресс үлгілері, Азамат соғысынан Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін" (1976). Салыстырмалы зерттеулердің арасында Леонардо Беневолоның "Еуропалық қала" (1993); Кристофер Р. Фридрихстің "Ерте заманғы қала, 1450–1750" (1995) және Джеймс Л. МакКлейн, Джон М. Мерриман және Угава Каорудың редакциялаған "Эдо және Париж" (1994) (Эдо – Токионың бұрынғы атауы) кітаптары бар. Қала дамуын түсіндіруге арналған жалпылама әлеуметтік тарих теориялары пайда болған жоқ. Қалалық география мен социологиядан алынған шабыт, сондай-ақ жұмысшылар (кәсіби одақтардың басшыларына қарсы), отбасылар, этникалық топтар, нәсілдік сегрегация және әйелдердің рөлдеріне назар аудару пайдалы болды. Қазіргі тарихшылар қаладағы әртүрлі топтарды урбанизация бағытын анықтайтын "әрекет етушілер" (агенттер) ретінде қарастырады. Бұл сала Австралияда өркендеді, себебі ондағы халықтың көп бөлігі қалаларда тұрады.

Ауылдық тарих

Ауыл шаруашылығы тарихы экономикалық және технологиялық өлшемдермен, ал ауылдық тарих – әлеуметтік өлшеммен айналысады. Burchardt (2007) қазіргі ағылшын ауылдық тарихын бағалап, ауыл шаруашылығының экономикалық тарихына бағытталған «ортодоксалды» мектепті анықтайды. Бұл тарихнама ағылшын шаруашылығының «ауыл шаруашылығы революциясынан» бері өнім мен өнімділікте жеткен жетістіктерін сандық көрсету және түсіндіруде үлкен прогресс жасады. «Ортодоксалды» мектептің мадақтау стиліне ауыл шаруашылығы прогресінің әлеуметтік құнына, әсіресе кедей шаруаларды жерінен қуған қоршауға баса назар аударатын қарсы дәстүр күшпен қарсылық көрсетті. Жақында «Ауылдық тарих» журналымен байланысты жаңа мектеп осы ауыл шаруашылығының өзгеруі туралы әңгімеден бас тартып, кең ауқымды әлеуметтік тарихты дамытты. Алун Хоукинстің еңбектері осы үш дәстүрге қатысты соңғы тарихнамада шешуші рөл атқарды. Хоукинс, оның алдыңғылары сияқты, ауылды егіншілікпен теңеудің көнекөздігімен шектеледі. Географтар мен әлеуметтанушылар тұтыну мен бейнелеуге басымдық берілген «постпродуктивті» ауыл тұжырымын жасады, бұл тұжырым «ауылдық идиллияның» қалыптасқан тарихнамасымен қатар тарихшыларға да пайдалы болуы мүмкін. Көптеген ауылдық тарих зерттеулері 1950 жылға дейін толығымен ауылдық болған Американың Оңтүстігіне шоғырланған, бірақ Солтүстіктің де «жаңа ауыл тарихы» бар. Аграрлық капиталистерге айналудың орнына фермерлер отбасы мен қоғамға баса назар аударатын өнеркәсіпке дейінгі капиталистік құндылықтарды сақтады. Ауылдық аймақтарда халық саны тұрақты болды; туыстық байланыстар ауылдық иммигранттардың қоныстануын және қоғамдық құрылымдарды анықтады; ал шаруашылық еңбегінің феминизациясы «әйелдер аймағының» ауылдық нұсқасын ынталандырды. Бұл тұжырымдар ескі шекаралық тарихтан және жаңа қалалық тарихтан күрт өзгеше.

Дін

Дін тарихы көбінесе теология мен шіркеу ұйымдастырылуы және дамуына назар аударады. Жақында ғана діни мінез-құлық пен сенімдердің әлеуметтік тарихын зерттеу маңызды болып келеді.

Саяси тарих

Элиталар мен саяси институттарды зерттеу зерттеушілердің мол мұрасын қалдырғанмен, 1960 жылдан кейін әлеуметтік тарихшылардың ықпалы қарапайым халықтың – әсіресе сайлаушылар мен ұжымдық қозғалыстардың – саясатына назар аударды. Саяси тарихшылар бұған жауап ретінде «жаңа саяси тарихты» дамытты, ол саяси мәдениеттерге басымдық берді. Кейбір ғалымдар қазіргі кезде саяси тарихты мәдени тұрғысынан қарастырып зерттейді. Бірқатар саяси тарихшылар әлеуметтік тарихшылардың тап, гендер және нәсіл сияқты факторларға тым көп мән беретінін, бұл солшыл саяси идеологияның көрінісі екенін, сондай-ақ саясаттағы шеттегілердің нақты шешім қабылдаушылардан көбірек қызығушылық тудыратынын айтады. Әлеуметтік тарих, солшыл саяси бастауларымен, бастапқыда 1960 жылдары мемлекеттік билікті күнделікті өмірмен байланыстыруға ұмтылды. Бірақ 1970 жылдарға қарай әлеуметтік тарихшылар мемлекеттік билікті талдауды өз зерттеулерінен көбірек шығарып алды. Соңғы кезде әлеуметтік тарихшылар мемлекет құру, билік және күнделікті өмір арасындағы қарым-қатынасты зерттеу арқылы саяси тарихпен байланыс жасап, мәдени гегемония және үкіметтілік теориялық құралдарын қолданып келеді.