Британдық юмор: Сатира, инақау және мәдениеттің көрінісі

Кіріспе

Британдық юмор күнделікті өмірдің абсурдығына бағытталған күшті сатира элементтерін қамтиды. Көбінесе сарказм, тілге ойнау, әзіл-қалжың, тікелей есқарау, өзін-өзі кемсіту, тыйым салынған тақырыптар, қалампыр, ишара, өткірлік және британдық тап жүйесі сияқты тақырыптар қолданылады. Бұл көбінесе британдық юморға тән бейжайлықпен айтылуы мүмкін. Ол басқа мәдениеттерде қаталдыққа ұласатын сезімдерді жасыру үшін қолданылуы мүмкін. Кез келген нәрсе туралы әзіл айтылады, көбінесе ешқандай тақырып шектеулі емес, бірақ даулы мәселелерді талқылауда сырбаздық танытпау кейде сезімталдықсыздық деп есептеледі. Көптеген британдық комедиялық сериалдар халықаралық деңгейде сәттілікке жетіп, шетелдік көрермендерге британдық мәдениеттің бейнесін ұсынуда.

Ұйқас

Британдық юмордағы ымдау әдебиетте Беовульф пен Чосерден бастап-ақ байқалады, сондай-ақ ол көптеген британдық халық әндерінде жиі кездесетін тақырып. Шекспир комедияларында ымдауды жиі қолданған, бірақ ол басқа пьесаларында да кездеседі, мысалы, «Гамлеттің» 4-ші әрекеті, 5-ші көрінісі:

«Жас жігіттер іске кірісер, егер мүмкіндік болса / Әй, олар кінәлі!» Қайта жаңғырту комедиясы ымдауларымен де, жыныстық ашықтығымен де әйгілі, бұл сапаны Карл II (1660–1685 жж.) жеке өзі және оның сарайының аристократиялық әдеп-ғұрыптары ынталандырды. Виктория дәуірінде бурлеск театр өнерпаздарының қойылымдарында сексуалдық және юмористик элементтерді біріктірді. 19 ғасырдың соңында «Панч» сияқты журналдар кеңінен таралды, ал оның карикатуралары мен мақалаларында ымдау жиі кездесетін. 1930 жылдардың басында Дональд МакГилл сияқты суретшілер салған әзіл-қалжыңды хаттар (посткарточкалар) кеңінен таралды, ең жақсы жылдары жылына 16 миллион дана сатылды. Олар көбінесе әдепсіз, ымдау мен екіұштылыққа толы болды, сондай-ақ «Кері бер» фильмдеріндегідей, стереотиптік кейіпкерлерді бейнеледі – пасторлар, ірі денелі әйелдер және шаршаған күйеулер. Осы комедия стилі музыкалық залдарда және Джордж Формбидің комедиялық музыкасында таралды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген комедианттар музыкалық залдардан және соғыс кезеңіндегі әскери шоулардан радиоға өтті, ал «Round the Horne» бағдарламасындағы Джулиан мен Сэнди сияқты кейіпкерлер ымдауды кеңінен пайдаланды. 20 ғасырдың соңындағы көптеген британдық фильмдер мен телесериалдарда да ымдау жиі кездеседі. «Carry On» сериясы негізінен әдепсіздік пен ымдауға негізделген, ал «The Two Ronnies» эскиздерінің көпшілігі де осы үлгіде жасалған. Бенни Хилл ымдауды ашық түрде қолданды, ал Монти Пайтонның «Nudge Nudge» эскизі мұндай ымдаудың абсурдтығын әжуалай көрсетті. 20 ғасырдың соңында сексуалдық юморда көбірек нәзіктік қалыптасты, мысалы, «Not the Nine O'Clock News» және «Blackadder» бағдарламаларында, ал «Bottom» және «Viz» журналдары бұрынғысынша әдепсіздік тенденциясын жалғастырды. Қазіргі британдық комедияда Джулиан Клэри ымдауды жиі қолданатын комедианттардың бірі.

Сюрреалистік және хаотикалық

Vic Reeves Big Night Out (1990 және 1991) – теледидардың алғашқы жылдарында танымал болған, бірақ 1990-жылдардың басында құлдырап қалған эстрадалық шоулардың пародияс. Bottom (1991–1995) хаотикалық юморымен және аса зорлық-зомбылыққа толы комедиялық трюктарымен ерекшеленеді. The Young Ones (1982–1984) – төрт студенттің бірге тұруы туралы британдық ситком. Ол дәстүрлі ситком стилін зорлық-зомбылыққа толы комедиялық трюктармен, логикалық байланысы жоқ сюжеттік бұрылыстармен және сюрреализммен үйлестіреді.

Расалық және аймақтық стереотиптер

Ағылшын, ирланд және шотланд әзілдерінің форматы көптеген мәдениеттерде кездесетін кең таралған түрі болып табылады және ағылшын тілінде жиі қолданылады, оның ішінде басқа стереотиптерді пайдалану үшін ұлттардың орны ауыстырылады. Бұл стереотиптер көбінесе жақсы көріледі және мұндай әзілдерді (әсіресе ағылшындар айтқанда) ксенофобия деп қарастырмайды. Мұндай мейірімді стереотиптерді «Алло, Алло!» бағдарламасы да көрсетеді, ол Екінші дүниежүзілік соғыста Францияда болғанымен, уәжілі түрде шамадан тыс акценттермен орындалып, британдық және шетелдік стереотиптерді сықаққа салады. Бұл Ұлыбританиядағы көптеген аймақтық стереотиптерге де қатысты. «Ханкоктың жарты сағаты», «Auf Wiedersehen, Pet» және «Red Dwarf» сияқты бағдарламаларда аймақтық акценттер мен диалекттер қолданылады, себебі олар кейіпкерді тез бейнелеуге және әлеуметтік сигналдарды беруге мүмкіндік береді. Расизм британдық юмордың бір бөлігі болғанымен, қазір ол жақтырмайды және Бернард Мэннинг пен Джим Дэвидсон сияқты артистер сынға ұшырайды. Кейбір сарапшылар 1970-ші жылдардың кейбір комедиялық сериалдары расизмге қарсы күрескенін, оған қолдау көрсетпегенін айтса да, «Love Thy Neighbour» және «It Ain't Half Hot Mum» сериалдары енді қайта көрсетуге жарамсыз деп есептеледі. Осы екі сериалдың біріншісімен бірге, «Till Death Us Do Part» Ұлыбританияға иммигранттардың келуімен әзілдеу арқылы күресуге тырысты, бірақ қазір ол кері нәтиже бергені саналады. Дегенмен, «Fawlty Towers» әлі де танымал, онда испандық официант Мануэльді жамандыққа ұшырату көрсетілген, бірақ мақсаты – бас кейіпкер Базил Фоултидің көзқарастарына сын көзбен қарау. «The Young Ones» сериалда полицей (күн көзілдірігінде) нәсілдік белгілеумен айналысады, бірақ ол адамның ақ екенін және қара қолғап кигенін біледі. Кейін «The Fast Show» басқа ұлт өкілдерін сықаққа салды, мысалы, «Chanel 9» эскиздерінде, ал «Banzai» жапондық ойын-сауық шоуларын еліктеді, оларда зорлық-зомбылық, сексуалдық мазмұн және әлеуметтік абсурдтық күшейтілген. «Goodness Gracious Me» стереотиптерді кері бұрып, «Going for an English» және газет бағасын келіссөз жүргізу сияқты эскиздерде көрсетті. «The Goodies» сериалының бір эпизодында Оңтүстік Африканың барлық қара нәсілді халқы апартеидтен қашу үшін кетіп барады, нәтижесінде африканерлерде кемсітуге объектісіз қалды – олар бойына қарай кемсіту жүйесін бастайды, кішкентай адамдарды «апарт-бойы» деп белгілейді.

The An Englishman, an Irishman and a Scotsman joke format is one common to many cultures, and is often used in English, including having the nationalities switched around to take advantage of other stereotypes. These stereotypes are somewhat fond, and these jokes would not be taken as xenophobic (by the Englishman telling them). This sort of affectionate stereotype is also exemplified by 'Allo 'Allo!, a programme that, although set in France in the Second World War, and deliberately performed in over the top accents, mocked British stereotypes as well as foreigners. This also applies to a lot of the regional stereotypes in the UK. Regional accent and dialect are used in such programmes as Hancock's Half Hour, Auf Wiedersehen, Pet and Red Dwarf, as these accents provide quick characterisation and social cues. Although racism was a part of British humour, it is now frowned upon, and acts such as Bernard Manning and Jim Davidson are pilloried. Although some observers once argued certain comedy series of the 1970s were targeting racism rather than being in sympathy with it, such series as Love Thy Neighbour and It Ain't Half Hot Mum are no longer considered acceptable for repeat screenings. Along with the first of these two series, Till Death Us Do Part was an attempt to deal humorously with the influx of immigrants to the United Kingdom, but it is now usually considered to have been counter productive. Still much admired, however, Fawlty Towers featured the mistreatment of the Spanish waiter, Manuel, but the target was the bigotry of the lead character, Basil Fawlty. The Young Ones featured a police officer (in sunglasses) engaged in racial profiling, only to discover the man was white and wearing dark gloves. Later, The Fast Show has mocked people of other races, such as the Chanel 9 sketches, and Banzai has mimicked Japanese game shows, which have an exaggerated sense of violence, sex and public absurdity. Goodness Gracious Me turned stereotypes on their heads in sketches such as 'Going for an English' and when bargaining over the price of a newspaper. An episode from The Goodies depicted all of the black population of South Africa leaving to escape apartheid, leaving the Afrikaners with nobody to oppress – instead, they begin a system of discrimination based on height, targeting short people, labelled "apart height".