Кіріспе

Сэмюэл Барбердің операсы «Ванесса» – Гьян Карло Меноттидің ағылшын тіліндегі либреттосы бар, Сэмюэл Барбердің 32-шы операсы. Ол 1956–1957 жылдары жазылып, 1958 жылдың 15 қаңтарында Нью-Йорктегі Метрополитен опера театрында Димитри Митропулос жетекшілігімен, Сесил Битонның декорациясымен және Меноттидің режиссерлігімен алғаш рет қойылды. Барбер 1964 жылы операны қайта жөндеп, бастапқыда төрт актіден тұратын шығарманы бүгінде көбінесе орындалатын үш актіге дейін қысқартты.

Өнер тарихы

Мет премьерасы үшін Сена Юринац титулдық рөлді орындауға келісімшарт жасады. Алайда ол премьераға алты апта қалғанда рөлден бас тартты, ал Элеонора Стебер оны алмастырып, осы рөлді ұзақ уақытқа өзіне міндетті етті. Ванессаның қызы Эрика рөлін сол кездегі жас меццо-сопрано Розалинд Элиас ойнады. Николай Гедда сүйіктісі Анатоль рөлін, меццо Реджина Ресник бароншаны, Ванессаның анасын, ал басс Джорджио Тоцци ескі дәрігер рөлін орындады. Бұл компанияда 11 жылдан бері көрсетіліп жатқан алғашқы американдық опера және 73 жыл ішіндегі 20-шы опера болды. Премьера "көрермендердің де, көптеген сыншылардың да сөзсіз табысқа ие болды, бірақ олардың пікірлері кейбір шектеулермен болды. "Нью-Йорк Таймс" газетінің сыншысы Говард Таубман соңғы квинтет туралы: "Бұл кез келген композиторға арналған, эмоциялық қуатқа толы, толыққанды туынды" деді. Басқа да мәліметтер осыны растайды және Барберге Пулитцер сыйлығын әкелді. Алғашқы қойылым сол жылы Зальцбург фестивалінде көрсетілді, бұл Еуропадағы тұңғыш қойылым болды. Алайда, Еуропада оны салқын қабылдады. Кири Те Канава үш қайта қойылымда басты рөлді орындады, біріншісі 2001 жылы Монте-Карло операсы, екіншісі 2002 жылы Вашингтон ұлттық операсында және үшіншісі 2004 жылы (сол кезде опера сахнасымен қоштасу ретінде сипатталды) Лос-Анджелес операсында болды. Үш қойылымда да 1958 жылғы премьерада Эриканы ойнаған Розалинд Элиас баронша рөлін сомдады. 2007 жылдың қараша айында Нью-Йорк Сити Операсының 50 жылдығына арналған қайта қойылымында ол тағы да сол рөлде ойнады, ал титулдық рөлді Лорен Фланиган орындады. Партитурадағы басты бөлімдерге сопранолық сцена және ария "Ол келді, ол келді! Бір сөз де айтпа!" (Леонтин Прайс, Роберта Александр және Рене Флеминг жазған), меццо ариясы "Қыс осылай тез келе ме?" (Денис Грейвс және Роберта Александр жазған) және соңғы акт квинтеті "To Leave, to Break" кіреді.

Мақаланың қайнар көзі

Көптеген баспа құралдарында Джан Карло Меноттидің либреттосы Исак Динесеннің (Карен Бликсеннің псевдонимі) еңбегіне негізделген деп айтылады, бұл еңбек "қысқа әңгіме" немесе "новелла" деп сипатталады. Дегенмен, бұл оқиға Исак Динесеннің ешбір туындысында табылмайды. Сэмюэл Барбердің Бликсеннің "Жеті готикалық әңгімесін" оқығанына куәліктер бар, ал нақты көзді жаңылыстыру Менотти мен Барбердің опера Исак Динесеннің "Жеті готикалық әңгімесінің" "атмосферасын" көшіргені туралы мәлімдемесінен туындаған болуы мүмкін. "Менотти еске алды: 'Мен Сэм үшін либретто жазып жаттым, ал Сэм мәні бойынша романтик адам'", - деді. Менотти "Исак Динесеннің әңгімелерінен, әсіресе оның 'Жеті готикалық әңгімесінен' шабыттанды. Ол: 'Мен сол атмосферадан тамаша опера жасауға болатынын сезіндім'", - деді. Бликсен операның премьерасына келді, бірақ қойылымның ортасында ауырғанын айтып, театрды тастап кетті. Оның хатшысы Барбердің Бликсеннің ерте кеткеніне "көңілі қалғанын" жазды. Бликсен бұл оқиғаға қатысты ешқандай пікір білдірген жоқ.

Қысқаша мазмұны

Уақыты: Шамамен 1905 жыл. Орын: Ваннесаның солтүстік елдегі шағын үйі.

1-ші акті

Ванесса өзінің усақ-құрылысты ел үйінде Анатольдің келуін күтеді, ол жиырма жыл бұрын Ванессаның сүйіктісі болған адам. Ол кеткеннен кейін, күткен оралуына дейін үйдің барлық айналарын жауып қойды, қартайған өзін көруге батыл болмады. Ол анасы – баронессамен, ол 20 жылдан бері онымен сөйлеспейді, және қызы Эрикамен жалғыз тұрады. Анатоль есімді келген адамды бұрынғы сүйіктісі деп ойлап, Ванесса оның әлі де жақсы көретінін айтпайынша, оған жүзін көрсетпейді. Ол оны жақсы көретінін айтады, бірақ Ванесса оны тани алмайды. Келгені – жас Анатоль, ал оның әкесі қаза тапқан. Көңілі қалған Ванесса бөлмеден шығып кетеді, ал Эрика мен Анатоль Ванесса мен оның әкесіне арналған тамақ пен шарапты жеп-ішеді.

2-ші акті

Эрика бароншаға жас Анатолийдің үйдегі алғашқы түні оны сүйікті етіп алғанын айтады, ал баронша оны жазалайды. Эрика Анатолийге ғашық болған, бірақ оның адалдығына күмәнданатындықтан, үйлену ұсынысын қабылдамайды. Ванесса Эриканың Анатолийге деген сезімін білмей, Ериканың оның бұрынғы жары емес екендігі туралы ескертуіне қарамастан, немересіне оны әлі де жақсы көретінін айтады. Баронша Эрикаға Анатолий үшін күресуге кеңес береді. Ол оның өзіне лайық екеніне көзі жетпейді. Ол тағы ұсыныс жасайды, ал Эрика тағы да бас тартады.

3-ші акт

Дәрігер Жаңа жылдық кеште мас күйде отыр. Баронша мен Эрика Анатолий мен Ванессаның құдалану жариялануын естіп алу үшін келуден бас тартады. Дәрігер оларды әкелуге кетеді, ал Ванесса Анатолийге өзінің қорқуларын айтады. Соңында, ешкім білмейтін жүкті Эрика төмен қарайды, дәрігер жариялағанда, ішін қысып, есінен таяды. Ол қышқын суыққа қашып, түсігін тудыруға тырысады. (Түпнұсқада ол: "Оның баласы! Ол дүниеге келмеуі керек!" деген, суыққа шығу себебін нақты көрсетеді, бірақ бұл сөз қайта қарау кезінде алынып тасталды.)

4-ші акт

Ванесса Эриканың тірі табылғанына қуанып, Анатольден Эриканың неге осылай қылықты болып жүргенін және оның оған ғашық болғанын ойлайтынын сұрайды. Ол олай емес екенін түсіндіреді. Ванесса өзін алып кетуін Анатольден жалбарынады. Осы уақытта Эрика бароншаға жүкті болғанын, бірақ енді жоқ екенін мойындайды. Баронша қорқып, онымен сөйлесуден бас тартады. Ванесса мен Анатоль Парижге көшуге дайындықтарын аяқтағанда, Ванесса Эрикадан неге қашып кеткенін сұрайды. Қызы оның ақымақтық болғанын айтады, ал Ванесса енді бұл үйге қайтып келмейтінін айтады. Жұбайлар кеткен соң, Эрика Ванессаның бұрынғысынан кейін айналарды жауып, үйді жабады. Ол енді күту кезегі оның екенін айтады.

Жазбалар

ЖылКөрерлер:Ванесса, Эрика, Баронесса, Анатоль, ДокторКөруші, опера үйі және оркестрЛейбл 1958 Элеонора Стьер, Розалинд Элиас, Регина Ресник, Николай Гедда, Джорджио ТоцциДимитри Митропулос, Метрополитен Опера оркестрі және хоры Аудио CD: RCA Victor Cat: 7899 2 RG,(әлемдік премьераның актерлері, түпнұсқалық LP жазбасы бар кітапша бойынша) 1958 Элеонора Стьер, Розалинд Элиас, Ира Маланиук, Николай Гедда, Джорджио Тоцци Димитри Митропулос, Вена филармониясы оркестрі және хоры Аудио CD: Orfeo Cat: C653062I (Еуропалық премьера) 2002 Элен Чикеринг, Андреа Мэтьюс, Марион Драй, Рей Бауэнс, Ричард Конрад, Гил Роуз, Украинаның Ұлттық симфониялық оркестрі және Украинаның Думка капелласы Аудио CD: Naxos Cat:8.669140 41 2003 Кристин Брюэр, Сьюзан Грэм, Кэтрин Вин Роджерс, Уильям Бёрден, Нил Дэвис, Леонард Слаткин, BBC симфониялық оркестрі Super Audio CD: Chandos Cat:CHSA 5032(2)21 маусым 2019 Эмма Белл, Виржини Веррез, Эдгарас Монтвидас, Розалинд Плоурайт, Донни Рэй Альберт, жүлделі британдық режиссер Кит Уорнер. Чех дирижері Якуб Хруша. 2018 жылғы маусымда Шығыс Сассекстегі Глиндеборн опера компаниясымен түсірілген. Blu-Ray. DVD. Студия: BBC / Opus Arte. Субтитрлер: француз, неміс, жапон, корей тілдерінде.