Кіріспе

Рим күнтізбесіндегі әр айдың бірінші күні календа (kalendae) – Рим күнтізбесіндегі әр айдың бірінші күні. "Календарь" сөзі осы сөзден туындаған.

Қолдану

Римдіктер әр айдың бірінші күнін "календ" деп атаған, бұл жаңа ай фазасының басталуын білдіретін. Осы күні понтификтер Калабра куриясында келесі айға дейін қанша күн қалғанын жариялап тұратын; сондай-ақ, қарыздар осы күні қарыздарын төлеуге міндетті болған. Бұл қарыздар "календарьге" – есеп кітабына тіркелген. Қазіргі күнтізбелер әр айдың бірінші күнінен бастап күндерді санайды; ал римдік күнтізбе керісінше, белгілі бір күндерге дейінгі күндерді санаған (мысалы, календ, нон немесе ид). Календке дейінгі бір күн "pridie kalendas" деп аталатын, ал одан бір күн бұрынғысы римдіктердің қосымша санау жүйесіне сәйкес "үшінші күн" деп есептелген. Келесі айдың календісіне дейінгі күнді есептеу үшін, ағымдағы айда қалған күндерді санап, содан кейін оған екі күнді қосу қажет. Мысалы, 22 сәуір – мамыр айының календісіне дейінгі (ante diem decimum Kalendas Maius) 10 күн, себебі сәуірде сегіз күн қалды және екі соңғы күн де жалпы санына кіреді.

Сөз тіркестері

Римдік күнтізбеде болған, бірақ грек күнтізбесіне енбеген ерекшелік. Сондықтан, бір нәрсені "ad Kalendas Graecas" ("грек календарына дейін") деп кейінге шегеру, нәрсені мәңгіге кейінге қалдыруды білдіретін әдеттегі тіркес еді. Бұл тіркес грек және роман тілдерінде (lang es; ; ; la calendele grecești; às calendas gregas; т.б.) көп ғасырлар бойы сақталды. Латын термині дәстүрлі түрде бастапқы K әрпімен жазылады: бұл дәстүрлі латын орфографиясының қалдығы, ол А дауыстысы алдында K (C немесе Q орнына) жазған. Кейін көптеген латын сөздері C әрпін қабылдады. Кейде календтер ресми немесе жоғары стильде жиі қолданылғандықтан дәстүрлі жазылуын сақтаған деген пікір бар, бірақ мұны растайтын деректер жоқ сияқты.