Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1830 жылы Бельгияда голланд үкімшілігіне қарсы төңкеріс, 1789–90 жылдардағы Бельгия төңкерісі
1830 revolution in Belgium against Dutch rule
the Belgian Revolution of 1789–90
1830 жылдың 25 тамызында Брюссельде тәртіпсіздіктер басталып, дүкендер тоналды. Ұлттық оперa "La muette de Portici" спектаклін тамашалаған театр көрермендері толқыған халыққа қосылды. Елдің басқа жерлерінде де көтерілістер болды. Зауыттар басылып алынып, жабдықтар қиратылды. Вильгельм әскерін Оңтүстік провинцияларға жібергеннен кейін тәртіп қысқа мерзімге қайта орнатылды, бірақ тәртіпсіздіктер жалғасты, ал радикалдар көшбасшылықты өз қолына алып, Бельгияның бөлінуі туралы сөз қозғады. Голланд әскерлері Оңтүстік провинциялардан сарбаздардың жаппай дезертирлеуін көрді және шегінді. Брюссельдегі Штаттар-генералы бөлінуге дауыс беріп, тәуелсіздік жариялады. Содан кейін Ұлттық конгресс шақырылды. Вильгельм патша әскери қимылдар жасаудан бас тартып, үлкен державаларға көмек сұрады. 1830 жылы Лондонда өткен Еуропаның ірі державаларының конференциясы Бельгияның тәуелсіздігін мойындады. 1831 жылы Леопольд I "Бельгия патшасы" болып сайланғаннан кейін Вильгельм патша Бельгияны қайта басып алуға және әскери науқан арқылы өзінің бұрынғы жағдайын қалпына келтіруге белсенді әрекет жасады. Бұл "Он күндік науқан" француз әскерінің араласуынан кейін сәтсіз аяқталды. Голландия 1839 жылы Лондон шартына қол қойып, Лондон конференциясының шешімін және Бельгияның тәуелсіздігін қабылдады.
On 25 August 1830, riots erupted in Brussels and shops were looted. Theatregoers who had just watched the nationalistic opera La muette de Portici joined the mob. Uprisings followed elsewhere in the country. Factories were occupied and machinery destroyed. Order was restored briefly after William committed troops to the Southern Provinces but rioting continued and leadership was taken up by radicals, who started talking of secession. Dutch units saw the mass desertion of recruits from the southern provinces and pulled out. The States General in Brussels voted in favour of secession and declared independence. In the aftermath, a National Congress was assembled. King William refrained from future military action and appealed to the Great Powers. The resulting 1830 London Conference of major European powers recognized Belgian independence. Following the installation of Leopold I as "King of the Belgians" in 1831, King William made a belated attempt to reconquer Belgium and restore his position through a military campaign. This "Ten Days' Campaign" failed because of French military intervention. The Dutch accepted the decision of the London conference and Belgian independence in 1839 by signing the Treaty of London.
Нидерланды Біріккен Корольдігі
1815 жылы Ватерлоо шайқасында Наполеон жеңілгеннен кейін Вена конгресі Оранж-Нассау әулеті үшін патшалық құрды, осылайша Нидерландтың біріккен провинциялары мен бұрынғы Австрия Нидерландтарын біріктіріп, Францияның солтүстігінде берік буферлік мемлекет жасады; осы провинцияларды қосу Нидерландты дамып келе жатқан күшті елге айналдырды. Венадағы дипломатиялық келісімдердің мәнін көрсететін нәрсе – Пруссияға Наполеонға қарсы күресі үшін бұрынғы Габсбург аймақтарын беру туралы ерте ұсыныс болды. Ұлыбритания Нидерланд Наполеон билігінде болған кезде басып алған бұрынғы Голландияның Цейлон және Кейп колонияларын сақтап қалуға талап еткенде, Нидерландтың жаңа Корольдігі осы оңтүстік провинциялармен (қазіргі Бельгия) өтемақы алды.
After the defeat of Napoleon at the Battle of Waterloo in 1815, the Congress of Vienna created a kingdom for the House of Orange Nassau, thus combining the United Provinces of the Netherlands with the former Austrian Netherlands to create a strong buffer state north of France; with the addition of those provinces the Netherlands became a rising power. Symptomatic of the tenor of diplomatic bargaining at Vienna was the early proposal to reward Prussia for its fight against Napoleon with the former Habsburg territory. When the United Kingdom insisted on retaining the former Dutch Ceylon and the Cape Colony, which it had seized while the Netherlands was ruled by Napoleon, the new Kingdom of the Netherlands was compensated with these southern provinces (modern Belgium).
"Операдағы түн"
Католик партизандары Франциядағы шілде революциясының қалыптасуын қызығушылықпен бақылады, оның егжей-тегжейлері газеттерде жылдам жарияланды. 1830 жылғы 25 тамызда Брюссельдегі Корольдік монета театрында Вильгельм I-нің туған күнін мерекелеу үшін Даниэль Аубердің «Портичидің үнсіз қызы» операсының арнайы қойылымынан кейін көтеріліс болды. Опера 17 ғасырда Масаниеллоның Неапольдегі испан билеушілеріне қарсы көтерілісіне арналған. Тенор Адольф Нурит орындаған «Amour sacré de la patrie» (Отанға деген қасиетті махаббат) дуэтінен кейін көптеген көрермендер театрды тастап, басталған тәртіпсіздікке қосылды. Халық патриоттық ұрандармен көшелерге құйылды. Қақтығыстар мен зорлық-зомбылық бірнеше күнге созылды, наразылар қаланың маңызды нысандарын, соның ішінде Брюссель паркін және Брюссель сарайын басып алды. Бельгиялық көтерілісшілер голланд әскерлерімен болашақ қақтығыстарға дайындық үшін өздерінің позицияларын ұйымдастыра бастады. Келесі күндері Брюссельдің шаршаған және ашуланған жұмысшы табының күшті қозғалысы болды, олар көшедегі төбелеске қатысқанда аяқ-киімнің бауларымен байланған, жаңа құрылған Брюссель тәуелсіздік қозғалысының туын көтеріп, принц Вильгельмнің әскеріне қарсы шабуылға шықты. Вильгельм I көтерілісті басу үшін екі ұлын, Мұрагер ханзада Вильгельм мен ханзада Фредерикті жіберді. Брюссельдің тұрғындары Вильгельмді әскерсіз, жалғыз қалаға кездесуге шақырды, ол тәуекелге қарамастан осылай істеді. Брюссельде монархияны ұсынып тұрған, адал және орташа Мұрагер ханзада Вильгельм 1 қыркүйекте Генерал штатымен Солтүстік және Оңтүстікті әкімшілік тұрғысынан бөлу дағдарыстың жалғыз мүмкін шешімі екеніне көнді. Оның әкесі ханзада Вильгельм ұсынған шарттарды қабылдамады. Король I Вильгельм күшпен бұрынғы тәртіпті қалпына келтіруге тырысты, бірақ принц Фредериктің басшылығындағы 8000 голланд әскері қанды көше шайқастарында (23–26 қыркүйек) Брюссельді қайтарып ала алмады. Әскер Маастрихт, Венло және Антверпен бекіністеріне қайтарылды, ал Антверпеннің солтүстік қолбасшысы атысты тоқтату шарты бұзылған деп мәлімдеп қалаға бомба тастағанда, Оңтүстік провинциялардың барлығы ашуланды. 26 қыркүйекте Конституцияны әзірлеу үшін Ұлттық конгресс шақырылды және Шарль Латур Рожиер басшылығымен Уақытша үкімет құрылды, осылайша бұзушылықты жою мүмкіндігі жоғалды. Уақытша үкімет 1830 жылғы 4 қазанда тәуелсіздік декларациясын жариялады.
Catholic partisans watched with excitement the unfolding of the July Revolution in France, details of which were swiftly reported in the newspapers. On 25 August 1830, at the Théâtre Royal de la Monnaie in Brussels, an uprising followed a special performance, in honor of William I's birthday, of Daniel Auber's La Muette de Portici (The Mute Girl of Portici), a sentimental and patriotic opera set against Masaniello's uprising against the Spanish masters of Naples in the 17th century. After the duet, "Amour sacré de la patrie", (Sacred love of Fatherland) with Adolphe Nourrit in the tenor role, many audience members left the theater and joined the riots which had already begun. The crowd poured into the streets shouting patriotic slogans. The brawls and violence continued for several days, with protesters capturing key points in the city including the Parc de Bruxelles and the Palais de Bruxelles. The Belgian rebels began to organize and fortify their positions in preparation for further confrontations with Dutch forces. The following days saw an explosion of the desperate and exasperated proletariat of Brussels, who rallied around the newly created flag of the Brussels independence movement which was fastened to a standard with shoelaces during a street fight and used to lead a counter charge against the forces of Prince William. William I sent his two sons, Crown Prince William and Prince Frederik to quell the riots. William was asked by the Burghers of Brussels to come to the town alone, with no troops, for a meeting; this he did, despite the risks. The affable and moderate Crown Prince William, who represented the monarchy in Brussels, was convinced by the Estates General on 1 September that the administrative separation of north and south was the only viable solution to the crisis. His father rejected the terms of accommodation that Prince William proposed. King William I attempted to restore the established order by force, but the 8,000 Dutch troops under Prince Frederik were unable to retake Brussels in bloody street fighting (23–26 September). The army was withdrawn to the fortresses of Maastricht, Venlo, and Antwerp, and when the Northern commander of Antwerp bombarded the town, claiming a breach of a ceasefire, the whole of the Southern provinces was incensed. Any opportunity to quell the breach was lost on 26 September when a National Congress was summoned to draw up a Constitution and the Provisional Government was established under Charles Latour Rogier. The Provisional Government then issued a Declaration of Independence on 4 October 1830.
Еуропалық державалар мен тәуелсіз Бельгия
1830 жылғы 20 желтоқсанда Лондон конференциясы бес ірі еуропалық державаны: Австрияны, Ұлыбританияны, Францияны, Пруссияны және Ресейді біріктірді. Бастапқыда бельгиялықтардың тәуелсіздік талабы еуропалық державалардың арасында дау тудырды. Наполеон соғыстары еуропалық ірі державалардың есінде әлі де жақсы сақталған еді, сондықтан Франция, жақында құрылған шілде монархиясы тұсында Бельгияның тәуелсіздігін қолдағаннан кейін, басқа еуропалық державалар Нидерланды провинцияларының біртұтас болуын жақтады. Ресей, Пруссия, Австрия және Ұлыбритания Нидерландыны қолдады, себебі олар француздар тәуелсіз Бельгияны (әсіресе британдықтар: Бельгия үшін Флахауттың бөлу жоспарына қараңыз) аннексиялайды деп қорқады. Дегенмен, соңында еуропалық державалардың ешқайсысы голландиялық үкіметке көмек үшін әскер жібермеді, себебі олардың өздерінің ішкі территорияларында көтерілістер болып жатты (орыстар Польшадағы қараша көтерілісімен айналысты, ал Пруссия соғыс қарызымен жүктелді). Ұлыбритания Францияны географиялық тұрғыдан оқшаулаудың тиімділігін Франция, Нидерланды және Пруссия арасында жаңа бельгиялық буферлік мемлекет құру арқылы көре бастады. Сондықтан Ұлыбритания Бельгияның құрылуына демеушілік етті.
On 20 December 1830 the London Conference of 1830 brought together five major European powers: Austria, the United Kingdom, France, Prussia and Russia. At first, the European powers were divided over the Belgian cry for independence. The Napoleonic Wars were still fresh in the memories of the major European powers, so once the French, under the recently installed July Monarchy, supported Belgian independence, the other European powers unsurprisingly supported the continued union of the provinces of the Netherlands. Russia, Prussia, Austria, and the United Kingdom all supported the Netherlands, since they feared that the French would eventually annex an independent Belgium (particularly the British: see Flahaut partition plan for Belgium). However, in the end, none of the European powers sent troops to aid the Dutch government, partly because of rebellions within some of their own borders (the Russians were occupied with the November Uprising in Poland and Prussia was saddled with war debt). Britain would come to see the benefits of isolating France geographically with the new creation of a new Belgian buffer state between France, the Netherlands and Prussia. It was for that reason that Britain would eventually sponsor the creation of Belgium.
Король Леопольдтың патшалыққа кіруі
1830 жылы қарашада Бельгияның Ұлттық конгресі жаңа мемлекет үшін конституция жасау мақсатымен құрылды. Конгресс Бельгияның халықтық, конституциялық монархия болады деп шешті. 1831 жылы 7 ақпанда Бельгия Конституциясы жарияланды. Дегенмен, таққа отырған монарх әлі болған жоқ. Конгресс Голландтың Оранж-Нассау билеуші үйінен келген кандидаттарды қарастырудан бас тартты. Соңында Конгресс үш кандидаттан тұратын тізім жасады, олардың барлығы француз азаматтары еді. Бұл саяси қарсылық тудырды, ал бұрын француз тарапының қарсылығына байланысты қарастырылып, кейін тоқтатылған Саксен-Кобургтың Леопольді қайтадан ұсынды. 1831 жылы 22 сәуірде Бельгиялық делегация Марлборо үйіне Леопольдке ресми түрде тәжді ұсыну үшін барды. Басында ұсынысты қабылдауға құлшынбаған ол, ақырында келісімін берді. Брюссельге жол тартқанда халықтың ыстық қарсы алуынан кейін Бельгияның Леопольд I 1831 жылы 21 шілдеде патша ретінде ант берді. 21 шілде күні революцияның аяқталып, Бельгия Корольдігінің құрылған күні ретінде белгіленеді. Бұл күн әр жыл сайын Бельгияның Ұлттық күні ретінде тойланады.
In November 1830, the National Congress of Belgium was established to create a constitution for the new state. The Congress decided that Belgium would be a popular, constitutional monarchy. On 7 February 1831, the Belgian Constitution was proclaimed. However, no actual monarch yet sat on the throne. The Congress refused to consider any candidate from the Dutch ruling house of Orange Nassau. Eventually the Congress drew up a shortlist of three candidates, all of whom were French. This itself led to political opposition, and Leopold of Saxe Coburg, who had been considered at an early stage but dropped due to French opposition, was proposed again. On 22 April 1831, Leopold was approached by a Belgian delegation at Marlborough House to officially offer him the throne. At first reluctant to accept, he eventually took up the offer, and after an enthusiastic popular welcome on his way to Brussels, Leopold I of Belgium took his oath as king on 21 July 1831. 21 July is generally used to mark the end of the revolution and the start of the Kingdom of Belgium. It is celebrated each year as Belgian National Day.
Он күндік жорық
Король Вильгельм Лондонда жасалған келісімге қанағаттанбады және Бельгияның тәуелсіздік алғаны туралы талабын қабылдамады: ол оның патшалығын бөліп, қазынасына ауыр соққы берді. 1831 жылдың 2 тамызында голланд әскері, голланд князьдерінің басшылығымен, Бельгияға басып кірді, бұл оқиға "Он күндік науқан" деп танылды. 4 тамызда голланд әскері Антверпенді басып алып, Бельгия аумағына тереңірек енді. Бельгияның Маас армиясы Хассельт шайқасында жеңілді. 8 тамызда Леопольд француз және британдық тараптардан көмек сұрады. Осының нәтижесінде, 9 тамызда маршал Этьен Морис Жерар 70 000 француз әскерімен шекараны кесіп өтті. Левен шайқасы (Леопольд патша штабы орналасқан жер) 12 тамызда басталды. Француздармен соғысқа барудан сақтану үшін голландтар Бельгиямен уақытша келісімге келді және қаланы қысқа мерзімге бақылауға алғаннан кейін қайтарып алды. Сәтті басталган алғашқы науқан голландтарға келесі келіссөздерде үстемдік беретін еді, бірақ голландтар Антверпен цитаделін ұстап тұрып, кейде қаланы одан бомбалап тастады, сонымен қатар белгісіз мерзімге келісімге қол қоюға мәжбүр болды. Жерар 1832 жылдың қараша айында Армэ дю Норд әскерімен Бельгияға оралды және цитадельді қоршап алды, оны 23 желтоқсанда басып алды. Вильгельм I 1839 жылдың сәуір айына дейін Бельгия мемлекетін мойындаудан бас тартты, бірақ Лондон шартының қысымына көніп, Лимбург пен Люксембургті есептемегенде, 1790 жылғы шекараны мойындауға мәжбүр болды.
King William was not satisfied with the settlement drawn up in London and did not accept Belgium's claim of independence: it divided his kingdom and drastically affected his Treasury. On 2 August 1831 the Dutch army, headed by the Dutch princes, invaded Belgium, in what became known as the "Ten Days' Campaign" On 4 August the Dutch force took control of Antwerp and moved deeper into Belgium. The Belgian army of the Meuse was defeated in the battle of Hasselt. On 8 August Leopold called for support from the French and the British. As a result Marshal Étienne Maurice Gérard crossed the border with 70,000 French troops under his command on 9 August. The battle of Leuven (where King Leopold had placed his headquarters) began on 12 August. In order to avoid war with the approaching French the Dutch agreed an armistice with Belgium and withdrew after briefly taking control of the city. While the victorious initial campaign gave the Dutch an advantageous position in subsequent negotiations, the Dutch were compelled to agree to an indefinite armistice, although they continued to hold the Antwerp Citadel and occasionally bombarded the city from it. Gerard returned to Belgium in November 1832 with the Armée du Nord and besieged the citadel taking it on 23 December 1832. William I would refuse to recognize a Belgian state until April 1839, when he had to yield under pressure by the Treaty of London and reluctantly recognized a border which, with the exception of Limburg and Luxembourg, was basically the border of 1790.
1839 жылғы Лондон келісім-шарты
1839 жылғы 19 сәуірде Еуропалық державалар (оның ішінде Нидерланды) қол қойған Лондон шарты Бельгияны Батыс Фландрия, Шығыс Фландрия, Брабант, Антверпен, Эно, Намюр және Льеж, сондай-ақ Люксембург пен Лимбургтің жартысын қамтитын тәуелсіз және бейтарап мемлекет ретінде мойындады. Дегенмен, голланд армиясы Маастрихтты өз бақылауында ұстады, нәтижесінде Нидерланды Лимбургтің шығыс бөлігін және оның ірі көмір кендерін сақтап қалды. Германия 1914 жылы 4 тамызда Бельгияға шабуыл жасап, шарты бұзды және британдық наразылықты "қағаз ғана" деп есептеді. Ұлыбритания сол күні Германияға соғыс жариялады.
On 19 April 1839 the Treaty of London signed by the European powers (including the Netherlands) Recognized Belgium as an independent and neutral country comprising West Flanders, East Flanders, Brabant, Antwerp, Hainaut, Namur, and Liège, as well as half of Luxembourg and Limburg. The Dutch army, however, held onto Maastricht, and as a result, the Netherlands kept the eastern half of Limburg and its large coalfields. Germany broke the treaty in 1914 when it invaded Belgium on 4 August and dismissed British protests over a "scrap of paper". Britain declared war on Germany the same day.
Оранжизм
1830 жылы Белгия мен Нидерландыны қайта біріктіру үшін қозғалыс басталды, ол Оранжизм деп аталды (нидерландтық патшалық түсі – қызылдан шыққан атау), және Фландрия мен Брюссельде белсенді болды. Бірақ Лиеж сияқты өнеркәсіптік қалаларда да күшті оранжистік фракциялар болды. Бұл қозғалыс билік тарапынан күшті наразылыққа ұшырады. 1831 және 1834 жылдар аралығында баспасөз оранжистерге қарсы 32 зорлық оқиғасын жариялады, ал 1834 жылы Әділет министрі Лебо қоғамдық ортада оранжизмді білдіруге тыйым салды, бұл қатаң жазалармен қамтамасыз етілді.
As early as 1830 a movement started for the reunification of Belgium and the Netherlands, called Orangism (after the Dutch royal color of orange), which was active in Flanders and Brussels. But industrial cities, like Liège, also had a strong Orangist faction. The movement met with strong disapproval from the authorities. Between 1831 and 1834, 32 incidents of violence against Orangists were mentioned in the press and in 1834 Minister of Justice Lebeau banned expressions of Orangism in the public sphere, enforced with heavy penalties.
50 жылдығы
Тәуелсіздіктің алтын жылдығы Брюссельдегі "Cinquantenaire" саябағы кешенін құрды.
The golden jubilee of independence set up the Cinquantenaire park complex in Brussels.
175 жылдығына арналған мерекелік іс-шара
2005 жылы Бельгияның 1830 жылғы революциясы Бельгиядағы ең қымбат монеталардың бірінде – 100 еуролық «Бельгияның 175 жылы» монетасында көрсетілген. Монетаның бет жағында Вапперстің 1830 жылғы қыркүйек күндерінен алынған бір бөлігі бейнеленген.
In 2005, the Belgian revolution of 1830 was depicted in one of the highest value Belgian coins ever minted, the 100 euro "175 Years of Belgium" coin. The obverse depicts a detail from Wappers' painting Scene of the September Days in 1830.