Ирландия ақыны Эстер Ванхомриг және Джонатан Свифт арасындағы махаббат оқиғасы

Кіріспе

Ирландиялық ақын Эстер Ванхомриг немесе Ван Хомриг (Ванесса деген псевдониммен белгілі; шамамен 1688 – 2 маусым 1723), голланд тегіндес ирланд әйел, Джонатан Свифттың ұзақ жылдар бойы сүйіктісі және хат алмасушысы болды. Свифттың оған жазған хаттары оның қайтыс болғаннан кейін жарияланды. Оның «Ванесса» атты ойдан шығарылған есімін Свифт оның тегінен – Ванхомригтен «Ван» дегенді алып, ал оның есімінің – Эстердің қысқартылған түрі «Эссе» дегенді қосып құрастырды. Ол Свифттың 1713 жылғы «Каденус және Ванесса» поэмасында «Ванесса» рөлінде бейнеленген. Өлеңінде ол былай жазды:

Кез келген қыз, үйренгендеріне қуанғанда,
Мұғалімін ойында сақтайды.

Өмір

Эстер Амстердамның, кейін Дублиннің саудагері Бартоломеу Ван Хомрихтың қызы болды. Патша Уильям оны Ирландияға жасаған жорығы кезінде дүкендердің комиссары етіп тағайындады: ол 1697–8 жылдары Дублиннің лорд-мэрі болды. Оның анасы, сондай-ақ Эстер есімді, Джон Стоунның қызы, Ирландияның кіріс комиссары болған. Ол Килдар графтығындағы Сельбридж аббаттығында өсті. 1703 жылы әкесі қайтыс болды, ал оның жесірі 1707 жылы отбасымен Лондонға көшіп келді. Эстер сол жылдың желтоқсан айында, отбасы Лондонға жол тартқанда, Данстеблде Свифтпен танысты, және осы жерде олардың 17 жылдық қарым-қатынасы басталды. Ол Свифттен 22 жас кіші болды, және ол Эстердің мықты мінезіне таң қалғандығы басынан-ақ байқалды; ол нәзік әйелдерді ұнатпады. Эстер "сұлу емес" екені айтылды, бірақ бұл туралы сенімді болу қиын, өйткені оның замандас портреті жоқ (1868 жылғы Милланың әйгілі суреті – көркем қиялдың туындысы). Кейіннен Свифт оның ұстазы болды. 1714 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін Эстер Свифтпен бірге Ирландияға барып, Сельбридж аббаттығына оралды, бірақ ол жерде қатты қайғыға батты. Олардың қарым-қатынасы шиеленіскен еді. 17 жылдан кейін, 1723 жылы Свифттың Эстер Джонсонмен қарым-қатынасы оны тоқтатты, оны ол "Стелла" деп атады. Свифт Стелланы шамамен 1690 жылдан бері білген, ол өзінің қызметкері сэр Уильям Темплдің үйінде кішкентай қыз болған кезде; олардың қарым-қатынасы өте жақын болды және олар 1716 жылы жасырын үйленген болуы мүмкін. Эстер Свифттен Стелламен қайтадан көріспеуін өтінген деп есептеледі, ал ол бас тартты, осылайша олардың қарым-қатынасына нүкте қойды. Эстер оның бас тартуынан ешқашан қалпына келмеді және 1723 жылдың 2 маусымында қайтыс болды, мүмкін, 1720 жылы анасы сияқты сол аурудан қайтыс болған қарындасы Мэриге күтім жасағаннан туберкулезден қайтыс болды. Кейбіреулер Свифтті оның өліміне тікелей себепкер деп айыптады. Әкесі оған жеткілікті мүлік қалдырған, бірақ ол анасы мен ысырапшыл ағасы Бартоломеудің жинаған қарыздарымен ауыр жүк көтерді. Өсиетінде ол адвокат Роберт Маршалл мен атақты философ және болашақ Клойн епископы Джордж Берклиді оның мүлкінің орындаушылары және бірлескен қалдық мұрагерлері етіп тағайындады, бірақ ол екеуін де жақсы білмеді. Қарыздардың салдарынан ұзақ сот процесі басталды және мүліктің көп бөлігі сот шығындарына жұмсалды. Ол мұрагерлер Свифтпен барлық хат алмасуын жариялауға міндетті екенін көпшілікке жариялады, бірақ шын мәнінде мұндай талап қойылмаған сияқты. Свифттың оның өлімінен кейін жарық көрген хаттары өсиетінде есімдері жоқ, мүмкін, оның немқұрайлылығы оны "өлімдей өмір сүруге" мәжбүр еткен адамға соңғы жаза болды.

Esther was the daughter of Bartholomew Van Homrigh, a merchant of Amsterdam and afterwards of Dublin, who was appointed commissary of the stores by King William upon his expedition into Ireland: he was Lord Mayor of Dublin 1697–8. Her mother, also named Esther, was the daughter of John Stone, an Irish commissioner of revenue. She grew up at Celbridge Abbey in County Kildare. Her father died in 1703, and his widow moved her family to London in 1707. Esther became acquainted with Swift in December of that year while the family was en route for London, at Dunstable, and it was here that their intense 17 year relationship began. She was 22 years younger than Swift, and it was obvious from the beginning that he admired Esther for her rugged qualities; he did not admire very delicate women. Esther was said "not to be a beauty", although it is difficult to be sure about this since no contemporary portrait of her exists (the famous 1868 Millais portrait is a work of artistic imagination). Swift later served as her tutor. After her mother died in 1714, Esther followed Swift to Ireland, and returned to Celbridge Abbey, but she was desperately miserable there. Their relationship was fraught. It was broken up after 17 years by Swift's relationship with another woman, Esther Johnson, whom he called "Stella", in 1723. Swift had known Stella since about 1690, when she was a little girl in the household of his employer Sir William Temple; their relationship was intense and it is possible that they had secretly married in 1716. Esther is thought to have asked Swift not to see Stella again, and he apparently refused, thus putting an end to their relationship. Esther never recovered from his rejection and died on 2 June 1723, probably from tuberculosis contracted from nursing her sister Mary, who had died of the same disease in 1720, as had their mother before her; some accused Swift of inadvertently causing her death. Her father had left her well provided for, but she was burdened by debts accumulated by her mother and her spendthrift brother Bartholomew. In her will, she named the barrister Robert Marshall and George Berkeley, the celebrated philosopher and future Bishop of Cloyne, executors and joint residuary legatees of her estate, although she knew neither man well. Due to the debts, a protracted lawsuit ensued and a large part of the estate was lost in legal costs. It was widely reported that she had made it a condition of the inheritance that her executors publish all her correspondence with Swift, but in fact, no such stipulation seems to have been made. Swift, whose letters to her were published after her death, is not mentioned in her will, perhaps a final retaliation against a man whose neglect made her "live a life like a languishing death".

Мұра

Сент-Патрик университеттік ауруханасының бір бөлігі оның құрметіне "Ванесса" деп аталды. Рафаэль алдындағы суретші Джон Эверетт Милла 1868 жылы, Ванессаның қайтысынан кейін 100 жылдан астам соң, оның портретін салған: «Ванесса». Портретте Естердің қолында хат бар, бұл хаттың Суифтқа жазылғаны немесе одан келгені болжанады. Бұл портрет – қиял арқылы жасалған кескін: Естердің замандас портреті сақталмаған және оның сыртқы келбетінің нақты емес бірнеше сипаттамалары ғана белгілі. Маргарет Луиза Вудс оның өміріне арналған «Эстер Ванхомриг» (1891) атты роман жазды. Джон Каупер Поуистің ағасы Литлтон С. Поуистің әйелі Элизабет Майерс «Сент-Джеймстің басилискі» (Лондон, 1945, Chapman and Hall) атты романын жазды, ондағы басты кейіпкер – Джонатан Свифт. Сюжеттің негізгі мәселесі – Суифттың Эстер Ванхомриг (Ванесса) және Эстер Джонсонпен (Суифттың «Стелла» деп атаған әйелімен) қарым-қатынасынан туған жеке дау. 1994 жылғы «Терезедегі сөздер» фильмі, Уильям Батлер Йейтстің пьесасына негізделген, онда оны Орла Брэйди сомдады: сюжет 1920 жылдардағы Дублиндегі спиритикалық сеансқа айналады, онда Суифт, Стелла және Ванессаның көлеңкелері 200 жылдық жанжалын жаңартуға тырысады.