Александр Поуп: Ағылшын ақыны және сатириктерінің бірі

Кіріспе

Ағылшын ақыны (1688–1744)

Александр Поп (21 мамыр 1688 – 30 мамыр 1744) – ағылшын ақыны, аудармашы және сатирик, саяси ояну дәуірінде өмір сүрген және 18 ғасырдың басындағы ең белгілі ағылшын ақындарының бірі саналады. Август әдебиетінің өкілі Поп ең алдымен сатирикалық және ойлы поэзиясымен, соның ішінде "Шаштың тонауы", "Дунциада" және "Сын туралы эссе" шығармаларымен, сондай-ақ Гомердің аудармаларымен танымал. Поптың сөздері жиі "The Oxford Dictionary of Quotations" сөздігінде кездеседі, оның кейбір шумақтары күнделікті тілге енген (мысалы, "әлсіз мақтаумен жамандау" немесе "адам қателеседі, кешіру – илаһи").

Өмір

Александр Поуп 1688 жылы 21 мамырда Ұлы революция кезінде Лондонда дүниеге келді. Оның әкесі (Александр Поуп, 1646–1717) Лондонның Странд ауданында зығыр саудасымен айналысып, табысқа жеткен кәсіпкер болды. Анасы Эдит (құрметті әкесі Тернер, 1643–1733) Йорк қаласының әйгілі азаматы Уильям Тернердің қызы еді. Екеуі де католик дінін ұстанды. 1700 жылы отбасы Беркширдегі Бинфилдке, корольдік Виндзор орманының жанындағы Попсвуд атты шағын поместьеге көшіп кетті. Поуп кейіннен үйдің төңірегіндегі пейзажды «Виндзор орманы» атты өлеңінде суреттеп берді. Осы кезде оның ресми білімі аяқталды, содан кейін ол көбінесе өзіне білім берді, классикалық авторлардың, мысалы, сатириктер Гораций мен Ювеналдың, эпикалық ақындар Гомер мен Вергилийдің, сондай-ақ Джеффри Чосер, Уильям Шекспир және Джон Драйден сияқты ағылшын жазушыларының еңбектерін оқыды. 12 жасынан бастап ол денсаулығымен көптеген қиындықтарға тап болды, оның ішінде омыртқаға әсер ететін туберкулездің бір түрі – Потт ауруына шалдықты. Бұл ауру оның денесін деформациялап, бойын тоқтатты, нәтижесінде ол қатты жонбаң болып қалды. Туберкулез инфекциясы тыныс алуда қиындықтар, жоғары температура, көздердің қабынуы және іш ауруы сияқты басқа да денсаулық проблемаларын тудырды. Досы Уильям Чеселденнің Джозеф Спенс айтуынша: «Мен Поуп мырзаның денсаулығы туралы ешкімнен гөрі толыққанды мәлімет бере аламын. Сибердің (кейбір адамдардың дене бітіміне қатысты) айтқан жамандауы жалған. Ол бұрын қуанышты болған, бірақ әйел, Б. танысқаннан кейін сол өмір салтын тастады». 1709 жылдың мамыр айында Поптың «Пасторальдары» кітап сатушы Джейкоб Тонсонның «Ақындық жинақтарының» алтыншы бөлігінде жарияланды. Бұл Попқа бірден үлкен даңқ әкелді, содан кейін 1711 жылдың мамырында жарық көрген «Сын-пікір туралы эссе» де жақсы қабылданып, сәтті болды. 1711 жыл шамасында Поп Тори жазушылары Джонатан Свифт, Томас Парнелл және Джон Арбутнотпен достық қарым-қатынас орнатты, олар бірлесіп сатирикалық «Скриблер клубын» құрды. Олардың мақсаты – білімсіздік пен догматизмді ойдан шығарылған ғалым Мартин Скриблердің бейнесі арқылы сатиралау еді. Ол сонымен қатар Уиг жазушылары Джозеф Аддисон мен Ричард Стилмен де жақын дос болды. 1713 жылдың наурызында «Виндзор орманы» Гомерді аударғаннан түскен ақша Попқа 1719 жылы Твикенхэмдегі виллаға көшуге мүмкіндік берді, онда ол әйгілі үңгір мен бақтарын жасады. Жер астындағы бөлмені қазу кезінде кездейсоқ түрде қайнар көз табылды, ол судың ағысымен толып, бөлмелерде тыныш дыбыс шығарды. Поп: «Мұнда нимфалар да болса, бұл орын толыққанды болар еді» деген екен. Үй мен бақшалар көп бұрын қиратылған болса да, үңгірдің көп бөлігі Раднор Хаус тәуелсіз білім беру мектебінің астында сақталған. Үңгір қалпына келтірілді және 2023 жылдан бастап Pope's Grotto Preservation Trust ұйымының басқаруымен жылына 30 демалыс күні жұртшылыққа ашық болады.

Alexander Pope was born in London on 21 May 1688 during the year of the Glorious Revolution. His father (Alexander Pope, 1646–1717) was a successful linen merchant in the Strand, London. His mother, Edith (née Turner, 1643–1733), was the daughter of William Turner, Esquire, of York. Both parents were Catholics. In 1700, his family moved to a small estate at Popeswood, in Binfield, Berkshire, close to the royal Windsor Forest. Pope would later describe the countryside around the house in his poem Windsor Forest. Pope's formal education ended at this time, and from then on, he mostly educated himself by reading the works of classical writers such as the satirists Horace and Juvenal, the epic poets Homer and Virgil, as well as English authors such as Geoffrey Chaucer, William Shakespeare and John Dryden. From the age of 12 he suffered numerous health problems, including Pott disease, a form of tuberculosis that affects the spine, which deformed his body and stunted his growth, leaving him with a severe hunchback. His tuberculosis infection caused other health problems including respiratory difficulties, high fevers, inflamed eyes and abdominal pain. His friend William Cheselden said, according to Joseph Spence, "I could give a more particular account of Mr. Pope's health than perhaps any man. Cibber's slander (of carnosity) is false. He had been gay [happy], but left that way of life upon his acquaintance with Mrs. B." In May 1709, Pope's Pastorals was published in the sixth part of bookseller Jacob Tonson's Poetical Miscellanies. This earned Pope instant fame and was followed by An Essay on Criticism, published in May 1711, which was equally well received. Around 1711, Pope made friends with Tory writers Jonathan Swift, Thomas Parnell and John Arbuthnot, who together formed the satirical Scriblerus Club. Its aim was to satirise ignorance and pedantry through the fictional scholar Martinus Scriblerus. He also made friends with Whig writers Joseph Addison and Richard Steele. In March 1713, Windsor Forest

The money made from his translation of Homer allowed Pope to move in 1719 to a villa at Twickenham, where he created his now famous grotto and gardens. The serendipitous discovery of a spring during the excavation of the subterranean retreat enabled it to be filled with the relaxing sound of trickling water, which would quietly echo around the chambers. Pope was said to have remarked, "Were it to have nymphs as well – it would be complete in everything." Although the house and gardens have long since been demolished, much of the grotto survives beneath Radnor House Independent Co educational School. The grotto has been restored and will open to the public for 30 weekends a year from 2023 under the auspices of Pope's Grotto Preservation Trust.

Сын-пікірлер туралы эссе

"Сын-пікір туралы эссе" алғаш рет 1711 жылғы 15 мамырда анонимді түрде жарияланды. Поуп өлеңді мансабының басында жаза бастады және оны аяқтауға шамамен үш жыл кетті. Өлең жарияланған кездегі оның жұп өлең стилі жаңа поэтикалық форма болды, ал Поуптың жұмысы – ақын және сыншы ретінде өзінің көзқарасын анықтау және жетілдіруге жасаған амбициялық тытырғақ болды. Бұл өлең поэзия табиғи болуы керек пе, әлде классикалық дәуірден мұраға қалған белгілі бір жасанды ережелер бойынша жазылуы керек пе деген жалғасып жатқан пікірталасқа жауап ретінде жазылған. Өлеңнің қайта қаралып, кеңейтілген нұсқасы оның нақты тақырыбына – жеке пайдакүнілдік жекелеудің пайда болуына және көзге көрсетуге құмар тұтынушылар қоғамына көбірек назар аударады. Өлеңде сатып алынған заттар адамның іс-қимылын ығыстырып, "маңызсыз нәрселер" үстемдікке ие болады.

Адам туралы эссе

Адам туралы эссе – 1732 және 1734 жылдар аралығында жарияланған, батырлық тақпақтармен жазылған философиялық поэма. Поуп оны ақындық формада ұсынылатын этика жүйесінің орталық бөлігі деп ойлаған. Ол оны үлкен туындыға айналдыруға тырысқан, бірақ оны аяқтауға өмірі жетпеді. Поуптың жұмысын бағалаған жас ақындардың бірі – Джозеф Терстон. 1738 жылдан кейін Поуп өзі аз жазды. Ол бос өлеңмен «Брут» атты патриоттық эпос жазу туралы ойланған, бірақ тек басындағы жолдары ғана сақталған. Сол жылдары оның басты жұмысы – өзінің шедевр туындысы «Дунциадты» қайта қарап, кеңейту болды. 1742 жылы төртінші кітабы, ал келесі жылы поэманың толық қайта жазылған нұсқасы жарық көрді. Мұнда Поуп «батыр» Льюис Теобальдты Лауреат ақын Колли Сиббермен, «ақымақтардың патшасы» ретінде алмастырды. Дегенмен, қайта жазылған өлеңнің нағыз фокусы Уолпол және оның еңбектері. Осы кезде Поуптың ешқашан жақсы болмаған денсаулығы нашарлап бара жатты. Өлімі алдындағы күні таңертең дәрігер оған жақсырақ екенін айтқанда, Поуп: «Мен жүздей жақсы белгілерден өліп жатырмын», – деп жауап берді. Ол 1744 жылдың 30 мамырында түнгі сағат он бірде достарының арасында вилласында қайтыс болды. 1744 жылдың 29 мамырында Поуп дін қызметкерін шақырып, Католик шіркеуінің соңғы қадірін алды. Ол Твикенхемдегі Әулие Мария шіркеуінің негізгі бөлігіне жерленді.

"Илиада"

Поуп бала кезінен-ақ Гомерге қызығушылық танытқан. 1713 жылы ол "Илиаданы" аударуды жоспарлап отырғанын жариялады. Аударма алты жыл бойы, жыл сайын бір томнан шығарылатын болып, жазылым арқылы қолжетімді болар еді. Поп баспагер Бернард Линтотпен революциялық келісім жасады, осы арқылы әр том үшін 200 гинея (210 фунт стерлинг) табыс тапты, сол кезде бұл өте үлкен сома еді. Оның "Илиада" аудармасы 1715 және 1720 жылдар аралығында жарық көрді. Сэмюэл Джонсон оны "ешбір дәуір мен ел теңесе алмайтын туынды" деп бағалады. Керісінше, классикалық ғалым Ричард Бентли: "Бұл әдемі өлең, мырза Поп, бірақ оны Гомер деп атауға болмайды", - деп жазды.

"Одиссея"

"Илиаданың" табысына шабыттанған Бернард Линтот 1725–1726 жылдары Поптың Гомердің "Одиссеясының" бес томдық аудармасын жариялады. Осы жұмыс үшін Поп Уильям Брум мен Элайджа Фентонмен бірлесіп жұмыс істеді: Брум сегіз кітапты (2, 6, 8, 11, 12, 16, 18, 23), Фентон төрт кітапты (1, 4, 19, 20) ал Поп қалған 12 кітапты аударды. Брум түсіндірмелерді дайындады. Поп олардың бірлескен жұмысының көлемін жасыруға тырысты, бірақ құпия ашылып кетті. Бұл Поптың беделіне уақытша нұқсан келтірді, бірақ кірісіне әсер етпеді. Лесли Стивен Поптың "Одиссеядан" үлесін "Илиада" нұсқасынан нашар деп есептейді, себебі Поп бұрынғы жұмысына көбірек күш салды, соған қоса оның стилі оған жақсырақ сай келді.

Шекспирдің шығармалары

Осы кезеңде Поупты баспагер Джейкоб Тонсон Шекспирдің жаңа басылымын шығару үшін жалдады. 1725 жылы жарық көргенде, ол Шекспирдің өлеңдерінің ырғағын түзетіп, бірнеше жерін қайта жазды. Сондай-ақ, Поуп Шекспирдің 1560-қа жуық жолын алып тастады, себебі кейбір шығармалары оған көбірек ұнады. Поптың «Шекспир» басылымының екінші нұсқасы 1728 жылы жарық көрді. Бала кезінде Поупты сиырдың басып кеткені болған, бірақ 12 жасында омыртқа туберкулезі (Потт ауруы) басталып, өсуіне кедерлес болды, сондықтан ересекте бойы 4 фут (1 метр) болды. Ол сонымен қатар, қатты бас ауруларынан да зардап шекті. 1709 жылы Поуп өзінің алғашқы маңызды өлеңдері «Пастораль» поэмасын жариялады. Ол оған бірден атақ әкелді. 23 жасқа келгенде, ол 1711 жылы жарық көрген «Сын туралы эссе» еңбегін жазды. Горацийдің «Арс Поэтика» сияқты поэзиялық манифест ретінде, ол зор қызығушылық тудырып, Попқа танымал достардың кең даиырын – әсіресе Джозеф Аддисон мен Ричард Стилді, олар жақында ықпалды «The Spectator» журналында бірлесіп жұмыс іле бастады, сыйлады. Сыншы Джон Деннис өзінің ирониялық бейнесін тапқаннан кейін, жас автордың қаймығсыздығына ашуланды. Деннис Попты өмірінің соңына дейін жек көріп, уақытша татуласудан басқа, оны баспа бетінде қорлауға күш салды, ал Поуп оған тиісін қайтарды, Деннисті көптеген сатиралардың нысанына айналдырды. 1717 жылы оның өлеңдер жинағы, сонымен қатар махаббат туралы екі жаңа өлеңі – «Бақытсыз әйелдің естелігіне арналған өлеңдер» және әйгілі романтикалық поэма «Элоиза Абелардқа» жарық көрді. Поуп ешқашан үйленбесе де, сол кезде Леди М. Монтегюге қатты байланысты болды, оны өзінің танымал «Элоиза Абелардқа» поэмасында тікелей айтпаса да, сөз етті, сондай-ақ Марта Блоунтпен достығы өмір бойы сақталды. Сатирик ретінде Поуп өзінің өткір сатираларынан сыншылардың, саясаткерлердің және басқа да белгілі тұлғалардың кейбіреулерінің ренішіне ұшырады. Кейбіреулері соншалықты қатыгез болды, Поуп итін серуендеткенде тапаншамен жүруге мәжбүр болды. 1738 жылы және одан кейін Поуп салыстырмалы түрде аз шығарма жазды. Ол «Брут» деп аталатын бос өлеңде патриоттық эпос жазуға ойын түсірді, бірақ негізінен «Дунциад» өлеңін қайта қарады және кеңейтті. Төртінші кітабы 1742 жылы жарық көрді, ал келесі жылы оның толық қайта жазылған нұсқасы пайда болды. Осы кезде Льюис Теобальдтың орнына ақындар лауреаты Коли Сиббер «саяқтардың патшасы» атанды, бірақ оның нақты нысанасы Уиг саясаткері Роберт Уолполл болды.

In this period, Pope was employed by the publisher Jacob Tonson to produce an opulent new edition of Shakespeare. When it appeared in 1725, it silently regularised Shakespeare's metre and rewrote his verse in several places. Pope also removed about 1,560 lines of Shakespeare's material, arguing that some appealed to him more than others. The second edition of Pope's Shakespeare appeared in 1728. As a child Pope survived once being trampled by a cow, but when he was 12 he began struggling with tuberculosis of the spine (Pott disease), which restricted his growth, so that he was only 4 feet (1 m) tall as an adult. He also suffered from crippling headaches. In the year 1709, Pope showcased his precocious metrical skill with the publication of Pastorals, his first major poems. They earned him instant fame. By the age of 23, he had written An Essay on Criticism, released in 1711. A kind of poetic manifesto in the vein of Horace's Ars Poetica, it met with enthusiastic attention and won Pope a wider circle of prominent friends, notably Joseph Addison and Richard Steele, who had recently begun to collaborate on the influential The Spectator. The critic John Dennis, having found an ironic and veiled portrait of himself, was outraged by what he saw as the impudence of a younger author. Dennis hated Pope for the rest of his life, and save for a temporary reconciliation, dedicated his efforts to insulting him in print, to which Pope retaliated in kind, making Dennis the butt of much satire. A folio containing a collection of his poems appeared in 1717, along with two new ones about the passion of love: Verses to the Memory of an Unfortunate Lady and the famous proto romantic poem Eloisa to Abelard. Though Pope never married, about this time he became strongly attached to Lady M. Montagu, whom he indirectly referenced in his popular Eloisa to Abelard, and to Martha Blount, with whom his friendship continued through his life. As a satirist, Pope made his share of enemies as critics, politicians and certain other prominent figures felt the sting of his sharp witted satires. Some were so virulent that Pope even carried pistols while walking his dog. In 1738 and thenceforth, Pope composed relatively little. He began having ideas for a patriotic epic in blank verse titled Brutus, but mainly revised and expanded his Dunciad. Book Four appeared in 1742; and a complete revision of the whole in the year that followed. At this time Lewis Theobald was replaced with the Poet Laureate Colley Cibber as "king of dunces", but his real target remained the Whig politician Robert Walpole.