Джон Мильтон: Ағылшын ақыны және мемлекеттік қызметкері

Кіріспе

Джон Милтон (9 желтоқсан 1608 – 8 қараша 1674) – ағылшын ақыны, poleмист және мемлекеттік қызметкер. Оның 1667 жылғы «Жоғалған жұмақ» эпостық поэмасы бос өлеңмен жазылған, он екі кітаптан тұрады және діни өзгерістер мен саяси күйреудің кезеңінде жарық көрген. Онда Адам мен Хауаның тәлкеуге ұшырауы, күйреген періште Шайтанның азғыруы және Құдайдың оларды Еден бағынан қууы суреттелген. «Жоғалған жұмақ» Милтонды тарихтың ең ұлы ақындарының бірі ретінде беделді етті. Ол Англияның Мемлекеттік кеңесінде және кейін Оливер Кромвельдің басшылығымен Англия одақтастығының мемлекеттік қызметкері болды. Милтон өмірінде атаққа ие болды; оның 1644 жылғы «Ареопагитикасы» басылымға дейінгі цензураны айыптап жазылған, сөз және баспасөз бостандығын қорғаудың тарихтағы ең ықпалды және құлшынысты жақтауларының бірі саналады. Оның бостандыққа деген құштарлығы философиялық көзқарастарынан асып, стиліне де әсер етті, атап айтқанда, латын және ежегі грек тілдерінен алынған жаңа сөздерді ағылшын тіліне енгізді. Ол театрлық қойылымдар мен аудармалардан тыс рифмасыз өлеңді қолданған алғашқы заманауи жазушы болды. Милтонды өмірбаянының авторы Уильям Хейли «ағылшын әдебиетінің ең ұлы өкілі» деп атады және ол «ағылшын тіліндегі ең көрнекті жазушылардың бірі» саналады, бірақ оның өлімінен кейін ғасырлар бойы сыншылардың пікірі республикалық көзқарастарына байланысты өзгере берді. Сэмюэл Джонсон «Жоғалған жұмақты» «адам ойының туындылары арасында құрылысы жағынан бірінші, орындалуы жағынан екінші орынды алатын поэма» деп бағалады, бірақ (тори болғандықтан) Милтонның саясатын «ашкере және қатал республикашыл» деп сипаттады. Уильям Блейк, Уильям Вордсворт және Томас Харди сияқты ақындар Милтонды құрметтеді. Милтонның өмірінің кезеңдері сол кездегі Стюарт Англиясындағы маңызды тарихи және саяси айырмашылықтармен үндес. Жастық шағында Милтон Кембридждегі Крайст колледжінде оқыды, содан кейін саяхаттап, көбінесе жеке таралымға арналған поэзия жазды және Карл I-нің автократиялық билігі күшейгенімен, Британияның конституциялық дағдарысқа және азаматтық соғысқа ұшырауына байланысты памфлетші және публицист ретінде мансап жасады. Бұрын қауіпті радикал және еретик саналған Милтон өмірінде қалыптасқан қоғамдық пікірлердегі өзгеріске үлкен үлес қосып, Англияда мемлекеттік қызметке жол ашты. 1660 жылғы Жаңару және оның кейіннен көру қабілетін жоғалтуы Милтонды көпшілік назарынан тыс қалдырды, бірақ ол осы кезеңді өзінің маңызды туындыларын дамыту үшін пайдаланды. Милтонның көзқарастары 1620 жылдары Кембриджде студент кезінде басталып, 1642 жылы басталған және 1651 жылға дейін жалғасқан ағылшын азаматтық соғысы кезіндегі оқу, саяхат және тәжірибе арқылы қалыптасты. 1674 жылы қайтыс болған кезде Милтон кедейлікте, ағылшын зиялыларының шетінде болды, бірақ Еуропа бойынша әйгілі болды және билікпен келіспеушілікке түскен саяси таңдауларынан өкінген жоқ.

English poet and civil servant (1608–1674)

John Milton (9 December 1608 – 8 November 1674) was an English poet, polemicist, and civil servant. His 1667 epic poem Paradise Lost, written in blank verse and including twelve books, was written in a time of immense religious flux and political upheaval. It addressed the fall of man, including the temptation of Adam and Eve by the fallen angel Satan and God's expulsion of them from the Garden of Eden. Paradise Lost elevated Milton's reputation as one of history's greatest poets. He also served as a civil servant for the Commonwealth of England under its Council of State and later under Oliver Cromwell. Milton achieved fame and recognition during his lifetime; his celebrated Areopagitica (1644), written in condemnation of pre publication censorship, is among history's most influential and impassioned defences of freedom of speech and freedom of the press. His desire for freedom extended beyond his philosophy and was reflected in his style, which included his introduction of new words (coined from Latin and Ancient Greek) to the English language. He was the first modern writer to employ unrhymed verse outside of the theatre or translations. Milton is described as the "greatest English author" by his biographer William Hayley, and he remains generally regarded "as one of the preeminent writers in the English language", though critical reception has oscillated in the centuries since his death, often on account of his republicanism. Samuel Johnson praised Paradise Lost as "a poem which with respect to design may claim the first place, and with respect to performance, the second, among the productions of the human mind", though he (a Tory) described Milton's politics as those of an "acrimonious and surly republican". Milton was revered by poets such as William Blake, William Wordsworth, and Thomas Hardy. Phases of Milton's life parallel the major historical and political divisions in Stuart England at the time. In his early years, Milton studied at Christ's College, Cambridge, and then travelled, wrote poetry mostly for private circulation, and launched a career as pamphleteer and publicist under Charles I's increasingly autocratic rule and Britain's breakdown into constitutional confusion and ultimately civil war. While once considered dangerously radical and heretical, Milton contributed to a seismic shift in accepted public opinions during his life that ultimately elevated him to public office in England. The Restoration of 1660 and his loss of vision later deprived Milton much of his public platform, but he used the period to develop many of his major works. Milton's views developed from extensive reading, travel, and experience that began with his days as a student at Cambridge in the 1620s and continued through the English Civil War, which started in 1642 and continued until 1651. By the time of his death in 1674, Milton was impoverished and on the margins of English intellectual life but famous throughout Europe and unrepentant for political choices that placed him at odds with governing authorities.

Ерте өмір және білім

Джон Милтон 1608 жылғы 9 желтоқсанда Лондонның Бред-стрит қаласында композитор Джон Милтон мен оның әйелі Сара Джеффридің ұлы болып дүниеге келді. Ұлы Джон Милтон (1562–1647) 1583 жыл шамасында протестантизмді қабылдағандықтан, әкесінен мұрагерлік құқығын жоғалтып, Лондонға көшіп келді. Ол Чепсайдтағы Бред-стриттегі үйінде тұрып, жұмыс істеді, сол жерде «Мермейд» тавернасы орналасқан еді. Ұлы Милтон музыка композиторы ретінде шеберлігімен танымал болды, және бұл талант ұлына өмір бойы музыкаға деген сүйіспеншілік пен Генри Лоуес сияқты музыканттармен достық қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік берді. Милтон әкесінің жағдайының арқасында оның үлкен ұлына шотландтық пресвитериан дінінің өкілі, Сент-Эндрюс университетінің магистрі Томас Янг жеке ұстаздық қызметін көрсетті. Янгтың ықпалы ақынның діни радикализммен танысуына да септігін тигізді. Янгтан білім алғаннан кейін Милтон Лондондағы Сент-Пол мектебіне оқуға түсті, онда ол латын және грек тілдерін оқыды; классикалық тілдер оның ағылшын тіліндегі поэзиясы мен прозасында да өз іздерін қалдырды (ол латын және итальян тілдерінде де жазды). Милтонның ең алғашқы жазған шығармалары – 15 жасында Лонг-Беннингтонда жазылған екі псалм. Заманауи деректердің бірі – Джон Обридің «Қысқа өмірбаян» атты жинағы, онда бірінші қолдан алынған мәліметтер де бар. Онда Обри Милтонның кіші інісі Кристофердің сөзін келтіреді: «Жас кезінде ол тырысып оқыды және түнгі сағат он екіге дейін немесе бірерге дейін ояқ болып отыратын». Обри былай деп қосады: «Оның терісі өте әдемі болған – ол соншалықты әдемі болғандықтан, оны «Христос колледжінің ханымы» деп атаған». 1625 жылы Милтон Кембридж университетінің Крайст колледжіне қабылданды, онда 1629 жылы бакалавр дәрежесін алды, сол жылы Кембридж университетінің 24 үздік түлегінің арасында төртінші орынды иеленді. Ол сол кезде англикан діни қызметкері болуға дайындалып, Кембриджде қалды, онда 3 шілдеде магистр дәрежесін алды. Милтон Кембридждегі алғашқы жылында ұстазы, епископ Уильям Чапеллмен дауласып, оқудан шеттетілген болуы мүмкін. Ол 1626 жылғы Ұлы пост кезінде Лондон қаласында болды; ол жерде ол өзінің алғашқы латынша элегиясын – «Elegia Prima» – жазды. Джон Обридің айтуынша, Чапелл Милтонды «сауаттандырған». Тарихшы Кристофер Хилл Милтонның, әрине, ауылдық жерлерге бейім болғанын, Чапел мен Милтонның арасындағы даулар діни немесе жеке сипатта болуы мүмкін екенін айтады. Сондай-ақ, төрт он жылдан кейін Исаак Ньютон сияқты, 1625 жылы Кембриджге елеулі зиян келтірген обаға байланысты Милтонды Кембриджден үйге қайтаруы мүмкін. Кембриджде Милтон Эдуард Кингпен жақсы қарым-қатынаста болды; ол кейін «Ликидас» өлеңін оған арнады. Милтон сондай-ақ теолог Роджер Уильямспен достық қарым-қатынас орнатты, Уильямсқа иврит тілінен сабақ беріп, одан голланд тілінен сабақ алды. Поэзиялық шеберлігімен және жалпы білімділігімен танымал болғанына қарамастан, Милтон Кембриджде оқыған кезінде әріптестері арасында шеттетілді. Бірде ол студенттерінің колледж сахнасында комедия ойнауға тырысқанын көріп, кейін «олар өздерін ерлер деп санайды, мен оларды ақымақтар деп ойладым» деді. Милтон сондай-ақ университет оқу бағдарламасына наразы болды, ол латын тілінде айтылатын күрделі тақырыптар бойынша формалды пікірталастардан тұрды. Оның өзінің шығармаларында да юмор кездеседі, атап айтқанда оның алтыншы пролюзиясы және Томас Хобсонның өліміне арналған епитафиялары. Кембриджде жүргенде ол өзінің белгілі қысқа ағылшын өлеңдерін жазды, соның ішінде «Мәсіхтің туылған күні таңы», «Құрметті драмалық ақын В. Шекспирге арналған епитафия» (баспаға шыққан алғашқы өлеңі), «L'Allegro» және «Il Penseroso».

John Milton was born in Bread Street, London, on 9 December 1608, the son of composer John Milton and his wife Sarah Jeffrey. The senior John Milton (1562–1647) moved to London around 1583 after being disinherited by his devout Catholic father Richard "the Ranger" Milton for embracing Protestantism. He lived in and worked from a house in Cheapside at Bread Street, where the Mermaid Tavern was located. The elder Milton was noted for his skill as a composer of music, and this talent left his son with a lifelong appreciation for music and friendships with musicians such as Henry Lawes. The prosperity of Milton's father allowed his eldest son to obtain a private tutor, Thomas Young, a Scottish Presbyterian with an MA from the University of St Andrews. Young's influence also served as the poet's introduction to religious radicalism. After Young's tutorship, Milton attended St Paul's School in London, where he began the study of Latin and Greek; the classical languages left an imprint on both his poetry and prose in English (he also wrote in Latin and Italian). Milton's first datable compositions are two psalms written at age 15 at Long Bennington. One contemporary source is Brief Lives of John Aubrey, an uneven compilation including first hand reports. In the work, Aubrey quotes Christopher, Milton's younger brother: "When he was young, he studied very hard and sat up very late, commonly till twelve or one o'clock at night". Aubrey adds, "His complexion exceeding faire—he was so faire that they called him the Lady of Christ's College." In 1625, Milton gained entry to Christ's College at the University of Cambridge, where he graduated with a BA in 1629, ranking fourth of 24 honours graduates that year in the University of Cambridge. Preparing, at that time, to become an Anglican priest, he stayed on at Cambridge where he received his MA on 3 July 1632. Milton may have been rusticated (suspended) in his first year at Cambridge for quarrelling with his tutor, Bishop William Chappell. He was certainly at home in London in the Lent Term 1626; there he wrote Elegia Prima, his first Latin elegy, to Charles Diodati, a friend from St Paul's. Based on remarks of John Aubrey, Chappell "whipt" Milton. Historian Christopher Hill notes that Milton was apparently rusticated, and that the differences between Chappell and Milton may have been either religious or personal. It is also possible that, like Isaac Newton four decades later, Milton was sent home from Cambridge because of the plague, which impacted Cambridge significantly in 1625. At Cambridge, Milton was on good terms with Edward King; he later dedicated "Lycidas" to him. Milton also befriended theologian Roger Williams, tutoring Williams in Hebrew in exchange for lessons in Dutch. Despite developing a reputation for poetic skill and general erudition, Milton suffered from alienation among his peers during his time at Cambridge. Having once watched his fellow students attempting comedy upon the college stage, he later observed, "they thought themselves gallant men, and I thought them fools". Milton also was disdainful of the university curriculum, which consisted of stilted formal debates conducted in Latin on abstruse topics. His own corpus is not devoid of humour, notably his sixth prolusion and his epitaphs on the death of Thomas Hobson. While at Cambridge, he wrote a number of his well known shorter English poems, including "On the Morning of Christ's Nativity", "Epitaph on the admirable Dramaticke Poet, W. Shakespeare" (his first poem to appear in print), L'Allegro, and Il Penseroso.

Зерттеу, поэзия және саяхат

Магистратураны бітіргеннен кейін Милтон өткен жылдан бері әкесі жаңа үйіне көшкен Хаммерсмитке қоныстанды. 1635 жылдан бастап ол Беркширдегі Хортон қаласында да тұрды және алты жыл бойы жеке зерттеулермен айналысты. Хилл мұның ауылдық идиллияға шегіну емес екенін айтады: Хаммерсмит сол кезде Лондонның ықпалындағы «қала маңындағы ауыл» болды, тіпті Хортон да орманды жою мен обадан зардап шекті. Ол болашақ поэзия мансабына дайындық ретінде теология, философия, тарих, саясат, әдебиет және ғылымның ежелгі және заманауи еңбектерін оқыды. Милтонның зияткерлік дамуын қазір Британ кітапханасында сақталатын оның қарапайым кітапшасы (скрапбук сияқты) арқылы бақылауға болады. Мұндай қарқынды оқудың нәтижесінде Милтон ағылшын поэзиясының ең білімділерінің бірі саналады. Жеке оқудан басқа, Милтон мектеп және университет кезеңінде латын, грек, еврей, француз, испан және итальян тілдерін меңгерген; 1650 жылдары Ұлыбритания тарихы бойынша зерттеулер жүргізген кезде ол лингвистикалық репертуарына көне ағылшын тілін қосты және жақын арада голланд тілін де үйренді. Милтон осы оқу кезеңінде де поэзия жазуын жалғастырды; оның «Аркады» мен «Комус» шығармалары ақсүйектердің тапсырысымен, Эгертон отбасымен байланысты меценаттар үшін жазылып, тиісінше 1632 және 1634 жылдары қойылды. «Комус» ұстамдылық пен тазалықтың қадір-қасиетін дәріптейді. Ол Кембридждегі студенттерінің бірінің естелік жинағына арналған пасторальды элегиясын – «Лицидас» өлеңін де жазды. Осы өлеңдердің қолжазбалары Милтонның «Тринити қолжазбасы» деп аталатын өлеңдер дәптерінде сақталған, ол қазір Кембридждегі Тринити колледжінде сақталады. 1638 жылдың мамыр айында Милтон қызметшісімен бірге Франция мен Италияға 15 айлық сапарға шықты, ол 1639 жылдың шілде-тамыз айларына дейін жалғасты. Саяхаты оның зерттеулерін көркемдік және діни дәстүрлермен, әсіресе Рим католицизмімен тікелей танысу арқылы толықтырды. Ол сол кездегі белгілі теоретиктер мен зиялылармен кездесіп, поэзиялық шеберлігін көрсетті. Милтонның «Ұлы саяхаты» кезінде болған оқиғалар туралы нақты мәліметтердің жалғыз бастауы – Милтонның өзінің «Defensio Secunda» еңбегі. Одан басқа хаттар мен басқа да прозалық трактаттарында сілтемелер бар, бірақ сапар туралы ақпараттың көп бөлігі Барбара Левальскинің айтуынша, «автобиографиялық емес, еуропалық білімді адамдар арасындағы беделін нығайтуға бағытталған риторикалық туынды». Ол алдымен Кале қаласына, содан кейін Парижге аттанды, елші Джон Скудаморға дипломат Генри Воттоннан хат алып келді. Скудамор арқылы Милтон голланд философы, драматургі және ақыны Уго Гроциймен танысты. Осы кездесуден кейін Милтон Франциядан кетіп қалды. Ол Ниццадан Генуяға, содан кейін Ливорно мен Пизаға дейін оңтүстікке қарай сапар шекті. 1638 жылдың шілдесінде Флоренцияға жетті. Ол жерде Милтон қаланың көптеген ескерткіштерін тамашалады. Оның ашық мінезі мен білімді нео-латын поэзиясы флоренциялық зиялы қауымда оған достар табуға көмектесті, ол Арцетриде үй қамауында болған астроном Галилеомен және басқалармен кездесті. Милтон Флоренция академиясы мен Accademia della Crusca және аймақтағы кішігірім академиялар, соның ішінде Apatisti және Svogliati академияларына да барған болуы мүмкін. Қыркүйекте Флоренциядан Римге жол тартты. Флоренциядағы байланыстарының арқасында Милтон Римдегі зиялы қауыммен оңай таныса алды. Оның поэзиялық қабілеті Джованни Сальцилли сияқтыларды таң қалдырды. Қазан айының соңында Милтон Иса қоғамын ұнатпағанына қарамастан, Римдегі ағылшын колледжінің кешкі асқа қатысып, ағылшын католиктерімен – теолог Генри Холденмен және ақын Патрик Кэримен кездесті. Ол сондай-ақ ораториялар, опералар және мелодрамалар сияқты музыкалық шараларға қатысты. Милтон қарашаның соңында Неапольге аттанды, бірақ испандық билікке байланысты бір ай ғана тұрды. Сол кезде ол Торквато Тассо мен Джанбатиста Мариноның меценаты Джованни Баттиста Мансомен танысты. Бастапқыда Милтон Неапольден Сицилияға, содан кейін Грекияға баруды жоспарлаған, бірақ 1639 жылдың жазында «Defensio Secunda» еңбегінде айтқан «Англиядағы азаматтық соғыстың қайғылы жаңалықтары» себепті Англияға оралды. Мәселе Милтон балалық шақтағы досы Диодатидің қайтыс болғаны туралы хабар алғаннан кейін одан да қиындады. Шындығында, Милтон континентте тағы жеті ай тұрды және Римге оралғаннан кейін Диодатидің сіңілісімен бірге Женевада уақыт өткізді. «Defensio Secunda» еңбегінде Милтон дін туралы айқын пікірлері үшін Римге қайтудан ескертілгенін мәлімдеді, бірақ ол қалада екі ай тұрды және Карнавалды бақылап, Ватикан кітапханасындағы жинақтармен таныстырған Лукас Хольстемен кездесті. Ол кардинал Франческо Барберинимен таныстырылды, ол Милтонды кардинал ұйымдастырған операға шақырды. Наурыз айында Милтон тағы Флоренцияға сапар шекті, онда екі ай тұрды, академиялардың кезекті мәжілісіне қатысты және достарымен уақыт өткізді. Флоренциядан кеткеннен кейін ол Лукка, Болонья және Феррара қалалары арқылы Венецияға келді. Венецияда Милтон республикалық үлгімен танысты, ол кейіннен саяси жазбаларында маңызды болды, бірақ ол Женеваға сапар шеккен кезде тағы бір үлгі тапты. Швейцариядан Милтон Парижге, содан кейін Кале қаласына сапар шекті, соңында 1639 жылдың шілдесі немесе тамызында Англияға оралды.

After receiving his MA, Milton moved to Hammersmith, his father's new home since the previous year. He also lived at Horton, Berkshire, from 1635 and undertook six years of self directed private study. Hill argues that this was not retreat into a rural idyll; Hammersmith was then a "suburban village" falling into the orbit of London, and even Horton was becoming deforested and suffered from the plague. He read both ancient and modern works of theology, philosophy, history, politics, literature, and science in preparation for a prospective poetical career. Milton's intellectual development can be charted via entries in his commonplace book (like a scrapbook), now in the British Library. As a result of such intensive study, Milton is considered to be among the most learned of all English poets. In addition to his years of private study, Milton had command of Latin, Greek, Hebrew, French, Spanish, and Italian from his school and undergraduate days; he also added Old English to his linguistic repertoire in the 1650s while researching his History of Britain, and probably acquired proficiency in Dutch soon after. Milton continued to write poetry during this period of study; his Arcades and Comus were both commissioned for masques composed for noble patrons, connections of the Egerton family, and performed in 1632 and 1634 respectively. Comus argues for the virtuousness of temperance and chastity. He contributed his pastoral elegy Lycidas to a memorial collection for one of his fellow students at Cambridge. Drafts of these poems are preserved in Milton's poetry notebook, known as the Trinity Manuscript, because it is now kept at Trinity College, Cambridge. In May 1638, accompanied by a manservant, Milton embarked upon a tour of France and Italy for 15 months that lasted until July or August 1639. His travels supplemented his study with new and direct experience of artistic and religious traditions, especially Roman Catholicism. He met famous theorists and intellectuals of the time and was able to display his poetic skills. For specific details of what happened within Milton's "grand tour", there appears to be just one primary source: Milton's own Defensio Secunda. There are other records, including some letters and some references in his other prose tracts, but the bulk of the information about the tour comes from a work that, according to Barbara Lewalski, "was not intended as autobiography but as rhetoric, designed to emphasise his sterling reputation with the learned of Europe." He first went to Calais and then on to Paris, riding horseback, with a letter from diplomat Henry Wotton to ambassador John Scudamore. Through Scudamore, Milton met Hugo Grotius, a Dutch law philosopher, playwright, and poet. Milton left France soon after this meeting. He travelled south from Nice to Genoa, and then to Livorno and Pisa. He reached Florence in July 1638. While there, Milton enjoyed many of the sites and structures of the city. His candour of manner and erudite neo Latin poetry earned him friends in Florentine intellectual circles, and he met the astronomer Galileo who was under house arrest at Arcetri, as well as others. Milton probably visited the Florentine Academy and the Accademia della Crusca along with smaller academies in the area, including the Apatisti and the Svogliati. He left Florence in September to continue to Rome. With the connections from Florence, Milton was able to have easy access to Rome's intellectual society. His poetic abilities impressed those like Giovanni Salzilli, who praised Milton within an epigram. In late October, Milton attended a dinner given by the English College, Rome, despite his dislike for the Society of Jesus, meeting English Catholics who were also guests—theologian Henry Holden and the poet Patrick Cary. He also attended musical events, including oratorios, operas, and melodramas. Milton left for Naples toward the end of November, where he stayed only for a month because of the Spanish control. During that time, he was introduced to Giovanni Battista Manso, patron to both Torquato Tasso and to Giambattista Marino. Originally, Milton wanted to leave Naples in order to travel to Sicily and then on to Greece, but he returned to England during the summer of 1639 because of what he claimed in Defensio Secunda were "sad tidings of civil war in England." Matters became more complicated when Milton received word that his childhood friend Diodati had died. Milton in fact stayed another seven months on the continent and spent time at Geneva with Diodati's uncle after he returned to Rome. In Defensio Secunda, Milton proclaimed that he was warned against a return to Rome because of his frankness about religion, but he stayed in the city for two months and was able to experience Carnival and meet Lukas Holste, a Vatican librarian who guided Milton through its collection. He was introduced to Cardinal Francesco Barberini who invited Milton to an opera hosted by the Cardinal. Around March, Milton travelled once again to Florence, staying there for two months, attending further meetings of the academies, and spending time with friends. After leaving Florence, he travelled through Lucca, Bologna, and Ferrara before coming to Venice. In Venice, Milton was exposed to a model of Republicanism, later important in his political writings, but he soon found another model when he travelled to Geneva. From Switzerland, Milton travelled to Paris and then to Calais before finally arriving back in England in either July or August 1639.

Азамат соғысы, прозалық трактаттар және неке

Англияға оралғанда, епископтардың соғыстары одан әрі қарулы қақтығысқа жол ашатынын болжады, Милтон пуритандық және парламенттік мақсаттарға қызмет ету үшін епископтарға қарсы прозалық трактаттар жаза бастады. Мильтонның poleмикаға алғашқы қадамы – «Англиядағы шіркеу тәртібін реформалау туралы» (1641) еңбегі болды, одан кейін «Прелатикалық епископтық», Смектимнустың екі қорғанысы (пресвитериан дін қызметкерлерінің тобы, олардың аттарының бас әріптерімен аталады; «TY» Мильтонның бұрынғы ұстазы Томас Янгқа тиесілі) және «Прелатикаға қарсы шіркеу үкіметінің себебі» жарық көрді. Ол Англия шіркеуінің жоғары шіркеу партиясына және олардың басшысы Уильям Лаудқа, Кентербери архиепискобына, шын мәнінде көркем тілмен жазылған, кезеңнің қатаң poleмикалық стилін әрлендіретін және шіркеу тарихы туралы кең білімін пайдаланатын шабуылдар жасады. Ол әкесінің инвестицияларымен қамтамасыз етілді, бірақ Милтон осы уақытта жеке мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді, немерелерін және жақсы жағдайдағы басқа балаларды оқытты. Осы тәжірибесі және білім реформаторы Сэмюэл Хартлибпен болған әңгімелері оны 1644 жылы «Білім туралы» қысқаша трактат жазуға итермеледі, онда ол ұлттық университеттерді реформалауға шақырды. 1642 жылдың маусым айында Милтон Оксфордширдегі Форст-Хиллдегі сарайға сапар шекті және 34 жасында 17 жасар Мэри Пауэллге үйленді. Некелері қиын басталды, себебі Мэри Милтонның қатал өмір салтына бейімделе алмады және оның немерелерімен ортақ тіл таба алмады. Милтон оның зиялы деңгейіне қанағаттанбады және оның отбасынан сіңірген роялистік көзқарастарынан ұнатпады. Сондай-ақ, ол некелік қатынасқа бармаған деген болжамдар да бар. Мэри көп ұзамай ата-анасына оралды және 1645 жылға дейін, ішінара Азамат соғысының басталуына байланысты, қайтып келмеді. Ажырасу туралы трактаттарға жасалған қарсылық Милтонды «Ареопагитиканы» жазуға итермеледі; Джон Милтонның Англия Парламентіне арналған «Лицензиясыз баспа еркіндігі туралы» сөзі, оның баспадан бұрынғы цензураға қарсы атақты шабуылы. «Ареопагитикада» Милтон парламенттік мақсаттармен келіседі, сонымен қатар нео-римдік бостандық идеалын христиандық бостандық идеалымен біріктіре бастайды. Осы кезеңде Милтон тағы бір әйелге көңіл бөлді; біз оның аты Дэвис екенін және ол оның ұсынысын қабылдамағанын ғана білеміз. Дегенмен, бұл Мэри Пауэллді оған қайта оралуға итермелеуге жеткілікті болды, ол күтпеген жерден оны қайтарып алуын сұрап жалбарынды. Олар татуласқаннан кейін екі қызы дүниеге келді.

On returning to England where the Bishops' Wars presaged further armed conflict, Milton began to write prose tracts against episcopacy, in the service of the Puritan and Parliamentary cause. Milton's first foray into polemics was Of Reformation touching Church Discipline in England (1641), followed by Of Prelatical Episcopacy, the two defences of Smectymnuus (a group of Presbyterian divines named from their initials; the "TY" belonged to Milton's old tutor Thomas Young), and The Reason of Church Government Urged against Prelaty. He vigorously attacked the High church party of the Church of England and their leader William Laud, Archbishop of Canterbury, with frequent passages of real eloquence lighting up the rough controversial style of the period, and deploying a wide knowledge of church history. He was supported by his father's investments, but Milton became a private schoolmaster at this time, educating his nephews and other children of the well to do. This experience and discussions with educational reformer Samuel Hartlib led him to write his short tract Of Education in 1644, urging a reform of the national universities. In June 1642, Milton paid a visit to the manor house at Forest Hill, Oxfordshire, and, aged 34, married the 17 year old Mary Powell. The marriage got off to a poor start as Mary did not adapt to Milton's austere lifestyle or get along with his nephews. Milton found her intellectually unsatisfying and disliked the royalist views she had absorbed from her family. It is also speculated that she refused to consummate the marriage. Mary soon returned home to her parents and did not come back until 1645, partly because of the outbreak of the Civil War. It was the hostile response accorded the divorce tracts that spurred Milton to write Areopagitica; A speech of Mr. John Milton for the Liberty of Unlicenc'd Printing, to the Parlament of England, his celebrated attack on pre printing censorship. In Areopagitica, Milton aligns himself with the parliamentary cause, and he also begins to synthesize the ideal of neo Roman liberty with that of Christian liberty. Milton also courted another woman during this time; we know nothing of her except that her name was Davis and she turned him down. However, it was enough to induce Mary Powell into returning to him which she did unexpectedly by begging him to take her back. They had two daughters in quick succession following their reconciliation.

Шетел тілдері жөніндегі хатшы

Азамат соғысындағы Парламент жеңісінен кейін Милтон өзінің қаламын Қауымдастық ұсынған республикалық принциптерді қорғауға жұмсады. «Патшалар мен магистраттардың билігі» (1649) халықтың билеушілерін жауапқа тарту құқығын қорғап, патшаны өлтіруді ашық мойындады; Милтонның саяси беделінің арқасында 1649 жылдың наурызында ол Мемлекеттік кеңестің Шетел тілдері жөніндегі хатшысы болып тағайындалды. Оның негізгі міндеті – ағылшын Республикасының шетелдегі корреспонденциясын латын және басқа тілдерде жазу болды, бірақ ол режим үшін үгіт-насихат жасауға және цензор болып жұмыс істеуге де шақырылды. 1649 жылдың қазанында ол «Эйконокласт» атты еңбегін жариялады, онда Карл I-ге жатқызылған, корольді кінәсіз христиан шейіті ретінде бейнелеген «Эйкон Базилика» атты аса танымал бестселлерге жауап ретінде патшаны өлтіруді ашық қорғады. Бір айдан кейін, шет елге қуылған Карл II және оның жақтастары Клавдий Сальмасий жазған «Карл I үшін корольдік қорғаныс» (Defensio Regia pro Carolo Primo) атты монархияны қорғау туралы жазбаларын жариялады. Келесі жылдың қаңтарында Мемлекеттік кеңес Милтонға ағылшын халқын қорғау үшін хат жазуды тапсырды. Милтон, еуропалық аудиторияны және ағылшын Республикасының дипломатиялық және мәдени заңдылықты орнатуға деген ниетін ескере отырып, әдеттегіден гөрі баяу жұмыс істеді, өйткені ол көп жылдық оқуының нәтижесінде жинаған білімін пайдаланып, жауап жазды. 1652 жылдың 24 ақпанында Милтон «Ағылшын халқының қорғанысы» (Defensio pro Populo Anglicano) атты латын қорғанысын жариялады, ол «Бірінші қорғаныс» деп те белгілі. Милтонның таза латын тіліндегі жазуы және «Бірінші қорғаныста» көрсетілген білімі оған еуропалық бедел әкелді, ал еңбек көптеп басылды. Ол 1652 жылдың мамырында «Лорд Генерал Кромвельге» арналған 16-шы сонетін «Кромвель, біздің басшымыз» деп бастады, бірақ ол 1654 жылға дейін жарияланбады. 1654 жылы Милтон ағылшын ұлтын екінші рет қорғауға арналған «Екінші қорғаныс» (Defensio secunda) еңбегін аяқтады, ол анонимді роялистік трактат «Ағылшын патша өлтірушілеріне қарсы Корольдік қанның арылығуы» (Regii Sanguinis Clamor ad Coelum Adversus Parricidas Anglicanos) жауабы болды, онда Милтонға көптеген жеке шабуылдар жасалған. Екінші қорғаныста қазір Лорд Протектор болған Оливер Кромвель мақталып, оны Революция принциптеріне адал болуға шақырды. Милтон дұрыс емес атрибуциялаған Александр Морус (іс жүзінде Питер дю Мулен жазған) «Арылығуға» шабуыл жасады, жауабында Милтон 1655 жылы автобиографиялық «Өзінің қорғанысы» (Defensio pro se) атты еңбегін жариялады. Милтон 1660 жылға дейін Қауымдастық Мемлекеттік кеңесінің Шетел тілдері жөніндегі хатшысы болып қызмет етті, бірақ толығымен соқыр болғаннан кейін, жұмыстың көп бөлігін оның орынбасарлары Георг Рудольф Веклейн, содан кейін Филип Медоуз, ал 1657 жылдан бастап ақын Эндрю Марвелл атқарды. 1652 жылға қарай Милтон толығымен соқыр болды; оның соқырлығының себебі күмәнді, бірақ екі жақты торлы қабықтың ажырауы немесе глаукома болуы мүмкін. Оның соқырлығы оны өлеңдерін және прозасын көшіріп жазатын аманюенстерге диктант беруге мәжбүр етті, олардың бірі Эндрю Марвелл болды. Оның ең танымал сонеттерінің бірі, кейінірек редактор Джон Ньютон «Оның соқырлығы туралы» деп атаған «Мен жарығымның қалай жұмсалғанын қарастыра отырып», осы кезеңге жатқан деп есептеледі.

With the Parliamentary victory in the Civil War, Milton used his pen in defence of the republican principles represented by the Commonwealth. The Tenure of Kings and Magistrates (1649) defended the right of the people to hold their rulers to account, and implicitly sanctioned the regicide; Milton's political reputation got him appointed Secretary for Foreign Tongues by the Council of State in March 1649. His main job description was to compose the English Republic's foreign correspondence in Latin and other languages, but he also was called upon to produce propaganda for the regime and to serve as a censor. In October 1649, he published Eikonoklastes, an explicit defence of the regicide, in response to the Eikon Basilike, a phenomenal best seller popularly attributed to Charles I that portrayed the King as an innocent Christian martyr. A month later the exiled Charles II and his party published the defence of monarchy Defensio Regia pro Carolo Primo, written by leading humanist Claudius Salmasius. By January of the following year, Milton was ordered to write a defence of the English people by the Council of State. Milton worked more slowly than usual, given the European audience and the English Republic's desire to establish diplomatic and cultural legitimacy, as he drew on the learning marshalled by his years of study to compose a riposte. On 24 February 1652, Milton published his Latin defence of the English people Defensio pro Populo Anglicano, also known as the First Defence. Milton's pure Latin prose and evident learning exemplified in the First Defence quickly made him a European reputation, and the work ran to numerous editions. He addressed his Sonnet 16 to 'The Lord Generall Cromwell in May 1652' beginning "Cromwell, our chief of men ", although it was not published until 1654. In 1654, Milton completed the second defence of the English nation Defensio secunda in response to an anonymous Royalist tract "Regii Sanguinis Clamor ad Coelum Adversus Parricidas Anglicanos" [The Cry of the Royal Blood to Heaven Against the English Parricides], a work that made many personal attacks on Milton. The second defence praised Oliver Cromwell, now Lord Protector, while exhorting him to remain true to the principles of the Revolution. Alexander Morus, to whom Milton wrongly attributed the Clamor (in fact by Peter du Moulin), published an attack on Milton, in response to which Milton published the autobiographical Defensio pro se in 1655. Milton held the appointment of Secretary for Foreign Tongues to the Commonwealth Council of State until 1660, although after he had become totally blind, most of the work was done by his deputies, Georg Rudolph Wecklein, then Philip Meadows, and from 1657 by the poet Andrew Marvell. By 1652, Milton had become totally blind; the cause of his blindness is debated but bilateral retinal detachment or glaucoma are most likely. His blindness forced him to dictate his verse and prose to amanuenses who copied them out for him; one of these was Andrew Marvell. One of his best known sonnets, When I Consider How My Light is Spent, titled by a later editor, John Newton, "On His Blindness", is presumed to date from this period.

Қайта қалпына келтіру

Кромвельдің 1658 жылы қайтыс болуы Англия республикасын қақтығысқа толы әскери және саяси топтарға ыдыратты. Алайда Милтон бастапқыда оны Комонвелт үшін жазуға шабыттандырған нанымдарына қасарысып, берік тұрды. 1659 жылы ол «Азаматтық билік туралы трактат» атты еңбегін жариялады, онда мемлекеттік шіркеудің үстемдігі (эрастиандық деп аталатын ұстаным) сынға алынды, сондай-ақ «жалдамалыларды жоюдың ең мүмкін жолдары туралы ойлар» жазылып, шіркеу басқаруындағы сыбайлас жемқорлық әрекеттер айыпталды. Республика ыдыраған кезде Милтон парламент, әскер және халықтың қалауына қарсы монархиялық емес үкіметті сақтау жөнінде бірнеше ұсыныс жасады. 1659 жылғы қазан айында жазылған «Досқа хат, Комонвеллдің бұзылуы туралы» генерал Ламберттің Румп Парламентін таратуына жауап болды. 1659 жылғы қарашада жазылған «Қазір қорқынышты азаматтық соғыстың алдын алу үшін белгілі бір шаралар туралы ұсыныстар». «Еркін Комонвелт құрудың оңай және дайын жолы» атты еңбек екі басылымда генерал Монктың Лондондағы Ұзақ Парламентті қалпына келтіруіне (ол монархияны қайта орнатуға әкелді) жауап ретінде жазылды. Бұл шығарма – ағылшын халқын азаттықтан бас тартқаны үшін айыптаған, сайланбаған парламент құрған олигархияның авторитарлық билігін орнатуды жақтаған, құйынтқан, ашулы және нәтижесіз айыптау. 1660 жылғы мамырда монархия қайта орнатылғанда Милтон өміріне қауіптеніп, жасырынған, оның тұтқындалуына ордер берілген және еңбектері өртеліп тасталған. Жалпы кешірім жарияланғаннан кейін ол қайтадан көзге түсті, бірақ бәрібір, Марвелл сияқты ықпалды достары араласпай тұрып, қысқа мерзімге қамауға алынды, ол сол кезде парламент депутаты болды. Милтон 1663 жылғы 24 ақпанда үшінші және соңғы рет үйленді, 24 жастағы Элизабет (Бетти) Миншуллға үйленді, ол Уистастон, Чеширде туған. Ол өмірінің қалған он жылын Лондонда тыныш өмір сүріп, тек Лондонның Ұлы обасы кезінде Чалфонт Сент-Джайлстағы шағын үйіне көшіп кетті – Милтонның қазірге дейін сақталған жалғыз үйі. Осы кезеңде Милтон «Логика өнері» және «Британия тарихы» сияқты бірнеше шағын прозалық еңбектер жариялады. Оның тікелей саяси трактаты – 1672 жылғы «Нағыз дін туралы» трактаты, онда (католиктерден басқа) діни төзімділік туралы айтылған, сондай-ақ Польша трактатының монархияны сайлау арқылы орнатуды жақтаған аудармасы. Бұл екі еңбек те «Егерше» дебатында талқыланды, ол Англия тағына талапкер Джеймс, Йорк герцогының католик дініне байланысты оны тақтан шеттету әрекеті болды. Бұл дебаттар 1670 және 1680 жылдары саясатты мазалады және вигтер партиясының құрылуына және Даңқты революцияға әкелді.

Cromwell's death in 1658 caused the English Republic to collapse into feuding military and political factions. Milton, however, stubbornly clung to the beliefs that had originally inspired him to write for the Commonwealth. In 1659, he published A Treatise of Civil Power, attacking the concept of a state dominated church (the position known as Erastianism), as well as Considerations touching the likeliest means to remove hirelings, denouncing corrupt practises in church governance. As the Republic disintegrated, Milton wrote several proposals to retain a non monarchical government against the wishes of parliament, soldiers, and the people. A Letter to a Friend, Concerning the Ruptures of the Commonwealth, written in October 1659, was a response to General Lambert's recent dissolution of the Rump Parliament. Proposals of certain expedients for the preventing of a civil war now feared, written in November 1659. The Ready and Easy Way to Establishing a Free Commonwealth, in two editions, responded to General Monck's march towards London to restore the Long Parliament (which led to the restoration of the monarchy). The work is an impassioned, bitter, and futile jeremiad damning the English people for backsliding from the cause of liberty and advocating the establishment of an authoritarian rule by an oligarchy set up by an unelected parliament. Upon the Restoration in May 1660, Milton, fearing for his life, went into hiding, while a warrant was issued for his arrest and his writings were burnt. He re emerged after a general pardon was issued, but was nevertheless arrested and briefly imprisoned before influential friends intervened, such as Marvell, now an MP. Milton married for a third and final time on 24 February 1663, marrying Elizabeth (Betty) Minshull, aged 24, a native of Wistaston, Cheshire. He spent the remaining decade of his life living quietly in London, only retiring to a cottage during the Great Plague of London—Milton's Cottage in Chalfont St. Giles, his only extant home. During this period, Milton published several minor prose works, such as the grammar textbook Art of Logic and a History of Britain. His only explicitly political tracts were the 1672 Of True Religion, arguing for toleration (except for Catholics), and a translation of a Polish tract advocating an elective monarchy. Both these works were referred to in the Exclusion debate, the attempt to exclude the heir presumptive from the throne of England—James, Duke of York—because he was Roman Catholic. That debate preoccupied politics in the 1670s and 1680s and precipitated the formation of the Whig party and the Glorious Revolution.

Өлім

Мильтон 1674 жылдың 8 қарашасында қайтыс болды және Лондонның Фор-стриттегі Крипплгейтсіз Сент-Джайлз шіркеуінде жерленді. Бірақ, қайтыс болу себебі туберкулез ме, подагра ме дегенде көзқарас әр түрлі. Оның ертедегі биографының айтуынша, оның жерлеу рәсіміне "Лондондағы білімді және беделді достары, сондай-ақ қара халықтың да көпшілігі" қатысты. 1793 жылы Джон Бэконның үлкен ұлы жасаған мүсінмен ескерткіш орнатылды.

Поэзия

Мильтонның өлеңдері, кем дегенде, оның атымен жарыққа шығу үшін көп уақыт кетті. Оның алғашқы жарияланған өлеңі – 1630 жылғы «Шекспир туралы» өлеңі, ол 1632 жылы Уильям Шекспирдің пьесаларының Екінші фолиосына анонимді түрде қосылды. Бірінші фолионың түсіндірмелі бір данасы Милтонның қолмен жазған шет жазбаларын қамтиды деген болжам бар. Милтон 1645 жылы жаңа ағылшын үкіметін құру мүмкіндігіне байланысты қызу пікірталас кезінде өзінің өлеңдерін «Өлеңдер» жинағында біріктірді. «Комус» өлеңінің анонимді басылымы 1637 жылы, ал «Ликидас» өлеңі 1638 жылы «Justa Edouardo King Naufrago» басылымында J. M. деген атпен жарияланды. 1645 жылғы жинақтан кейін, оның өлеңдері 1667 жылы «Жоғалған жұмақ» жарық көргенге дейін баспаға түспеді.

Жоғалған жұмақ

Мильтонның ең маңызды туындысы – "Жоғалған жұмақ" атты бос өлеңмен жазылған эпикалық поэмасы, 1658-1664 жылдары (бірінші басылым) соқыр және бейшара Мильтон тарапынан жазылды. Соқыр ақын болғандықтан, Мильтон өлеңдерін бірнеше көмекшілеріне диктанттады. Бұл поэма Революцияның сәтсіздігіне байланысты оның жеке қайғысын көрсетеді, бірақ сонымен бірге адамның мүмкіндіктеріне деген үлкен сенімін білдіреді деп саналады. Кейбір әдеби сыншылар Мильтонның "Ескі жақсы іске" деген берік қолдауын жасырғанын айтады. 1667 жылдың 27 сәуірінде Мильтон "Жоғалған жұмақ" поэмасының басылу құқығын баспагер Сэмюэл Симмонсқа 5 фунт стерлингке (2015 жылғы құны бойынша шамамен 770 фунт стерлингке тең) сатты, әр басылым 1300-1500 дана сатылған жағдайда тағы 5 фунт төленуге міндетті болды. Бірінші басылым 1667 жылдың тамыз айында шықты және он сегіз ай ішінде сатылып бітті. Мильтон "Жоғалған жұмақ" поэмасын "Самсонның қайғылы оқиғалары" трагедиясымен бірге 1671 жылы жариялады. Екі туынды да Мильтонның Реставрациядан кейінгі саяси жағдайын көрсетеді. 1674 жылы қайтыс болмас бұрын Мильтон "Жоғалған жұмақ" поэмасының екінші басылымын шығарды, сонымен қатар "неге поэма ұйқаспайды" деген түсіндірме мен Эндрю Марвеллдің алғы сөздерін қосты. 1673 жылы Мильтон 1645 жылғы "Өлеңдерін", сондай-ақ хаттарының жинағын және Кембридж кезеңінде жазған латын шығармаларын қайта жариялады.

Көзқарастар

Аяқталмаған діни манифест, De Doctrina Christiana (Милтон), оның көптеген дәстүрден тыс теологиялық көзқарастарын көрсетеді және 1823 жылға дейін табылмай, жарияланбады. Милтонның негізгі сенімдері ерекше, нақты бір топқа немесе фракцияға тән емес, және көбінесе сол кездегі қалыпты діни көзқарастың шегінен шығып кетті. Дегенмен, олардың үні пуритандықтардың сананың орталық роліне және бұзылмас болуына жасаған баса назардан туындады. Ол өзінің жеке жолын таңдады, бірақ оның ойлары "Ареопагитика" еңбегінде Генри Робинсонмен бұрыннан айтылған болатын.

Философия

Милтонның сенімдері көбінесе протестанттық христиандыққа сай деп саналса да, Стивен Фэллон 1650 жылдардың соңында Милтон монизм немесе жандану материализмі туралы ойлармен тәжірибе жасаған болуы мүмкін дейді. Фэллонның пікірінше, Милтон осы ұстанымды Платон мен Декарттың сана-дене екілігінен, сондай-ақ Гоббстің механикалық тағдыршылдығынан сақтану үшін жасаған. Фэллонға сәйкес, Милтонның монизмі ең анық «Жоғалған жұмақта» көрінеді, онда ол періштелердің тамақ ішуінен (5.433–439) және жыныстық қатынасқа түсуінен (8.622–629) хабарлайды, ал «De Doctrina» еңбегінде адамның екі жақты табиғатын жоққа шығарып, Құдайдан жаратылу теориясын қолдайды.

Саяси ой

Мильтон – «көңілді жанынан шыққан, жеке христиан гуманист ақыны» болды. Ол XVII ғасырдағы ағылшын пуритандықтарының беттерінде пайда болады, бұл дәуір «дүние аударылып кеткен» деп сипатталған. Ол пуритан болғанмен, қоғамдық саясатта партиялық ұстанымдарға адал болуға дайын емес еді. Осылайша, Мильтонның саяси ойлары, реформаланған сенім мен гуманистік рух арасындағы қарама-қайшылықтармен жетеледі, нәтижесінде түсініксіз жағдайлар туды. Мильтонның өзінің заманының маңызды мәселелеріне қатысты көрінеу қайшы келетін ұстанымы діни таластарға және патшалардың құдайдан берген құқығына қатысты сұрақтарға байланысты болды. Екі жағдайда да ол жағдайды бақылап тұрғандай көрінеді, ағылшын қоғамының діни және саяси бағыттар бойынша поляризациялануынан туындаған жағдайды бағалайды. Ол пуритандықтармен бірге кавалерлерге, яғни корольдің партиясына қарсы күресіп, жеңіске жетуге көмектесті. Бірақ дәл сол конституциялық және республикалық жүйе сөз бостандығын шектеуге тырысқанда, Мильтон, гуманистік ынтасымен, «Ареопагитиканы» жазды – «адамзаттың сөз бостандығы туралы алғашқы жазбаларының бірі». «Адал пікірлерге шабуылдарға қарамастан дамылсыз болуға рұқсат етіңіз. Білімнің күшіне күмәндану және басқаларды күтіп қалу ақымақтық. Жағдайды жеңу мүмкін емес ететін жағдайға жол беру. Мен адамдардың қоғамдық жарыстарда өзін көрсетуден бас тартатын жағдайларын көрдім». «Ареопагитика» 1644 жылдың қарашасында Лицензиялық жарлыққа жауап ретінде жазылды. Мильтонның саяси ойларын оның өміріндегі кезеңдерге қарай жіктеуге болады. 1641–1642 жылдар шіркеу саясатына және епископтыққа қарсы күреске арналды. «Ареопагитика» мен ажырасу туралы жазбаларынан кейін, ол 1649–1654 жылдары Карл I-нің өлім жазасына кесілгеннен кейін, корольдікке қарсы жасалған құлықты және қолданыстағы парламенттік режимді қорғау үшін жазды. 1659–1660 жылдары ол Реставрацияны болжай білді және оны тоқтату үшін хат жазды. Мильтонның жеке сенімдері кейде танымал болмады, әсіресе республикашылдыққа берілгендігі. Келер ғасырларда Мильтон либерализмнің алғашқы апостолы ретінде танылды. Джеймс Талли айтқандай: «Локк сияқты, Мильтонмен бірге республикалық және саяси бостандық тұжырымдары Гоббс пен Роберт Филмер сияқты абсолютистер ұсынған жұмыстан босатылған және пассивті бағынуға қарсы ортақ күш білдіреді». Маршамонт Недхам – памфлет соғысындағы досы және одақтасы. Остин Вулрих олардың өте жақын болғанына қарамастан, олардың көзқарастары арасында «кең республикашылдықтан басқа шынайы жақындық аз» дейді. Блэр Уорден Мильтон мен Недхам екеуі де Эндрю Марвелл мен Джеймс Харрингтон сияқты адамдармен бірге Рамп Парламентімен проблемаларын республиканың өзі емес, ол дұрыс республика емес екендігімен байланысты деп есептейді. Вулрих «Милтонның одақтастық мемлекетінің болашағы туралы көзқарасы мен шындық арасындағы алшақтық» туралы айтады. 1649 жылы жазылған «Британия тарихы» атты еңбегінің алғашқы нұсқасында Мильтон Ұзақ Парламент мүшелерін түзетілмейтіндер деп атады. Ол Оливер Кромвельді протекторат орнатылған кезде мақтады, бірақ кейіннен үлкен күдік білдірді. Кромвель бірнеше жыл билік жүргізгеннен кейін революционер ретінде кері қайтқандай көрінген кезде, Мильтон сэр Генри Вэйннің орнына жақындады, оған ол 1652 жылы сонет жазды. Қанағаттанбаған республикашылар тобына Вэйннен басқа Джон Брэдшоу, Джон Хатчинсон, Эдмунд Лудлоу, Генри Мартен, Роберт Овертон, Эдвард Сексби және Джон Стритер кірді; бірақ Кромвель партиясында қалған Марвелл жоқ. Мильтон Овертонды, сондай-ақ Эдмунд Уэлли мен Булстрод Уайтлокты «Дефенсио Секунда» атты шығармасында мақтады. Найджел Смит Джон Стритер мен оның қолдаған республикашылдық формасы Мильтонның сөз бостандығы мен қоғамдық ерлік туралы ең оптимистік идеяларының орындалуы болды деп жазады. Ричард Кромвель биліктен құлаған кезде ол 1660 жылдың басында осы нәтижеге үмітпен жазып, еркін республика немесе «еркін одақтастық» жолында қадам жасады. Мильтон «Дайын және оңай жол» атты шығармасында қиын жағдайды ұсынды, өйткені ол «Жақсы ескі мақсатты» қолдауға шақырып, республикашылдардың қолдауына ие болғысы келді, бірақ ешқандай демократиялық шешім ұсынбады. Оның ұсынысы, олигархиялық голландтық және венециандық конституцияларға сілтеме жасау арқылы (басқа да себептермен) қолдау тапты, ол мәңгілік мүшелікпен кеңес болды. Бұл көзқарас сол кездегі көпшілік пікірінің үстіне түсіп, сол жылдың соңында болған Стюарт монархиясының қалпына келтіруін қолдады. Корольдікке қарсы жасалған құлықты жақтаған және оның жақтасы болған Мильтон, Чарльз II қайтып келгенде саяси мәселелерде үнсіз қалды.

Milton was a "passionately individual Christian Humanist poet." He appears on the pages of seventeenth century English Puritanism, an age characterized as "the world turned upside down." He was a Puritan and yet was unwilling to surrender conscience to party positions on public policy. Thus, Milton's political thought, driven by competing convictions, a Reformed faith and a Humanist spirit, led to enigmatic outcomes. Milton's apparently contradictory stance on the vital problems of his age, arose from religious contestations, to the questions of the divine rights of kings. In both the cases, he seems in control, taking stock of the situation arising from the polarization of the English society on religious and political lines. He fought with the Puritans against the Cavaliers i. e. the King's party, and helped win the day. But the very same constitutional and republican polity, when tried to curtail freedom of speech, Milton, given his humanistic zeal, wrote Areopagitica . [sic]‘some of humanity’s first scriptures on freedom of speech.’ 'Allow honest arguments to ignore attacks. It is foolish to doubt the power of education and leave others waiting. Letting it become impossible to cope. I have seen cases where people can refuse to show up and make themselves known in public competitions. Areopagitica was written in response to the Licensing Order, in November 1644. Milton's political thought may be best categorized according to respective periods in his life and times. The years 1641–42 were dedicated to church politics and the struggle against episcopacy. After his divorce writings, Areopagitica, and a gap, he wrote in 1649–54 in the aftermath of the execution of Charles I, and in polemic justification of the regicide and the existing Parliamentarian regime. Then in 1659–60 he foresaw the Restoration and wrote to head it off. Milton's own beliefs were in some cases unpopular, particularly his commitment to republicanism. In coming centuries, Milton would be claimed as an early apostle of liberalism. According to James Tully:

with Locke as with Milton, republican and contraction conceptions of political freedom join hands in common opposition to the disengaged and passive subjection offered by absolutists such as Hobbes and Robert Filmer. A friend and ally in the pamphlet wars was Marchamont Nedham. Austin Woolrych considers that although they were quite close, there is "little real affinity, beyond a broad republicanism", between their approaches. Blair Worden remarks that both Milton and Nedham, with others such as Andrew Marvell and James Harrington, would have taken their problem with the Rump Parliament to be not the republic itself, but the fact that it was not a proper republic. Woolrych speaks of "the gulf between Milton's vision of the Commonwealth's future and the reality". In the early version of his History of Britain, begun in 1649, Milton was already writing off the members of the Long Parliament as incorrigible. He praised Oliver Cromwell as the Protectorate was set up; though subsequently he had major reservations. When Cromwell seemed to be backsliding as a revolutionary, after a couple of years in power, Milton moved closer to the position of Sir Henry Vane, to whom he wrote a sonnet in 1652. The group of disaffected republicans included, besides Vane, John Bradshaw, John Hutchinson, Edmund Ludlow, Henry Marten, Robert Overton, Edward Sexby and John Streater; but not Marvell, who remained with Cromwell's party. Milton had already commended Overton, along with Edmund Whalley and Bulstrode Whitelocke, in Defensio Secunda. Nigel Smith writes that

John Streater, and the form of republicanism he stood for, was a fulfilment of Milton's most optimistic ideas of free speech and of public heroism [ ]

As Richard Cromwell fell from power, he envisaged a step towards a freer republic or "free commonwealth", writing in the hope of this outcome in early 1660. Milton had argued for an awkward position, in the Ready and Easy Way, because he wanted to invoke the Good Old Cause and gain the support of the republicans, but without offering a democratic solution of any kind. His proposal, backed by reference (amongst other reasons) to the oligarchical Dutch and Venetian constitutions, was for a council with perpetual membership. This attitude cut right across the grain of popular opinion of the time, which swung decisively behind the restoration of the Stuart monarchy that took place later in the year. Milton, an associate of and advocate on behalf of the regicides, was silenced on political matters as Charles II returned.

Теология

Джон Милтон дін қызметкері де, теолог та емес еді, бірақ теология, әсіресе ағылшын кальвинизмі, оның ең ұлы ойларын қалыптастырған палитраны құрады. Милтон өзінің заманындағы теологиялық дау-дамайлар арасында шіркеудің маңызды доктриналарымен күресті. Ұлы ақын, әрине, реформатор болған (әкесі Ричард "Рейнджер" Милтон Рим католигі болғанымен). Дегенмен, Милтонның кальвинизмі кең ауқымды гуманизмге ұласты. Ол өзінен бұрынғы Ренессанс суретшілері сияқты, христиан теологиясын классикалық стильдермен біріктіруге тырысты. Алғашқы өлеңдерінде ақын-баяндаушы жақсылық пен жамандық арасындағы тартысты көрсетеді, соңғысы көбінесе протестантизммен байланысты. "Комус" шығармасында Милтон Каролина сарайының маскарадын ирониялық түрде пайдаланып, сарайлық әуесқойлық пен шарлатандықтан тазалық пен ізгіліктің ұғымдарын жоғары қоюы мүмкін. Кейінгі өлеңдерінде Милтонның теологиялық көзқарастары айқын бола түседі. Ол Киелі кітаптан кең түрде цитата келтірген; Харис Флетчер Милтонның шығармаларында (поэзия мен прозада, Милтон меңгерген барлық тілдерде) жазба орындарын қолдануды зерттеудің бастамасы ретінде, Милтонның мақсатына сай келетін Киелі кітап цитаталарын кесіп, өңдегенін, тек мамандарға арналған мәтіндерде ғана нақты тарау мен тармақты көрсеткенін атап өтеді. Милтонның Киелі кітаптан келтірген цитаталарының көптігі туралы Флетчер былай дейді: "Бұл жұмыс үшін мен жалпы алғанда, онда келтірілген бес-он мыңға жуық тікелей Киелі кітап цитаталарының жиырма бес жүзін жинадым". Ол басқа тілдерде жазғанда, әдетте Иммануил Тремеллиус аударған латын нұсқасын қолданған, бірақ "ол Киелі кітапты латын, грек және еврей тілдерінде, соның ішінде Ескі өсиеттің таргум немесе арамей тіліндегі түсіндірмелерін, Жаңа өсиеттің сириялық нұсқасын және осы бірнеше аудармалардың түсініктемелерін оқи алатын". Милтон христиан теологиясының көптеген дәстүрден тыс көзқарастарын қабылдады. Ол Үштік ілімді жоққа шығарғаны айтылады, оның орнына Ұл Әкеге бағынышты екеніне сенді, бұл ариандық деп аталады; және ол социниандыққа да қызығушылық танытқан болуы мүмкін: 1650 жылдың тамызында ол Уильям Дугардтың Раковиандық катехизисін жариялауға рұқсат берді, ол үштік емес нанымға негізделген. Милтонның ариандыққа бейімділігі, оның теологиясының көп бөлігі сияқты, әлі де пікірталас пен дау тудырып отыр. Руфус Вилмот Грисуолд "Оның ең маңызды еңбектерінің ешқайсысында оның ариандық екенін көрсететін бір де бір жол жоқ; және оның соңғы жазбаларында ол "Үштік ілімі - Жазбалардағы анық ілім" деп мәлімдейді". "Ареопагитика" шығармасында Милтон ариандар мен социниандарды арминиандар мен анабаптистермен қатар "қате жасаушылар" және "діннен жаңылғандар" деп атады. Бір дереккөз оны, егер оны нақты діни санатка жатқызу оңай болмаса да, жалпы протестант деп түсіндіреді. 2019 жылы Джон Роджерс: "Джон Милтон мен Исаак Ньютон екеуі де, қазіргі ғалымдардың көпшілігі келісетіндей, ариандар болды" деді. 1641 жылы жазған "Реформация туралы" атты еңбегінде Милтон католик діні мен епископтықты жек көретінін білдіріп, Римді қазіргі заманғы Вавилон, ал епископтарды Мысырдың құлдары деп атады. Бұл салыстырулар Милтонның Ескі өсиеттің бейнелерін ұнатуын көрсетеді. Ол "Жаратылыс кітабына" Жақия Кальвиннің, Паулюс Фагидің, Давид Пареустың және Андреус Риветустың кем дегенде төрт түсіндірмесін білген. "Интеррегн" кезеңінде Милтон Англияны, дүниелік монархияның тұзақтарынан құтқарылған, Ескі өсиеттегі Израильге ұқсас таңдалған ел ретінде көрсетеді, ал оның басшысы Оливер Кромвеллді соңғы күнгі Мұса ретінде бейнелейді. Бұл көзқарастар мыңжылдықтар туралы протестанттық көзқарастарымен байланысты болды, кейбір секталар, мысалы Бесінші монархистер Англияға келеді деп болжады. Алайда, Милтон кейінірек осы және басқа да мыңжылдықтар туралы "дүниелік" көзқарастарды сынға алды және Төрт империя туралы пайғамбарлық туралы ортодоксальды ойларды білдірді. 1660 жылы Стюарт монархиясының қайта орнатылуы Милтонның шығармашылығында жаңа кезеңді бастады. "Жоғалған жұмақ", "қайтадан табылған жұмақ" және "Самсон қайғылы" шығармаларында Милтон Құдайға ұнамды одақтастықтың жойылуын жоқтап жылайды. Едем бақшасы Милтонның Англияның соңғы күндері құлдырауын бейнелеуі мүмкін, ал Самсонның соқырлығы мен тұтқыны – Милтонның өзінің көзін жоғалтуын бейнелейтіндей, Англияның Карл II-ні патша ретінде соқыр қабылдауының метафорасы болуы мүмкін. "Жоғалған жұмақ" шығармасында өлімнен кейін жан жатады деген сенім – мортализм көрсетілген. Монархия қайта орнатылғаннан кейін де Милтон жеке діни сенімін жоғалтпады; "Самсон" ұлттық құтқарылудың жоғалтылуы жеке адамның құтқарылуына кедерес емес екенін көрсетеді, ал "қайтадан табылған жұмақ" Иса Мәсіх арқылы христиан құтқарылуының үмітіне Милтонның сенімін сақтайды. Оның тудырған себептерге қарамастан, "Ұлттық биографиялық сөздік" Милтонның Архбишоп Уильям Лаудтан Англия шіркеуінен шеттетілгенін, содан кейін де Дissenters-тердің Англиядағы діни төзімділікке қарсы айқай-шуынан алыстағанын баяндады. Милтон барлық секталардан бөлініп тұрды, бірақ көрінетіндей, квакерлер оған ең жақын болды. Ол өмірінің соңғы жылдарында ешқандай діни қызметке қатыспады. Қызметшілердің бейдіншілдердің басқосуларынан әкелген уағыздарына Милтон қатты сарказммен жауап бергендіктен, ол қызметтен кетіп қалды. Пуритан дәуірінде Милтонның сан алуан және кейде қайшылы көзқарастары туралы жазған Дэвид Дайчес былай деді: "Христиан және гуманист, протестант, отаншыл және Грек пен Римнің алтын ғасырларының мұрагері, ол жаңа және жаңарған Англияның тууының ауыртпалығын зор қызығушылық пен идеалистік оптимизммен қарсы алды". Американдық тарихшы Уильям Хантер: "Милтон кең ауқымды төзімділікті қамтамасыз етудің жалғыз тиімді жолы ретінде мемлекеттік діннен бас тартуды қорғады. Адамның санасын күштеп бағындырудың орнына, үкімет Евангелияның ықпалды күшін мойындауы керек" деді.

John Milton was neither a clergyman nor a theologian; however, theology, and particularly English Calvinism, formed the palette on which he created his greatest thoughts. Milton wrestled with the great doctrines of the Church amidst the theological crosswinds of his age. The great poet was undoubtedly Reformed (though his grandfather, Richard "the Ranger" Milton had been Roman Catholic). However, Milton's Calvinism had to find expression in a broad spirited Humanism. Like many Renaissance artists before him, Milton attempted to integrate Christian theology with classical modes. In his early poems, the poet narrator expresses a tension between vice and virtue, the latter invariably related to Protestantism. In Comus, Milton may make ironic use of the Caroline court masque by elevating notions of purity and virtue over the conventions of court revelry and superstition. In his later poems, Milton's theological concerns become more explicit. His use of biblical citation was wide ranging; Harris Fletcher, standing at the beginning of the intensification of the study of the use of scripture in Milton's work (poetry and prose, in all languages Milton mastered), notes that typically Milton clipped and adapted biblical quotations to suit the purpose, giving precise chapter and verse only in texts for a more specialized readership. As for the plenitude of Milton's quotations from scripture, Fletcher comments, "For this work, I have in all actually collated about twenty five hundred of the five to ten thousand direct Biblical quotations which appear therein". When citing and writing in other languages, he usually employed the Latin translation by Immanuel Tremellius, though "he was equipped to read the Bible in Latin, in Greek, and in Hebrew, including the Targumim or Aramaic paraphrases of the Old Testament, and the Syriac version of the New, together with the available commentaries of those several versions". Milton embraced many heterodox Christian theological views. He has been accused of rejecting the Trinity, believing instead that the Son was subordinate to the Father, a position known as Arianism; and his sympathy or curiosity was probably engaged by Socinianism: in August 1650 he licensed for publication by William Dugard the Racovian Catechism, based on a non trinitarian creed. Milton's alleged Arianism, like much of his theology, is still subject of debate and controversy. Rufus Wilmot Griswold argued that "In none of his great works is there a passage from which it can be inferred that he was an Arian; and in the very last of his writings he declares that "the doctrine of the Trinity is a plain doctrine in Scripture." In Areopagitica, Milton classified Arians and Socinians as "errorists" and "schismatics" alongside Arminians and Anabaptists. A source has interpreted him as broadly Protestant, if not always easy to locate in a more precise religious category. In 2019, John Rogers stated, "Heretics both, John Milton and Isaac Newton were, as most scholars now agree, Arians." In his 1641 treatise, Of Reformation, Milton expressed his dislike for Catholicism and episcopacy, presenting Rome as a modern Babylon, and bishops as Egyptian taskmasters. These analogies conform to Milton's puritanical preference for Old Testament imagery. He knew at least four commentaries on Genesis: those of John Calvin, Paulus Fagius, David Pareus and Andreus Rivetus. Through the Interregnum, Milton often presents England, rescued from the trappings of a worldly monarchy, as an elect nation akin to the Old Testament Israel, and shows its leader, Oliver Cromwell, as a latter day Moses. These views were bound up in Protestant views of the Millennium, which some sects, such as the Fifth Monarchists predicted would arrive in England. Milton, however, would later criticise the "worldly" millenarian views of these and others, and expressed orthodox ideas on the prophecy of the Four Empires. The Restoration of the Stuart monarchy in 1660 began a new phase in Milton's work. In Paradise Lost, Paradise Regained and Samson Agonistes, Milton mourns the end of the godly Commonwealth. The Garden of Eden may allegorically reflect Milton's view of England's recent Fall from Grace, while Samson's blindness and captivity—mirroring Milton's own lost sight—may be a metaphor for England's blind acceptance of Charles II as king. Illustrated by Paradise Lost is mortalism, the belief that the soul lies dormant after the body dies. Despite the Restoration of the monarchy, Milton did not lose his personal faith; Samson shows how the loss of national salvation did not necessarily preclude the salvation of the individual, while Paradise Regained expresses Milton's continuing belief in the promise of Christian salvation through Jesus Christ. Though he maintained his personal faith in spite of the defeats suffered by his cause, the Dictionary of National Biography recounted how he had been alienated from the Church of England by Archbishop William Laud, and then moved similarly from the Dissenters by their denunciation of religious tolerance in England. Milton had come to stand apart from all sects, though apparently finding the Quakers most congenial. He never went to any religious services in his later years. When a servant brought back accounts of sermons from nonconformist meetings, Milton became so sarcastic that the man at last gave up his place. Writing of the enigmatic and often conflicting views of Milton in the Puritan age, David Daiches wrote,blockquote|"Christian and Humanist, Protestant, patriot and heir of the golden ages of Greece and Rome, he faced what appeared to him to be the birth pangs of a new and regenerate England with high excitement and idealistic optimism." According to American historian William Hunter, "Milton argued for disestablishment as the only effective way of achieving broad toleration. Rather than force a man's conscience, government should recognise the persuasive force of the gospel."

Ажырасу

1643 жылы Англияда Азамат соғысы басталған кезде Милтон «Ажырасу туралы ілім мен тәртіп» деген еңбегін жазды. Сол жылдың тамызында ол өз ойларын Уэстминстер діни ассамблеясының алдына ұсынды. Ассамблея 1 шілдеде король Чарльз I-нің еркіне қарсы шақырылды. Милтонның ажырасу туралы ойлары оған билік тарапынан елеулі қиындықтар туғызды. Ол кездегі дәстүрлі пресвитериандық көзқарас Милтонның ажырасуға қатысты пікірлерін бір адамның ересі деп есептеді:

Milton wrote The Doctrine and Discipline of Divorce in 1643, at the beginning of the English Civil War. In August of that year, he presented his thoughts to the Westminster Assembly of Divines, which had been created by the Long Parliament to bring greater reform to the Church of England. The Assembly convened on 1 July against the will of King Charles I.

Milton's thinking on divorce caused him considerable trouble with the authorities. An orthodox Presbyterian view of the time was that Milton's views on divorce constituted a one man heresy:

The fervently Presbyterian Edwards had included Milton's divorce tracts in his list in Gangraena of heretical publications that threatened the religious and moral fabric of the nation; Milton responded by mocking him as "shallow Edwards" in the satirical sonnet "On the New Forcers of Conscience under the Long Parliament", usually dated to the latter half of 1646. Even here, though, his originality is qualified: Thomas Gataker had already identified "mutual solace" as a principal goal in marriage. Milton abandoned his campaign to legitimise divorce after 1645, but he expressed support for polygamy in the [[De Doctrina Christiana (Milton), the theological treatise that provides the clearest evidence for his views. Milton wrote during a period when thoughts about divorce were anything but simplistic; rather, there was active debate among thinkers and intellectuals at the time. However, Milton's basic approval of divorce within strict parameters set by the biblical witness was typical of many influential Christian intellectuals, particularly the Westminster divines. Milton addressed the Assembly on the matter of divorce in August 1643, at a moment when the Assembly was beginning to form its opinion on the matter. In the Doctrine and Discipline of Divorce, Milton argued that divorce was a private matter, not a legal or ecclesiastical one. Neither the Assembly nor Parliament condemned Milton or his ideas. In fact, when the Westminster Assembly wrote the Westminster Confession of Faith they allowed for divorce ('Of Marriage and Divorce,' Chapter 24, Section 5) in cases of infidelity or abandonment. Thus, the Christian community, at least a majority within the 'Puritan' sub set, approved of Milton's views. Nevertheless, reaction among Puritans to Milton's views on divorce was mixed. Herbert Palmer, a member of the Westminster Assembly, condemned Milton in the strongest possible language:

If any plead Conscience for divorce for other causes than Christ and His Apostles mention; Of which a wicked booke is abroad and uncensured, though deserving to be burnt, whose Author, hath been so impudent as to set his Name to it, and dedicate it to your selves will you grant a Toleration for all this?|The Glasse of God's Providence Towards His Faithfull Ones, 1644, p. 54. Palmer expressed his disapproval in a sermon addressed to the Westminster Assembly. The Scottish commissioner Robert Baillie described Palmer's sermon as one "of the most Scottish and free sermons that ever I heard any where."

Құлашқан пресвитериан Эдвардс Милтонның ажырасу туралы трактаттарын «Gangraena» атты еретикалық жарияланымдар тізіміне енгізді, олар ұлттың діни және моральдық негізін қауіп төндірді; Милтон оған 1646 жылдың соңына таман жазылған «Ұзақ Парламент астындағы ар-ожданның жаңа күштері туралы» сатирикалық сонетінде «әлсіз Эдвардс» деп атынан тіл тигізіп жауап берді. Дегенмен, оның өзгешелігі де ерекше: Томас Гатакер некедегі басты мақсатты «өзара көңіл көтеру» деп бұрыннан атап көрсеткен еді. Милтон 1645 жылдан кейін ажырасуды заңдастыру науқанын тоқтатты, бірақ «Христиан ілімі» ([[De Doctrina Christiana (Milton)], оның көзқарастарының ең нақты дәлелі) атты теологиялық еңбегінде көп әйел алуді қолдады. Ол кезде ажырасу туралы ойлар қарапайым емес еді, керісінше, замандас ойшылдар мен зиялылар арасында белсенді пікір алмасу болды. Алайда, Милтонның Киелі кітапта белгіленген қатаң шектеулермен ажырасуға принципті келісімі, әсіресе Вестминстерлік дін қызметкерлерінің арасында көптеген беделді христиан зиялыларына тән еді. Милтон 1643 жылдың тамызында Ассамблея алдында ажырасу мәселесі бойынша сөйледі, осы сәтте Ассамблея осы мәселе бойынша өз пікірін қалыптастыра бастады. «Ажырасудың ілімі мен тәртібі» еңбегінде Милтон ажырасудың жеке мәселе екенін, заңдық немесе шіркеулік мәселе емес екенін айтты. Ассамблея да, Парламент те Мильтонды немесе оның идеяларын айыптамады. Шын мәнінде, Вестминстер Ассамблеясы Вестминстерлік иман жолында жазғанда, адалдығын бұзған немесе тастап кеткен жағдайларда ажырасуға рұқсат берді («Неке және ажырасу туралы», 24-тарау, 5-бөлім). Осылайша, христиан қауымы, кем дегенде «пуритандық» топтың көпшілігі, Милтонның көзқарастарын мақұлдады. Дегенмен, пуритандықтардың арасында Милтонның ажырасу туралы пікіріне қатысты әртүрлі реакциялар болды. Вестминстер Ассамблеясының мүшесі Герберт Палмер Мильтонды мүмкіндігінше қатаң тілмен айыптады:

«Егер біреулер Мәсіх пен Оның елшілері айтпаған себептермен ажырасуға ар-ожданмен жүгінсе; осылайша жаман кітап жарыққа шығып, цензураланбаған, бірақ өртелуге лайық, оның Авторы өзінің атын қойып, сіздерге арнауға батыл болған, мұндай жағдайға төзімділік көрсетесіздер ме?» – «Алланың адалдарына көрсеткен қамқорлығының айнасы», 1644, 54-бет. Палмер өзінің наразылығын Вестминстер Ассамблеясына арналған уағызында білдірді. Шотландия комиссары Роберт Бейли Палмердің уағызын «Мен естіген ең шотландтық және еркін уағыздардың бірі» деп сипаттады.

Тарих

Тарих сол кезеңдегі саяси элита үшін ерекше маңызды болды, және Левальски Милтонның Томас Гоббстың классикалық латын тарихшылары – Тацит, Ливий, Саллюст және Цицеронға, сондай-ақ олардың республикалық көзқарастарына сол кезде берілген мән туралы "көптегендерден гөрі артық" екенін айтады. Милтон өзінің "Британия тарихының" екінші кітабында: "Батырлық істерге лайықты баяндаушылар табылуы жиі", - деп жазған. Ол үшін тарихты білу өте маңызды болды: Адамзат тарихының барысы, азаматтық қақтығыстардың тікелей әсері және оның жеке өміріндегі ауыр сынақтардың бәрі Милтон үшін "Адамнан бері келе жатқан қайғы" деп сипаттаған жағдайдың көрінісі болып саналды.

Мұрасы мен ықпалы

"Жоғалған жұмақ" кітабы жарық көргеннен кейін Мильтонның эпостық ақын ретіндегі беделі бірден танылды. Ол 18-19 ғасырлардағы ағылшын поэзиясына зор ықпал етті; ол көбінесе Шекспир сияқты басқа ағылшын ақындарынан да жоғары бағаланды. Бірақ, өте ерте кезден бастап, оны вигтер қолдап, торилер сынады: король өлтіруге қатысқан Эдмунд Лудлоу оны ертедегі вигтердің бірі деп жарияласа, жоғары торилік англикандық пастор Люк Милборн Мильтонды Джон Нокс, Джордж Бьюкенен, Ричард Бакстер, Алджернон Сидни және Джон Локк сияқты басқа "Қараңғы күштердің өкілдерімен" бірге санады. Милтон, Локк, Сидни және Джеймс Харрингтонның саяси идеялары радикалды вигтерге күшті әсер етті, ал олардың идеологиясы Америка революциясының негізіне айналды. Қазіргі заманда Мильтонның өмірі, саясаты және шығармаларын зерттейтін ғалымдар "мильтоншылар" деп аталады: "Оның шығармаларына қатысты көптеген академиялық зерттеулер жасалған". 2008 жылы Лондон қаласындағы Сент-Мэри-ле-Боу шіркеуіне баратын Бред-Стриттен өтетін Джон Милтон жолы ашылды.

Поэзияның алғашқы қабылдануы

1677 жылы Джон Драйден, Мильтонды "улы сөздің ақыны" деп сипаттау үрдісін бастады. Драйденнің "Айыпсыздық күйі және адамның құлауы: Опера" (1677) атты туындысы оның мәдениетке тез әсер еткенін көрсетеді. 1695 жылы Патрик Хьюм «Жоғалған жұмақ» кітабының тұңғыш редакторы болды, ол кең ауқымды түсіндірмелер мен пікірлерді ұсынды, әсіресе аллюзияларды анықтауға ерекше көңіл бөлді. 1732 жылы классикалық ғалым Ричард Бентли «Жоғалған жұмақ» кітабының түзетілген нұсқасын ұсынды. Бентли өршіл деп есептелді және келесі жылы Закари Пирс оған қарсы шықты. Кристофер Рикс Бентлиді сыншы ретінде өткір, бірақ жаңылысқан және «өзгермейтін есімсіз» деп бағалайды; Уильям Эмпсон Пирстің Бентлидің түйсігіне қарағанда көбірек симпатия танытқанын айтады. Теодор Хаак «Жоғалған жұмақ» кітабының неміс тіліне жасаған жартылай аудармасы болды, оған сүйене отырып Эрнест Готлиб фон Берге стандартты тармақты аударма жасады. Иоганн Якоб Бодмердің кейінгі прозалық аудармасы өте танымал болды және Фридрих Готлиб Клопстокқа әсер етті. Неміс тіліндегі Мильтон дәстүрі суретші Генри Фузели арқылы Англияға оралды. 18 ғасырдың ағартушылық дәуіріндегі көптеген ойшылдар Мильтонның поэзиясын және поэзия емес туындыларын құрметтеді және оларға түсініктеме берді. Олардың арасында Джон Драйденнен басқа Александр Поуп, Джозеф Аддисон, Томас Ньютон және Сэмюэл Джонсон болды. Мысалы, Джозеф Аддисон «The Spectator» журналында «Жоғалған жұмақ» кітабының белгілі бір бөлімдеріне кеңейтілген жазбалар, түсіндірмелер мен интерпретациялар жазды. Жохан Ричардсон ағасы мен Жонатан Ричардсон кішісі бірлесіп сын туралы кітап жазды. 1749 жылы Томас Ньютон Мильтонның поэзиялық туындыларының кеңейтілген басылымын, өзінің, Драйденнің, Поуптың, Аддисонның, Ричардсондардың (әкесі мен ұлының) және басқалардың түсіндірмелерімен жариялады. Ньютонның Мильтон басылымы ертедегі ағартушылық ойшылдардың Мильтонға көрсеткен құрметінің шыңы болды; бұл, сондай-ақ, жоғарыда сипатталған Ричард Бентлидің танымал басылымынан туындаған болуы мүмкін. Сэмюэл Джонсон «Жоғалған жұмақ» туралы көптеген эсселер жазды және Мильтонды өзінің «Англияның ең көрнекті ақындарының өмірбаяны» (1779–1781) кітабына қосты. «Людовик XIV дәуірі» атты еңбегінде Вольтер: «Милтон Англияның даңқы мен ғажабы (l'admiration) болып қала береді» деді.

John Dryden, an early enthusiast, in 1677 began the trend of describing Milton as the poet of the sublime. Dryden's The State of Innocence and the Fall of Man: an Opera (1677) is evidence of an immediate cultural influence. In 1695, Patrick Hume became the first editor of Paradise Lost, providing an extensive apparatus of annotation and commentary, particularly chasing down allusions. In 1732, the classical scholar Richard Bentley offered a corrected version of Paradise Lost. Bentley was considered presumptuous and was attacked in the following year by Zachary Pearce. Christopher Ricks judges that, as critic, Bentley was both acute and wrong headed, and "incorrigibly eccentric"; William Empson also finds Pearce to be more sympathetic to Bentley's underlying line of thought than is warranted. There was an early, partial translation of Paradise Lost into German by Theodore Haak and based on that a standard verse translation by Ernest Gottlieb von Berge. A subsequent prose translation by Johann Jakob Bodmer was very popular; it influenced Friedrich Gottlieb Klopstock. The German language Milton tradition returned to England in the person of the artist Henry Fuseli. Many Enlightenment thinkers of the 18th century revered and commented on Milton's poetry and non poetical works. In addition to John Dryden, among them were Alexander Pope, Joseph Addison, Thomas Newton, and Samuel Johnson. For example, in The Spectator, Joseph Addison wrote extensive notes, annotations, and interpretations of certain passages of Paradise Lost. Jonathan Richardson, senior, and Jonathan Richardson, the younger, co wrote a book of criticism. In 1749, Thomas Newton published an extensive edition of Milton's poetical works with annotations provided by himself, Dryden, Pope, Addison, the Richardsons (father and son) and others. Newton's edition of Milton was a culmination of the honour bestowed upon Milton by early Enlightenment thinkers; it may also have been prompted by Richard Bentley's infamous edition, described above. Samuel Johnson wrote numerous essays on Paradise Lost, and Milton was included in his Lives of the Most Eminent English Poets (1779–1781). In The Age of Louis XIV, Voltaire said "Milton remains the glory and the wonder (l'admiration) of England."

Уильям Блейк

Уильям Блейк Мильтонды ағылшын поэзиясының ең маңызды ақыны деп есептеді. Блейк Эдмунд Спенсерді Милтонға дейінгі басты ақын ретінде қарастырды және өзін Милтонның поэзиядағы ұлы ретінде санады. "Милтон: Екі кітаптан тұратын өлең" атты шығармасында Блейк Мильтонды рухани кеңесші және поэтикалық шабыттың символы ретінде пайдаланады.

Романтизм теориясы

Эдмунд Берк өрлеуші теориясының қайта жаңғыртушысы болды, және ол Милтонның тозақ туралы сипаттамасын өрлеушіліктің эстетикалық тұжырымдамасы ретінде үлгілік деп санады. Берк үшін бұл тау шыңдарымен, теңіздегі дауылмен және шексіздікпен бірдей деңгейде тұруы керек еді. "Көркемдік және әсемдік" атты еңбегінде ол былай деп жазды: "Егер мен осы сөзді қолдансам, Мильтон сияқты, қорқынышты нәрселерді күшейту немесе оларды ең күшті жарықта көрсету өнерін ешкім жақсырақ түсінген сияқты." Романтик ақындары оның бос өлеңдерді зерттеуін бағалады, бірақ көбінесе оның діни көзқарастарын қабылдамады. Уильям Вордсворт "Лондон, 1802" атты сонетін "Милтон! Осы сағатта сен тірі болуың керек еді" деген сөздермен бастады және "Жоғалған жұмақ" поэмасының үлгісінде өзінің "Прелюдия" бос өлеңдік эпосын жазды. Джон Китс Милтон стилінің шектеулерін сезінді; ол "Милтондық өлеңді шеберлікпен немесе суретшінің көңілімен ғана жазуға болады" деді. Китс "Жоғалған жұмақты" "әдемі және ұлы құбылыс" деп санады, бірақ оның аяқталмаған эпикалық поэмасы, "Гиперион", авторды қанағаттандырмады, себебі, басқа нәрселермен қатар, онда тым көп "Милтондық инверсиялар" болды.

Кейінгі мұра

Виктория дәуірі Милтонның ықпалының жалғасуына куә болды. Томас Карлайл оны «ағылшын әдебиетінің моральдық патшасы» деп жариялады, ал Джордж Элиот пен Томас Харди Милтонның поэзиясы мен өмірбаянынан ерекше шабыттанды. ХХ ғасырда Т. С. Элиот пен Езра Паундтың сынды пікірлері Милтонның беделін төмендеткен жоқ. Ф. Р. Ливис «The Common Pursuit» еңбегінде Элиоттың айтқандарына, әсіресе «Милтонды зерттеудің еш пайдасы жоқ: ол тек кедергі келтіреді» деген тұжырымына жауап ретінде: «Милтонды зерттеуден бас тарту туралы шешім қабылдау мәселесі емес! Керісінше, мәселе – одан құтылу өте қиын болған әсерден құтылу еді, себебі ол танылмағандықтан, әдеттегі және «табиғи» ортаға жататындықтан» деп дәлелдеді. Гарольд Блум «Тәуелділік сезімі» еңбегінде «Милтон – ағылшын поэзиясындағы поэтикалық ықпалдың кез келген теориясы мен тарихындағы орталық мәселе» деп жазды. Милтонның «Ареопагитикасы» әлі де АҚШ Конституциясының бірінші түзетуіне қатысты деп есептеледі. «Ареопагитикадан» алынған цитата – «Жақсы кітап – шебер рухтың құнды қан тамырлары, өмірден кейінгі өмірге сақтау үшін бальзамдалған және қадірленген» – көптеген қоғамдық кітапханаларда, соның ішінде Нью-Йорк қоғамдық кітапханасында ілініп тұр. Филип Пуллманның «Қараңғы материалдар» трилогиясының атауы «Қараңғы материалдарын жаңа әлемдер құру үшін» деген цитатадан алынған, «Жұмақ жоғалған» поэмасының екінші кітабының 915-ші жолы. Пуллман Милтонның поэмасының жасөспірімдерге қолжетімді нұсқасын жасауды көздеді және Милтонды «біздің ең ұлы қоғамдық ақынымыз» деп айтты. Милтонның жазбаларынан алынған танымал әдеби туындылардың талай атауы бар. Мысалдар: Томас Вольфтың «Үйге қарай, Періште», Алдус Хакслидің «Газадағы соқырлар», Артур Костлердің «Түскі қараңғылық» және Уильям Голдингтің «Көрінетін қараңғылық». Т. С. Элиот «басқа ешқандай ақынның поэзиясын оның теологиялық және саяси көзқарастарымыздың заңсыз араласуынсыз, тек поэзия ретінде қарастыру осы қиын емес» деп сенді.

Музыкалық күйлер

Милтонның "Салтанатты музыка" ("At a solemn Musick") шығармасы Хьюберт Пэрридің (1848–1918) "Керемет әншілер жұбы" ("Blest Pair of Sirens") атты хор мен оркестрге арналған туындысы ретінде жазылған. Мильтонның "Мәсіхтің тууының таңы" ("On the Morning of Christ's Nativity") поэмасы Сирил Рутамның (1875–1938) ірі хорлық шығармасы болып салынды. Мильтон сонымен қатар 136-шы псалмның өлеңге түйірленген нұсқасы – "Қуанышпен жүрейік!" ("Let us with a gladsome mind") гимнінің авторы. Оның "L'Allegro" және "Il Penseroso" шығармалары қосымша материалдармен бірге Гендельдің (1740) ұлы шеберлігімен музыкаға қойылды.