Кіріспе

АҚШ армиясының подполковнигі, Вьетнам соғысындағы рөлімен танымал (1924 – 1972) Джон Пол Ванн (туған Джон Пол Трипп; 2 шілде, 1924 – 9 маусым, 1972) – АҚШ армиясының подполковнигі, кейін зейнеткер, Вьетнам соғысындағы рөлімен кеңінен танылды. Вьетнам соғысының ең қауыр күндерінен бұрын әскери қызметтен шығарылғанмен, ол АҚШ Халықаралық даму агенттігінің қолдауымен азаматтық қызметке қайта оралды және соғыстың соңғы кезеңдерінде тұрақты шайқаста әскерге басшылық еткен алғашқы американдық азамат болды. Ол Президенттік "Азаттық медалімен" және Вьетнамдағы "Ерекше қызмет орденімен" марапатталған жалғыз азаматтық адам болды. 1972 жылы 47 жасында тікұшақ апатынан қаза тапты.

Ерте өмір

Джон Пол Трипп 1924 жылғы 2 шілдеде Вирджиния штатының Норфолк қаласында Джон Спри мен Мертл Ли Трипптің никесінен тыс туған бала ретінде дүниеге келді. Ванның анасы Аарон Франк Ванға үйленді, және Ван әкесінің тегін алды; Ванның үш жартылай сіңілісі болды. 1942 жылы Аарон Ван оны ресми түрде асырап алды. Дегенмен, ол әрекетке кіріспей тұрып соғыс аяқталды. 1945 жылы 21 жасында Ван Рочестер қаласындағы Мэри Джейн Алленге үйленді. Олардың бес баласы болды. 1947 жылы Армия Әуе күштерінен бөлініп, өздік тармағын құрғанда, АҚШ Әуе күштері құрылды, Ван Армияда қалып, жаяу әскерге ауысты. Ол логистикалық офицер ретінде Кореяға, содан кейін Жапонияға тағайындалды. 1950 жылғы маусымда Корея соғысы басталғанда, Ван өзінің 25-ші жаяу әскер дивизиясын Кореяға тасымалдауды үйлестірді. Ван өз бөліміне қосылды, ол Пусан периметріндегі маңызды жағдайда болды, ал Инчонға жасалған десант шабуылы қоршаудағы күштерге көмектесті. 1950 жылдың соңында Қытай соғысқа кіргеннен кейін және одақтас күштердің шегінуінен кейін капитан Ванн алғашқы командасын алды – Сегізінші армия Рейнджер ротасын. Ол үш ай бойы жаудың тылында барлау миссияларын жүргізді, бірақ балаларының бірі ауыр сырқаттанғаннан кейін АҚШ-қа қайтаруға мәжбүр болды. Ратгерс университетінің ROTC бағдарламасында әскери ғылым мен тактикадан көмекші профессор болып жұмыс істегенде, ол 1954 жылы экономика және статистика саласында ғылым бакалавры дәрежесін алды. Провинцияның аға кеңесшісі қызметін атқарғаннан кейін, Ван Вьетнамның үшінші корпусының тактикалық аймағындағы азаматтық операциялар мен ауылдық дамуды қолдау жөніндегі орынбасары болып тағайындалды (CORDS). Бұл аймақ Сайгоннан солтүстікке және батысқа қарай жатқан он екі провинциядан тұрды – АҚШ үшін Оңтүстік Вьетнамның ең маңызды бөлігі. CORDS – қажетті күштерді қамтамасыз ету үшін USAID, АҚШ Ақпарат қызметі, Орталық барлау агенттігі және Мемлекеттік департамент, сондай-ақ АҚШ армиясының қызметкерлерінен құралған біріктірілген ұйым. Басқа да іс-шаралармен қатар, CORDS Вьетконг инфрақұрылымын бейтараптандыруды қамтитын «Феникс» бағдарламасына жауапты болды. 1968 жылдың қарашасына дейін Ван III Корпустың тактикалық аймағындағы барлық азаматтық және әскери кеңесшілерге басшылық етті, содан кейін Меконг дельтасындағы Сайгоннан оңтүстікке қарай орналасқан провинциялардан тұратын IV Корпуста сол лауазымға тағайындалды. Ванды соғыстың саяси аспектілеріне қатысқан көптеген офицерлер мен азаматтар жоғары бағалады, өйткені ол үлкен күштердің кең ауқымды операцияларына қарағанда, шағын бөлімшелердің белсенді патрульдік әрекеттерін жақтады. Көптеген американдық әскерлерден айырмашылығы, ол ARVN әскерлеріне құрметпен қарады, олардың моральдық жағдайы төмен болғанына қарамастан, оларды оқытуға және олардың рухын көтеруге белсенді түрде атсалысты. Ол өзінің қызметкерлерін вьетнамдық қоғамға мүмкіндігінше тереңірек араласуға шақырды және Вьетнам соғысын үлкен күштерді қолданатын, қысқа мерзімді соғыс емес, төмен деңгейдегі, ұзаққа созылатын соғыс ретінде қарастыру қажеттігін үнемі айтатын. 1967 жылғы желтоқсанда АҚШ-қа жасаған сапарының бірінде Джонсон әкімшілігінің Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі және әскерлерді көбейтуді жақтаған Уолт Ростоудан АҚШ соғыстың ең қиын кезеңін алты ай ішінде еңсере ала ма деген сұраққа Ванн: «Жоқ, мырза Ростоу, мен оптимистпін. Біз одан да ұзақ уақытқа төтеп бере аламыз», – деп жауап берді. Ванның өткір тілі мен конформизмге қарсы ұстанымы көптеген әскери және азаматтық мансапшыларға ұнамады, бірақ ол Вьетнамның ерекше жағдайындағы дәстүрлі соғыстың шектерін түсінген көптеген жас азаматтық және әскери офицерлер үшін нағыз батыр болды. IV Корпустағы қызметтен кейін Ван 1970-ші жылдардың басында II Корпустың әскери аймағындағы америкалық кеңесші болып тағайындалды, сол кезде АҚШ соғысқа қатысуын азайтып, әскерін шығарып жатқан еді. Осы себепті оның жаңа жұмысы оны аймақтағы барлық АҚШ қызметкерлеріне басшылық етуге міндеттеді, ол ARVN (Вьетнам Республикасы армиясы) командиріне кеңес берді және жауынгерлік операцияларда АҚШ әскерлерін басқарған алғашқы америкалық азамат атанды. Оның лауазымы АҚШ армиясының генерал-майорының міндеттеріне теңестірілді.

Өлім

Контум шайқасынан үш күн өткен соң Ванн тікұшағы ауыл зиратының жанындағы ағаштар тобына құлап, қаза тапты. Ол 47 жаста болған. 1972 жылғы 16 маусымда Арлингтон ұлттық зиратының 11-бөліміне жерленді. Оның қосылуына генерал Уильям Уэстморленд, генерал-майор Эдвард Лансдейл, подполковник Люсьен Конейн, сенатор Эдвард Кеннеди және Дэниел Эллсберг қатысты.

Мұра

18 маусымда президент Ричард Никсон Ваннға Оңтүстік Вьетнамдағы он жылдық қызметі үшін ең жоғары мемлекеттік наградасы – Президенттік бостандық медалін қаза болғаннан кейін тапсырды. 1972 жылдың 23-24 сәуіріндегі ерлігі үшін, азамат болғандықтан "Құрмет медаліне" ие бола алмайтын Ванға (қаза болғаннан кейін) ерекше көзге көрсеткені үшін "Құрмет белгісі" де берілді, ол екінші дүниежүзілік соғыстан бері осы наградаға ие болған жалғыз азамат.