Кіріспе

Америкалық джаз скрипкашысы (1903–1978)

Джузеппе "Джо" Венути (16 қыркүйек 1903 жылы туған) бала кезінен досы болған гитарист Эдди Лангпен бірге джазда аспаптық музыканы дамытудың алғашқыларының бірі болды. 1920-жылдар мен 1930-жылдардың басында Венути мен Ланг көптеген жазбаларды жетекші ретінде және көрнекті солистер ретінде жасады. Олардың «ыстық» скрипка және гитара орындаулары соншалықты танымал болды, көптеген коммерциялық би жазбаларында оларды 12 немесе 24 тактты дуэттер орындауға шақырды. 1926 жылы Венути мен Ланг OKeh лейблінде дуэт ретінде жаздыра бастады (алдында Columbia лейблінде бір дуэт шыққаннан кейін), содан кейін «Blue Four» тобының жазбалары жарық көрді, олар джаз тарихындағы маңызды жазбалар саналады. Венути сонымен қатар «New Yorkers» деген атпен OKeh үшін коммерциялық би жазбаларын жазды. Ол Бенни Гудман, Адриан Роллини, Дорси ағайындылары, Бинг Кросби, Бикс Бейдербекке, Джек Тигарден, Фрэнк Синьорелли, Босвелл сестері және 1920-жылдардың соңы мен 1930-жылдардың басындағы басқа да маңызды ақ джаз және жартылай джаз музыканттарымен жұмыс істеді. Алайда, Лангтың 1933 жылы қайтыс болуынан кейін Венутидің мансабы сарқыла бастады, бірақ ол 1930-жылдарға дейін өнер көрсетуін жалғастырды, арзан дүкендердің лейблдері үшін коммерциялық би жазбаларын (көбінесе Венутидің скрипка солосы бар), сондай-ақ OKeh және Columbia лейблдері үшін, және кейде джаздық шағын топтармен бірге жазбалар жасады. Ол Сесил Брауэр сияқты батыс свинг музыканттарына да үлкен әсер етті. 1920-жылдардағы OKeh жазбаларының көптеген үлгілері сатылымда болды және 1935 жылға дейін басылымда сақталды, ол кезде ARC OKeh лейблін тоқтатылып, таңдалған жазбалар 35 центтік Vocalion лейблінде қайта шығарылды (OKeh лейблі 1940 жылы CBS қайта жаңғыртты). 1940-1950 жылдардағы салыстырмалы түрде белгісіздіктен кейін Венути Лас-Вегастағы Desert Inn қонақүйінде Джек Статеммен скрипкада және басқа да аспаптарда ойнады. Статем 1961 жылдың соңынан 1965 жылға дейін Desert Inn-де ойнаған бірнеше музыкалық топтарды басқарды, соның ішінде Диксиленд тобы да болды. Венути сол кезде онымен бірге болды және 1960-жылдары Лас-Вегас симфониялық оркестрімен де жұмыс істеді. Ол 1960-жылдардың соңында қайта танылды. 1970-жылдары ол тенор саксофонист Зут Симспен музыкалық байланыс орнатты, нәтижесінде үш жазба жарық көрді. 1976 жылы ол пианист Эрл Хайнспен бірге «Жылы сонаталар» атты дуэттер альбомын жазды. Ол сондай-ақ мандолинашы Джетро Бернс (Homer & Jethro тобынан), педальді сталь гитарашы Керли Чалкер және бұрынғы Боб Уиллздің музыканты және гитарашысы Элдон Шамблин сияқты кантри джаз музыканттарымен бірге толық альбом жазды. Венути Вашингтон штатының Сиэтл қаласында қайтыс болды.

Ерте өмір

Венути өзінің ерте өмірі туралы, оның ішінде туған жері мен күні, сондай-ақ білімі мен тәрбиесі жайлы қайшылы ақпарат беруімен белгілі болды. Гари Гиддинс жағдайды былай сипаттады: "Қай анықтамалыққа қарасаңыз да, (Венути 1978 жылы қайтыс болғандағы жасы) сексен төрт, сексен екі, сексен, жетпіс бес, жетпіс төрт немесе жетпіс екі жаста болған. Музыка тарихындағы ең ерекше юмор сезіміне ие Венути осы шатасуды қастап ұлықтады." Бұл алдаудың себептері әртүрліше түсіндіріледі: Венутидің әкесі азаматтыққа өту процесін жеделдетуді көздеген, Джо шетелде туған джаз музыкантына құрбыларының немқұрайлылығын сескенген, немесе оның жалпы тәртіпсіздікке бейімділігі. Ресми мәліметтерге сәйкес, ол 1903 жылдың 16 қыркүйегінде Филадельфияда дүниеге келген. Ол кішкентай кезінен скрипкада классикалық білім алды және әкесінен сольфеджио сабақтарын алды. Кейін ол, әкесінен музыканы оқыса да, ешбір аспапты емес, жалпы музыка теориясын үйренгенін айтты. Ол Филадельфияда скрипканы оқуды бастады, содан кейін консерваторияда оқығанын мәлімдеді, бірақ бұл туралы ешқандай нақты мәлімет бермеді. Дегенмен, оның ойнау стилі скрипканы жақсы меңгерген адамға тән еді.

Мансап

Венути 1924 жылы кәсіби скрипкашы ретінде мансабын бастады. Осы кезеңде ол джаз скрипкасының жаңаша түсінігін қалыптастыруға үлкен үлес қосты. 1900 жылдардың басында ол Джеймс Кэмпбелл мектебінің оркестрінде скрипка бөлімінде ойнады. Дәл сол жерде ол алғаш рет Сальваторе Массаромен танысып, дос болады, ол да сол бөлімде ойнаған. Олар бірге классикалық музыкамен қатар джаз бен блюз жанрларында тәжірибе жүргізді. 1924 жылы ол Детройтке Jean Goldkette тобының құрамына қосылып, Goldkette-тің би тобының бірі – Book Cadillac Hotel Orchestra-да ойнай бастады. Ол Голдкеттің биг-бэнд тобымен алғашқы жазбаларын осы жерде жасады. 1925 жылдың ортасында ол Нью-Йоркке қоныстанғанға дейін қысқа мерзімге Атлантик-Ситиге Берт Эстлоудың тобында ойнау үшін барып қайтты. Сол жерде ол есімін Эдди Ланг деп өзгерткен Массаромен қайта кездесті. Ланг та скрипкадан гитараға ауысты. Екі дос арасындағы кәсіби серіктестік 1933 жылы Ланг қайтыс болғанға дейін жалғасты. Олар өзінің күнкөрісін қамтамасыз ету үшін Бродвейдің оркестрлерінде ойнаумен қатар Роджер Вулф Канның би оркестрлерінде де өнер көрсетті. 1926 жылдан 1928 жылға дейін Венути мен Ланг дуэті сол кездегі жетекші джаз музыканттарымен бірге жазбалар жасады, олардың ішінде Голдкет (1926–27), Ред Николс (1927–28), Бикс Бейдербекке (1927), Адриан Роллини (1927) және Фрэнки Трумбауэр (1927) бар. 1927 мен 1929 жылдар аралығында Ланг пен Венути Атлантик-Ситиде жетекші топтар болып өнер көрсетті. Содан кейін Венути 1929 жылы Нью-Йоркке қайтып, 1929 жылдан 1931 жылға дейін Пол Уайтменнің оркестрімен бірге ойнады. Ол сондай-ақ 1930 жылы түсірілген "Джаз патшасы" фильмінде де өнер көрсетті. 1931–1933 жылдар аралығында Венути тағы да Эдди Ланг, Бикс Бейдербекке және Фрэнки Трумбауэрмен бірге жазбалар жасады. Осы кезеңде Венутидің мансабындағы ең танымал жазба да дүниеге келді: 1931 жылғы 22 қазанда Джо Венути, Эдди Ланг және олардың All Star оркестрімен жасаған жазбасы. Бұл сессияға Бенни Гудман мен Джек Тигарден де қатысты. Венути мен Ланг 1932 жылы Роджер Вулф Канс оркестріне қайта қосылып, 1933 жылы Эдди Ланг қайтыс болғанға дейін онымен бірге ойнады және жазбалар жасады. Эдди Лангтың өлімінен кейін Венути Еуропа мен Ұлыбританияда гастрольдік турне өткізді. Осы кезеңде ол скрипкадан гитараға жиі ауысып, бұрынғысынан гөрі әртүрлі музыкалық стильде орындады. 1935 жылы АҚШ-қа оралғаннан кейін ол биг-бенд құрып, оның жетекшісі болды. Осы уақытта ол көптеген өзінің түпнұсқалық аранжировкаларын жасады. Венути биг-бенд жетекшісі ретінде солошы ретіндегідей сәттілікке жете алмады, ал 1943 жылы топ таратылды. Осыдан кейін Венути салыстырмалы түрде беделді орыннан беделсіздікке түсіп қалды. Венути 1944 жылы Калифорнияға көшіп барып, MGM студиясының музыканты болды, сонымен қатар басқа кино және радио студияларында да ойнады. Ол сондай-ақ осы кезеңде Бинг Кросбидің радио бағдарламасында үнемі пайда болды. Кейіннен Венути шағын топ форматына оралып, Лос-Анджелесте және оның айналасында ойнауды және жазбалар жасауды жалғастырды, сонымен қатар жиі гастрольдік турлерге шықты. 1953 жылы ол Еуропаның тағы бір турнесін, ал 1963 жылы Сиэтл қаласының турнесін ұйымдастырды. Фильмнің бір бөлігі Сиэтлдегі District Tavern-да түсірілді, онда Венути Джон Холт басқарған New Deal Rhythm тобымен бірге ойнады. 1970 жылдары, өмірінің соңғы жылдарында Венути шағын ансамбльмен Еуропада кеңінен гастрольдік турлерге шықты. Осы кезеңде ол өзінің соңғы жазбаларын Эрл Хайнс, Джордж Барнс, Росс Томпкинс, Дейв МакКенна, Мариан МакПартленд, Скотт Гамильтон, Леон Редбон және Зут Симспен бірге жасады. Венути 1978 жылы қайтыс болғанға дейін гастрольдік турлерді жалғастырды.

Композициялар

Джо Венутидің композицияларына "Satan's Holiday", "Goin' Home", "Put and Take", "Pretty Trix", Эдди Лэнгпен бірлескен "Doin' Things", Ленни Хейтонмен, Фрэнки Трумбауэрмен және Эдди Лэнгпен бірлескен "Apple Blossoms", "Beatin' the Dog", "Black and Blue Bottom", "Black Satin", "Blues for Nobody", "Blues in G", "Blues Inc.", "Dandy Cat", "Cheese and Crackers", "Clown Cat", "Dinner at Nine", "Flip" және "Betcha I Getcha" кіреді, Венути осы туындыны Бикс Бейдербекемен бірге жазғанын айтқан.

Шаяндар

Джо Венути өзінің әсерлі ойнау стилімен қатар, практикалық әзілдерімен де танымал болды. Ол көбінесе арзан скрипкаларды тартатын, себебі оның бұрынғы тобының мүшелері оның кейде басқа музыканттардың басына оларды сындырып тастайтынын айтқан. Оның әріптестері оның көптеген әзілдерін әңгімелейді. Мысалы, бірде репетиция кезінде тынығу уақытында тубашының құбырын ұнмен толтырған. Тағы бір оқиғада, бір қолды трубашы Уинги Манонға Рождествоға бір ғана манжет жіберген. Сондай-ақ, ол Нью-Йорк телефондық анықтамалығындағы барлық бас-гитаристтерге телефон соғып, көше төбелесінде кездесуге шақырғандығымен де белгілі болды. 50-ден астам бас-гитарист аспаптарымен келгенде, бұл шағын кептеушілікке әкеп соқты. Содан кейін ол AFM талап етуімен музыканттарға уақыттары үшін ақы төлеуге мәжбүр болды. Ол әйелі Сара Венути (құрметті есімі Израиль) екеуі бірге саяхаттап жүрген. Олар 1934 жылдың тамызында үйленді. Уинги Манон Венутидің "Сэлли" есімді әйелге үйленгенін, ал 1950 жылы Los Angeles Times "Дороти" есімді әйелден ажырасқанын хабарлады. Венути орта жасында, 1950-ші және 1960-шы жылдардың басында алкоголизмнен зардап шекті. Ол жазылып, бұрынғыдай ойнау шеберлігімен қайта танымал болды. 1970 жылы Венутиге рак диагнозы қойылды. Ол 1978 жылдың 14 тамызында Сиэтл, Вашингтонда рак немесе жүрек талмасынан қайтыс болды.