Кіріспе

Ирандық инженер, ғарыш турисі және кәсіпкер (1966 жылы туған)

Ануше Ансари (انوشه انصاری ; Раиссян туған; 12 қыркүйек 1966 жылы туған) – ирандық-американдық инженер және Prodea Systems компаниясының құрылтайшысы және төрағасы. Оның бұрынғы бизнес жетістіктері Telecom Technologies, Inc. (TTI) компаниясын құрылтайшы және бас директоры ретіндегі қызметін қамтиды. Ансари отбасы сондай-ақ Ansari X сыйлығының титулды демеушісі болып табылады. 18 қыркүйек 2006 жылы, 40 жасқа толғаннан кейін, ол ғарышқа ұшқан алғашқы ирандық атанды. Қазіргі кезде ол X Prize Foundation-ның бас директоры.

Ерте өмір

Ануше Раисян Иранның Мешхед қаласында дүниеге келді. Ұзақ өтпей ата-анасымен бірге Тегеранға көшіп барды. Ансари алты жаста болғанда, ата-анасы ажырасты. Ансаридің Атуза Раиссян есімді сіңлісі бар, ол одан бес жас кіші. Алты жасында Ансари әжесі мен атасының үйіне барып, кондиционер болмағандықтан балконнан ұйықтаған. Ансари түнгі аспанға қарап, ғарышқа деген қызығушылығы арта түсті. Тегеранда Ансари жеті жасында "Жанна д'Арк" аталған француз католик мектебінде оқыды. Оқудың жартысы парсы тілінде, ал қалған жартысы француз тілінде жүргізілді. Ол 1979 жылы Иран революциясына куә болды және "оқ атылған, айқай-шу, адамдар өлтірілген және жарылыстар болған" деген естеліктерді еске алады. Содан бері Иран-Ирак соғысына дейін Ансари пәтер үйінің жертөлесінде баспана іздеген балалардың ең үлкені болды. Ол оларға әңгімелер айтып, көңілдерін көтеріп, сырттағы бомбалардың шуынан алаңдауын азайтатын. Ансари 1984 жылы АҚШ-қа иммигрант ретінде көшіп келді және Вирджиния штатының Солтүстік бөлігіндегі Лейк Брэддок орта мектебінде оқыды. Ана тілі парсы болса, ағылшын және француз тілдерін еркін меңгерген, ал ғарышқа ұшу тәжірибесі үшін орыс тілін үйренді. Ол Джордж Мейсон университетінде (Ферфакс, Вирджиния) электр техникасы және компьютерлік ғылымдар бойынша бакалавр, ал Джордж Вашингтон университетінде (Вашингтон, Колумбия округі) магистр дәрежесін алды.

Мансап

Мектепті бітіргеннен кейін Раиссян MCI компаниясында жұмыс істей бастады, онда ол болашақ күйеуі Хамид Ансаримен танысты. Олар 1991 жылы үйленді. 1993 жылы ол күйеуі мен қайын інісі Әмір Ансариді АҚШ телекоммуникация саласындағы дерегуляция кезінде олардың жинақтары мен корпоративтік зейнеткерлік шоттарын пайдалана отырып, Telecom Technologies Inc. компаниясын құруға көндірді. Компания Softswitch технологиясын жеткізуші болды, бұл телекоммуникациялық "қызмет көрсетушілерге жүйелік өнімділікті арттыруға, операциялық шығындарды төмендетуге және жаңа кіріс мүмкіндіктерін ұсынуға" мүмкіндік берді. Штаб-пәтері Техас штатының Ричардсон қаласында орналасқан компания, бағдарламалық қамтамасыз ету коммутациялық технологиясы арқылы қолданыстағы телекоммуникациялық желілерді және келесі буын, қосымшаға бағытталған желілерді интеграциялауға мүмкіндік беретін өнімдер ұсынды. Telecom Technologies компаниясы 2001 жылы Sonus Networks, Inc. компаниясымен акциялардың айырбасталуы арқылы, 10,8 миллион Sonus акциясына сатылды. Ануше Ансари "Sonus компаниясының вице-президенті және Sonus компаниясының жаңа INtelligentIP бөлімшесінің бас директоры" болды. 2006 жылы ол Prodea Systems компаниясын құрды және қазіргі төрағасы және бас директоры болып табылады. Prodea – технология және қызметтерді басқару компаниясы. Prodea – Ансари отбасы құрған жеке меншік компания, оның даму орталықтары Ричардсон (Техас штаты) және Кремний аңғарында орналасқан.

Ғарыш

Ансари өзін "ғарыш турисі" деп есептемейтінін және "ғарыш ұшуына қатысушы" атауын қалайтынын мәлімдеді. Ансари X PRIZE Foundation Vision Circle мүшесі, сондай-ақ оның Қамқоршылар кеңесінің құрамында. 2004 жылдың 5 мамырында, Алан Шепардтың орбиталық емес ғарышқа ұшуының 43 жылдығы күні, оның күйеуі Әмір Ансаримен бірге X PRIZE қорына көп миллиондық үлес қосты. Осы үлес құрметіне X PRIZE ресми түрде Ansari X PRIZE деп өзгертілді. X PRIZE-ға берілген назары және ғарышқа құмарлар конференцияларындағы баяндамалары арқылы Ансари "ғарыштың жекешелендірілуі" жақтасы болып табылады – бұл коммерциялық тұрғыдан пайдалы компанияларға үкіметке тәуелсіз түрде жабдықтар мен адамдарды зерттеу және басқа мақсаттар үшін ғарышқа жіберуге мүмкіндік беретін процесс. Ансари отбасы Space Adventures, Ltd. және Ресей Федерациясының Федералды ғарыш агенттігімен (FSA) бірлесіп, жаһандық коммерциялық қолданыс үшін орбиталық емес ғарыш ұшу аппараттарының (Space Adventures Explorer) паркін құруға инвестиция жасады.

Ғарышқа ұшу

Ансари Space Adventures, Ltd. компаниясы арқылы Халықаралық ғарыш станциясына «Союз» рейсіне Даисуке Эномотоның дубликаты ретінде дайындалған. 2006 жылдың 21 тамызында Эномото келесі айда ұшырылатын «Союз ТМА-9» миссиясына қатысудан медициналық себептермен шеттетілді. Ертесі күні Ансари негізгі экипажға қосылды. Оның ғарышқа сапарынан қандай үміт күтетінін сұрағанда, Ансари: «Мен баршаны, әсіресе жастарды, әйелдерді және әлемнің түкпір-түкпіріндегі, сондай-ақ әйелдерге ерлермен тең мүмкіндік бермейтін Таяу Шығыс елдеріндегі қыздарды өз армандарынан айырылмауға және оларды кез келген қиындыққа қарамастан іздеуге шабыттандыруды үміттенемін. Оларға бұл мүмкін емес сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ, егер олар арманын жүректерінде сақтап, оны күтіп, мүмкіндіктерді іздеп, оларды пайдаланса, олар өз армандарына жете алады деп сенемін» деді. Кетуіне бір күн қалғанда, ол Иран ұлттық телеарнасының «Түннің аспаны» астрономиялық бағдарламасында сұхбат берді. Бағдарлама жүргізушілері оған сәттілік тілеп, иран халқының атынан алғыс айтты. Ансари оларға ризашылық білдірді. Ансари 2006 жылдың 18 қыркүйегінде сағат 04:59 (UTC) Байқоңырдан (Қазақстан) «Союз ТМА-9» миссиясымен бірге командир Михаил Тюрин (РСА) және ұшу инженері Майкл Лопес Алегрия (NASA)пен бірге ұшып кетті. Ансари төртінші (және әйелдер арасынан алғашқы) ғарыш турисі атанды. Оның шарты төленген соманы жария етуге рұқсат бермеді, бірақ бұрынғы ғарыш туристері 20 миллион АҚШ долларынан астам төлеген. Ғарыш кемесі 2006 жылдың 20 қыркүйегінде сағат 05:21 (UTC) Халықаралық ғарыш станциясына (ХҒС) қосылды. Ансари 2006 жылдың 29 қыркүйегінде сағат 01:13 UTC-де АҚШ астронавты Джеффри Уильямс және ресейлік космонавт Павел Виноградовпен бірге «Союз ТМА-8» кемесімен Қазақстан даласына (Арқалықтан солтүстікке қарай 90 шақырым жерде) қауіпсіз қонды. Оған белгісіз бір лауазымды тұлға қызыл гүлдер тартса, күйеуі Хамид оған сүйіспеншілікпен сүйді. Ықшамды құтқару тобы оларды құттықтау рәсіміне қатысу үшін тікұшақпен Қостанайға жеткізді. Халықаралық ғарыш станциясында тоғыз күн болған Ансари Еуропалық ғарыш агенттігі тапсырмасы бойынша бірқатар эксперименттер жүргізуге келісті. Ол төрт эксперимент өткізді, олардың ішінде: анемияның механизмдерін зерттеу, бұлшықеттердің өзгеруінің бел соғысына қатысы, ғарыш сәулесінің ХҒС экипажына және ғарыш станциясында мекен еткен микроорганизмдердің түрлеріне тигізетін әсері. Сонымен қатар, ол ғарыштан веб-блог жариялаған алғашқы адам болды.

Ирандық ту туралы дау

Ансари өзінің ғарыш киіміне АҚШ туымен қатар, Иран туының саяси бейтарап нұсқасын – яғни, үкіметтік ерекше белгісі жоқ, қарапайым үш түсті туын киюді ниеттенген. Ол осылайша өміріне үлес қосқан екі елді құрметтегісі келген. АҚШ-тағы бірқатар БАҚ бұл туралы қате болжам жасап, ол 1979 жылғы Иран Ислам революциясынан бұрынғы Иран туын кимекші болған деген хабар таратты. Ол және оның күйеуі, АҚШ пен Иран арасындағы қарым-қатынастың шиеленісуіне қарамастан, ешқандай саяси мәселе көтерілмейтінін мәлімдеді. Бұл мәселе оның ұшырылуына дейін бірнеше апта бойы әлемдік жаңалықтарда басты орын алған еді. Ансари "ғарыштан Жерді алғаш көру арқылы сіңірілетін жаһандық сананы дамытуға миссиясын арнауды жоспарлап отырғанын" айтты.

Экипаж мүшелері

Ансаримен бірге ресейлік "Союз" ғарыш кемесімен оралған испандық НАСА астронавты Майкл Лопес Алегриа ұшу алдында журналистерге өзінің күмәндануын білдірді: "Жеке менің ойымша, олардың ғарыш станциясына баруы дұрыс емес, себебі ғарыш станциясы әлі де құрылыс кезеңінде және толыққанды жұмыс істемейді. Менің ойымша, бұл идеалды жағдай емес". Лопес Алегриа кейінірек бірнеше жыл бұрын жеке туристерге күмәмен қарағанын, бірақ қазір бұл Ресейдің ғарыш бағдарламасының сақталуы үшін өте маңызды деп санайтынын айтты: "Егер бұл дұрыс шешім болса, онда бұл Ресейдің ғарыш бағдарламасын қолдау тұрғысынан ғана емес, біз үшін де пайдалы", - деді ол. Ансаридің ғарышқа қадам басуы "тек біздің еліміз ғана емес, бүкіл әлемнің үлкен арманы мен үміті". Associated Press агенттігінің хабарлауынша, Михаил Тюрин Ансариді "өте кәсіби" деп сипаттап, олар он жылдай бірге жұмыс істегендей сезінгенін айтты. Лопес ақырында ХҒС-дегі туризмге қатысты өз пікірін өзгертті және Axiom компаниясына қосылып, ақырында олардың алғашқы туристік миссиясын басқарды.

Ирандағы реакциялар

Ұшуды ирандық мемлекеттік теледидар кеңінен көрсетті, Ансаримен бір сағаттық тікелей эфирдегі сұхбат "Асеман Шаб" ("Түнгі аспан") бағдарламасында көрсетілді. "Хамбастеги" және "Джам-э-Джам" газеттері Ансариді жоғары бағалады, оның саяқатын баяндайтын күнделікті мақалалар жариялады. Астрономия журналы NOJUM Ансаридің сапарға шығар алдындағы Пурия Наземимен эксклюзивті сұхбатын жариялады, онда ол коммерциялық ғарышқа ұшу туралы өз көзқарасын талқылады. Сондай-ақ NOJUM Иран қалалары үстінен Халықаралық ғарыш станциясы (ISS) өтетін кезде жиналыстар ұйымдастырып, өткізді. Шахрам Язданпанах парсы тіліндегі "Ғарыш ғылымы" веб-сайтында Анушехтің ғарышқа сапары туралы арнайы бөлім жасап, сапар туралы барлық жаңалықтарды жариялады.

Сұхбаттар

2006 жылдың 22 қыркүйегінде ол журналистерге өкініш білдірмейтінін айтып, "Мен мұнда ғажайып уақыт өткізіп жатырмын. Бұл мен күткеннен де жақсырақ болды, мен әр секундысына ләззат аламын. Мұндағы барлық тәжірибе ғажайып болды."

Құрмет пен марапаттар

Ансари көптеген наградаларға ие болды, оның ішінде Джордж Мейсон университетінің Кәсіпкерліктегі үздік жетістіктері сыйлығы, Джордж Вашингтон университетінің Ерекше түлектер жетістігі сыйлығы, Ernst & Young компаниясының Оңтүстік-Батыс аймағы бойынша «Жыл кәсіпкері» сыйлығы және Хорацио Алгер сыйлығы бар. Оның басшылығымен Telecom Technologies, Inc. компаниясы Inc. журналының 500 ең жылдам дамитын компаниясы және Deloitte & Touche компаниясының Fast 500 технологиялық компаниясы ретінде танылды. 2001 жылы ол Fortune журналының «40 жасқа дейінгі 40» тізіміне енді және Working Woman журналы оны 2000 жылғы Ұлттық кәсіпкерліктегі үздік жетістік сыйлығының иегері деп таныды. 2009 жылы ол Ұлттық әйелдер мен ақпараттық технологиялар орталығы (NCWIT) жыл сайын табысты технологиялық кәсіпкер әйелдерді марапаттау үшін табыс ететін Symons Innovator Award сыйлығының алғашқы иегері атанды. 2012 жылдың 20 желтоқсанында ол туған оқу орны – Джордж Мейсон университетінен ғылым докторының құрметті дәрежесін алды. Ансари отбасы Ансари X сыйлығын қаржыландырғаны үшін Ұлттық ғарыш қоғамы мен Ғарыш туризмі қоғамынан «Орбита» сыйлығымен марапатталды. 2010 жылы ол гуманитарлық қызметі үшін Эллис аралының Құрмет медалімен марапатталды. 2015 жылы Ұлттық ғарыш қоғамы Ансариге «Ғарыш қауымдастығына қызметі» үшін «Ғарыш пионері» сыйлығын табыс етті.

Басқа да қызметтері мен қоғамдық кездесулері

Ансари 2010 жылы Гомер Хиккаммен бірге Алабама штатының Хантсвилл қаласындағы АҚШ ғарыш лагерінде «Honeywell Leadership Academy» басқосуында спикер ретінде қатысты. 2009 жылы Ансари тәуелсіз швейцариялық кинорежиссер Кристиан Фрейдің «Ғарыш туристері» атты деректі фильмінде баяндалды. Бұл фильмде Халықаралық ғарыш станциясына Ресей ғарыш кемесімен саяхат ету үшін миллиард доллар төлеген адамдар туралы айтылды. Фильмнің DVD нұсқасы 2011 жылы шықты. 2013 жылдың 25 сәуірінде ол Юта аңғары университетінен құрметті ғылым докторы атағын алды. 2017 жылдың 26 ақпанында ол және Фируз Надери 89-шы «Оскар» сыйлықтарына ирандық кинорежиссер Асгар Фархадидің өкілі ретінде қатысты. Олар Фархадидің орнына «Саудагер» фильмі үшін «Үздік шетелдік фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын қабылдады. Фархади президенттің жеті мұсылман еліне, соның ішінде Иранға қатысты иммиграциялық шектеулеріне қарсы болғандықтан салтанатқа қатыспады. Фархади Ансари мен Надериді өзінің өкілдері ретінде таңдады, себебі екеуі де АҚШ-қа көшіп келген, табысқа жеткен ирандық-американдықтар. Ансари Солтүстік Техас штатының «Make a Wish Foundation» және Коллин округі балалардың құқықтарын қорғау орталығының директорлар кеңесіне мүше болды. Сондай-ақ, ол әлеуметтік кәсіпкерлерді қолдаумен айналысатын «Ashoka» сынды коммерциялық емес ұйымдармен де жұмыс істеді.

Жеке өмір

MCI-де жұмыс істегенде Хамид Ансаримен танысты. Олар 1991 жылы үйленді. Ансарилер Техас штатының Плано қаласында тұрады. Ол сонымен қатар американдық актерлер Яра Шахиди мен Саид Шахидидің тәтесі.