Кіріспе

Жоғары орта білім беру бағдарламасы

Данияда жоғары техникалық емтихан бағдарламасы (HTX, дания тілінде: Højere Teknisk Eksamen) – Folkeskole мектебінің 10-шы және 11-ші сыныптарынан кейін жалғасатын, 3 жылдық кәсіби бағдарланған жалпы орта білім беру бағдарламасы. Бұл бағдарлама жоғары техникалық емтиханға, HTX емтиханына алып келеді, ол студентке жеке мамандыққа қойылатын қабылдау шарттарына сәйкес келіп, жоғары білім алуға түсуге мүмкіндік береді. Бағдарлама ғылыми, техникалық және коммуникациялық пәндерге ерекше назар қояды. HTX түлектері Данияның кез келген техникалық, ғылыми немесе классикалық университетінде, сондай-ақ техникалық және технологиялық академияда (akademi) немесе колледжде (professionshøjskole) оқуға қабілетті.

HTX бағдарламасы

Бағдарламаның мақсаты – студенттерге жалпы және техникалық жоғары орта білім беру, теориялық және тәжірибелік сабақтар арқылы оларды жоғары білімге түсуге дайындау. Бұдан бөлек, бағдарлама кәсіби қызметке қадам жасау үшін негіз болып табылады және студентке кәсіптік білім беру бағдарламасында оқу мерзімін қысқартуға мүмкіндік береді. HTX бағдарламасы – 3 жылдық бағдарлама. Бастапқы 6 айлық семестр колледж ұсынатын кәсіптік білім беру бағдарламаларының орта мектеп кезеңіндегі мақсаттарын көрсетеді. Бағдарлама 16-19 жас аралығындағы жастарға арналған және жалпы және кәсіби бағытталған міндетті және сайып келген пәндерге бөлінген. Студенттер бағдарлама бойында әртүрлі пәндерден бір ұстазды кездестіре алады. Бағдарлама 9-сыныптың біліміне немесе оған баламалы біліктілікке негізделген және 3 жылға созылады. Мектеп оқуды сондай етіп ұйымдастырады, студенттерді пән бойынша емтиханға түсу алдында әрбір пәннің мақсаттарына жетеді. Әр студент жеке қорытынды жобасын аяқтайды.

Қабылдау талаптары

Үш жылдық HTX бағдарламасы фолькесколе немесе оған ұқсас білім берудің 10-шы сыныбынан кейін жалғасады. Тиісті білім алып, қажетті емтихандарды сәтті тапсырған барлық оқушылар өздері қалаған орта білім беру бағдарламасын таңдап оқуға мүмкіндік алады. Дегенмен, жалпы орта білім беру бағдарламаларына түсу автоматты түрде кепілденбеген. Егер мектеп оқушы мен оның ата-анасы берілетін білім мен кеңеске жауапкершілікпен қарамаса және/немесе оқушының жалпы орта білім беру бағдарламаларының талаптарын орындауға шамасы жетпейтін қаупі болса, оқушыға жалпы орта білім беру бағдарламаларының біріне қабылдану үшін емтихан тапсыру ұсынылуы мүмкін.

Тарих

ХТХ бағдарламасы 1982 жылы Білім министрлігімен Данияда техникалық және ғылыми білімді талап етудің өсуіне байланысты тәжірибелік жоба ретінде құрылды. 1982 жылға дейін Дания білім жүйесінде университет бітірудің үш жолы болды: «Гимназия (STX)», «Жоғары дайындық емтиханы (HF)» немесе «Жоғары коммерциялық емтихан бағдарламасы (HHX)». Олардың ішінде тек гимназия ғана техникалық университетке тікелей жол ашатын, бірақ бұл толыққанды жол емес еді, себебі техникалық университет білімі үшін пайдасыз көптеген міндетті пәндер бар еді (классикалық зерттеулер [дан: oldtidskundskab], дінтану, тарих және дене шынықтыру). Олардың ешқайсысы да ғылыми, техникалық және коммуникациялық пәндерге ғана бағытталған емес, бұл глобалдану үдей түскен Данияда маңызды бола бастады. Еңбек нарығы Данияның бизнес секторындағы үлкен өзгерістерге байланысты төмендеуді бастан кешірді, онда Данияның әлемдегі рөлі өндірістік индустриялық елден (Қытай сияқты) қызмет көрсету индустриясына, ал зерттеулер мен «білім өндірісі» ең маңызды нарықтарға айналды. Әлеммен үйлесімді болу үшін инженерлер мен ғалымдарды көбірек даярлау қажет болды. Осы мақсатта Жоғары техникалық емтихан бағдарламасы құрылды. HTX бастапқыда 2,5 жылдық бағдарлама ретінде ұсынылды, ол техникалық мамандықтарға, мысалы, инженер-бакалавр (дандық: teknikumingeniør) және құрылыс инженері (дандық: civilingeniør) сияқты білім алуға ғана мүмкіндік берді. Тәжірибелік бағдарлама ретінде HTX оқытудың ең заманауи әдістерін және студенттердің нақты өмірде кездесетін жағдайларды имитациялайтын көп салалық топтық және жобалық жұмыстарды пайдаланды – бұл гимназияларда кеңінен таралмаған. Бағдарлама сонымен қатар математика сияқты білім беруде компьютерлік технологияны жылдам енгізді. Басты пәндер, әрине, химия, биология, физика және математика болды, ал білім деңгейі гимназиямен салыстырылатын болды, бірақ қажетсіз пәндерден тазаланды. Бағдарлама үлкен табысқа ие болды. 1988 жылы тәжірибелік кезең аяқталып, HTX бағдарламасы Дания білім жүйесінің толыққанды бөлігіне айналды. Ол Дания білім жүйесінде тарала бастады және көп ұзамай техникалық бағытталған кәсіптік орта мектептерде (дандық: tekniske erhvervsskoler) ұсынылды. Бағдарламаның беделіне қатысты мәселелер де болды, себебі көптеген техникалық және ғылыми пәндер қыздардың қызығушылығын тудырмады, бұл HTX бағдарламасының алғашқы жылдарында ерлердің басымдығына әкелді. 1991 жылдың 1 қаңтарында пәндер А, В және С деңгейлеріне бөлінді, бұл HTX бағдарламасын гимназиямен теңдестіретін толық академиялық бағытталған орта білім беруге айналдырды. HTX бағдарламасы 3 толық оқу жылына дейін ұзартылды, соңғы жылы А деңгейлі пәндер бойынша қорытынды емтихан тапсырылды. Енді HTX бағдарламасы кез келген университет біліміне жол ашатын, бірақ техникалық және ғылыми пәндерге басымдық беріліп, гуманитарлық пәндерге көңіл аз бөлінетін, бірақ кейбір гуманитарлық университет біліміне қабылдануға мүмкіндік беретін факультативтік пәндерді (мысалы, дизайн және психология) таңдауға болады. HTX бағдарламасында ғана кездесетін «техникалық пән» (дан. teknikfag), технология және технология тарихы сияқты жаңа бірегей пәндер енгізілді. Сонымен қатар, химия, физика және математика бойынша міндетті деңгей гимназиядағыдан (С деңгейі) жоғары (В деңгейі) деңгейге көтерілді, бұл HTX түлегі STX түлегінен өзгеше, кез келген техникалық университетке автоматты түрде қабылдана алатынын білдірді. 2005 жылы гимназия реформасы жүзеге асырылды. Гимназия, HHX бағдарламасы және HTX бағдарламасы толыққанды теңестірілді, яғни олардың бірдей факультативтік пәндері бар және толыққанды академиялық бағытталған орта білім беруді құру үшін бір-бірінің күшті жақтарын қабылдады. Мысалы, үш бағдарламаның 6 айлық кіріспе семестрлері (grundforløb) өте ұқсас, бұл ең қолайлы бағдарламаны табу үшін үш бағдарламаның арасында ауысуды жеңілдетеді. Сонымен қатар, «технология тарихы» пәні С деңгейінде міндетті болды. 2007 жылы Білім министрлігі «Гимназия реформасын» қайта қарады және биотехнологияны жаңа факультативтік пән ретінде енгізді, ол 2009 жылға дейін тек тәжірибелік жоба ретінде ұсынылды.

Әдістер

Оқыту кәсіптік теория мен әдістеме, сондай-ақ практикалық кәсіптік жағдайлар негізінде құрылған. Курстың жоғары білімге дайындық мақсаты оқытуды ұйымдастыруда назарға алынуы керек. Оқыту әдістері студенттердің тәуелсіздігін, пікір айту, қорытынды шығару және абстракция жасау қабілеттерін дамытуға бағытталған. Оқыту студенттердің жұмыс жүктемесін тиімді және тең бөлу үшін пәндердің бір-бірін толықтырып, қолдау көрсетуін қамтамасыз етеді. HTX бағдарламасына қатысушылар жұмыстың көп бөлігін топтап орындайтынын және көптеген пәнаралық жобалар болатынын күтуі керек. Бұған қоса, дәстүрлі сыныптық оқыту және түрлі пәндер бойынша лекциялар да бар. Бұл өте практикалық бағдарлама, себебі теория мүмкіндік болғанда тәжірибеде қолданылып, дәлелденеді. Компьютерлердің кеңінен қолданылуы байқалады, студенттердің 90% астамы жазбалар жасау, есептеу (студенттер MathCad, AutoCAD, Maple және SmartSketch сияқты бағдарламаларды меңгереді), сурет салу және басқа да жұмыстар үшін ноутбуктерін мектепке әкеледі. Бұл міндетті талап емес, бірақ HTX бағдарламасында ноутбук болуы үлкен артықшылық. Көптеген мектептер ноутбугі жоқ студенттерге оны уақытша пайдалануға бере алады.

Оқушыларды бағалау

Оқушылардың жылдық жұмысы бойынша бағалары сабақтағы қатысымы мен үй тапсырмаларын орындауына байланысты қойылады. Емтихандар, әдетте, бағдарлама аяқталған соң өткізіледі. Студенттер емтиханға қатысу үшін оқу сабағында міндетті түрде болуы, талап етілетін жазбаша жұмыстарын тапсырып, оларды тиісті оқытушылармен келісіп бекітуі керек. Көбінесе барлық пәндер бойынша ауызша және/немесе жазбаша емтихандар ұйымдастырылады. Студенттердің емтихандағы үлгерімі Білім министрлігі тағайындаған мұғалімдер/емтихандаушылар мен сыртқы сарапшылар тарапынан бағаланады.

Сертификаттау

Студенттер 3-курс соңындағы барлық емтихандарды аяқтағаннан кейін, мектеп студенттердің емтихан нәтижелерін және жыл бойындағы жұмыстарын көрсететін сертификат береді. Сертификаттың дизайнын Білім және ғылым министрлігі бекітеді.