Кіріспе

Ағылшын өнертапқышы, ғалымы, инженеры және өнеркәсіпшісі Уильям Джордж Армстронг, 1-ші барон Армстронг, (26 қараша 1810 – 27 желтоқсан 1900) – ағылшын инженеры және өнеркәсіпшісі, Тайнсайдта Армстронг Уитворт өндіріс компаниясын құрған. Ол сонымен қатар көрнекті ғалым, өнертапқыш және меценат болды. Архитектор Ричард Норман Шоумен бірлесіп, Нортумберлендтегі Крэгсайдты салды, ол әлемдегі гидроэлектр энергиясымен жарықтандырылған алғашқы үй. Ол қазіргі заманғы артиллерияның ойластырушысы деп есептеледі. Армстронг 1859 жылы қару-жарақ патенттерін үкіметке өткеннен кейін рыцарь атағына ие болды. 1887 жылы, королева Викторияның алтын юбилейлік жылында, ол Крэгсайд бароны Армстронг титулына ие болды.

Ерте өмір

Армстронг Ньюкасл-апон-Тайн қаласында, Шилдфилдте, 9 Плезант-Роу мекенжайында дүниеге келді. Ол туған үйі қазір жоқ болғанымен, сол жерде тұрған үйдің орнына жазылған гранит тақта орнатылған. Сол кезде Пандон Дененің жанындағы аймақ ауылдық болған. Оның әкесі, сондай-ақ Уильям аталған, Ньюкасл кемежайында жүгері саудагері болған, ол Ньюкасл қоғамының қатарында көтеріліп, 1850 жылы қаланың мэрі болды. 1802 жылы туған үлкен әпкесі Эннге анасының, Эддисон Поттердің қызының есімі берілген. Армстронг он алты жасқа дейін Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы Корольдік грамматикалық мектепте оқыды, содан кейін оны Бишоп Окленд грамматикалық мектебіне жіберді. Ол жерде ол Уильям Рамшоудың жақын жердегі инженерлік шеберханасына жиі баратын. Сол сапарлары барысында ол өзінің болашақ әйелі, Рамшоудың қызы Маргаретпен танысты, ол одан алты жас үлкен болған. Сондықтан ол әкесінің досы, заңгер Арморей Донкинмен келісім шарт жасады. Ол бес жыл Лондон қаласында заңды оқыды және 1833 жылы Ньюкаслға оралды. 1835 жылы ол Донкиннің бизнесіне серіктес айналды, ал фирма Донкин, Стабл және Армстронг деп аталды. Армстронг 1835 жылы Маргарет Рамшоуға үйленді және олар Ньюкаслдың шығыс жағындағы Джесмонд Дениде үй салды. 1837 жылы ол бүгінде Уорделл Армстронг деп танылатын инженерлік және экологиялық кеңес беру компаниясының негізін қалады.

Карьераны өзгерту

Армстронг өте жақсы балық аулаушы еді, Пеннин тауларындағы Дентдейл өзенінде балық аулап жүргенде, мәрмәр карьеріне қуат беретін су доңғалағын көрді. Армстронг қолда бар қуаттың көп бөлігі зейінсіз кетіп жатқанын түсінді. Ньюкаслға оралған соң, сумен жұмыс істейтін айналмалы қозғалтқышты жобалады, ол оның досы Генри Уотсонның High Bridge зауытында салынды. Бірақ қозғалтқышқа қызығушылық болмады. Армстронг кейін айналмалы емес, поршенді қозғалтқыш жасады және оның гидравликалық кранды жүргізуге жарамды екенін шешті. 1846 жылы ол әуесқой ғалым ретіндегі еңбегі үшін Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды, сондай-ақ Гримсбидегі док қақпалары үшін гидравликалық жабдықтар жасады. Компания тез арада кеңейе бастады. 1850 жылы компания 45 кран, ал екі жылдан кейін 75 кран шығарды. Ғсырдың соңына дейін жылына орта есеппен 100 кран шығарылды. 1850 жылы зауытта 300-ден астам адам жұмыс істесе, 1863 жылға қарай бұл сан 3800-ге жетті. Компания көп ұзамай көпір салуға кірісті, алғашқы тапсырыстардың бірі 1855 жылы аяқталған Инвернес көпірі болды.

Соғыс кемелері

1864 жылы екі компания – W. G. Armstrong & Company және Elswick Ordnance Company бірігіп, Sir W. G. Armstrong & Company компаниясын құрды. Армстронг Соғыс министрлігіндегі қызметінен қанағаттанды, сондықтан мүдделер қақтығысы болған жоқ. Компания өзінің назарын теңіз қаруларына бұрды. 1867 жылы Армстронг Лоу-Уокердегі кеме жасаушы Чарльз Митчеллмен келісім жасасты, соған сәйкес Митчеллдер соғыс кемелерін салады, ал Элсвик оларды қарумен жабдықтайды. Алғашқы кеме 1868 жылы HMS Staunch – канонерлік қайық болды. Бастапқыда кемеге «Renown» деп атау қойылған, бірақ патшайымның алтын юбилейіне орай атауы өзгертілді. Армстронг бірінші және соңғы қаданы қақты. Кеме бақытсыздыққа ұшырады, 1893 жылы HMS Camperdown кемесімен соқтығысып, 358 адам, соның ішінде вице-адмирал сэр Джордж Трайон қаза тапты. Элсвик кемежайының маңызды тұтынушысы – Жапония болды, ол бірнеше крейсерлер сатып алды, олардың кейбіреулері 1905 жылы Цусима шайқасында Ресей флотын жеңді. Ол жапондықтардың шайқаста қолданған барлық қару-жарағын Элсвикпен қамтамасыз еткенін мәлімдеді. Элсвик – әлемдегі жауынгерлік кемені тұрғызып, толықтай қаруландыра алатын жалғыз зауыт еді. 1863 жылдан бастап Армстронг компания басшысы болып қала бергенімен, күнделікті басқаруға аз араласты. Ол бірнеше қабілетті адамдарды жоғары лауазымдарға тағайындады, олар оның жұмысын жалғастырды. Ол үйленген кезде, қазір қиратылған, жақын маңдағы Джесмонд Дене үйімен шатастырмау керек, Джесмонд Дин (sic) деп аталатын үйді сатып алды. Армстронгтың үйі Ньюкаслдың Джесмонд Денинен батысқа қарай орналасқан, сондықтан туған жерінен шалқары емес, ол Дениде сатып алған жерді абаттандыруға және жақсартуға кірісті. 1860 жылы ол жергілікті сәулетші Джон Добсонға Денеге қарап тұратын банкет залын жобалауға тапсырыс берді, ол қазір шатыры жоқ болғанымен, әлі де сақталған. Ньюкаслға жақын орналасқан үйі оның адвокаттық тәжірибесімен және өнеркәсіпші ретіндегі жұмысы үшін ыңғайлы болды, бірақ бос уақыты болғанда елдегі үйді аңсады. Ол 1872-1875 жылдары Солтүстік Англия тау-кен және механика инженерлері институтының президенті болды. 1881 жылдың желтоқсан айында Азаматтық инженерлер институтының президенті болып сайланды және келесі жылы осы лауазымда қызмет етті. Ол 1884 жылы Шотландиядағы Инженерлер және кеме жасаушылар институтының құрметті мүшесі аталды. 1886 жылы ол Ньюкаслдан Либералдық-консерваторлар партиясынан үміткер болуға көндірілді, бірақ сәтті болмады, сайлауда үшінші орын алды. Сол жылы оған Ньюкасл қаласының құрметті азаматы атағы берілді. 1887 жылы Нортумберленд графтығындағы Крэгсайдте барон Армстронг титулы берілді. Оның соңғы маңызды жобасы, 1894 жылы басталған, Нортумберленд жағалауындағы үлкен Бамбург қамалын сатып алу және қалпына келтіру болды, ол Армстронг отбасының меншігінде қалып қойды. Оның әйелі Маргарет 1893 жылдың қыркүйегінде Джесмондтағы үйінде қайтыс болды. Армстронг 1900 жылдың 27 желтоқсанында Крегсайдте 90 жасында дүние салды. Ол әйелімен бірге Ротбери шіркеуінің маңына жерленді. Олардың балалары болмады, Армстронгтың мұрагері – оның шөбере інісі Уильям Уотсон Армстронг болды. Компания төрағасы лауазымына оның бұрынғы шәкірті Эндрю Нобл тағайындалды.