Улф фон Ойлер: Нобель сыйлықтарының иесі және нейротрансмиттерлерді зерттеуші ғалым

Кіріспе

Швед физиологы және фармакологы (1905–1983)
Гирднер қорының халықаралық сыйлығы (1961)
Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы (1970)
ForMemRS (1973) (7 ақпан 1905 – 9 наурыз 1983) – швед физиологы және фармакологы. Ол 1970 жылы нейротрансмиттерлер жөніндегі жұмысы үшін физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын бөлісіп алды.

Өмір

Ульф Сванте фон Эйлер Челпин Стокгольмде екі белгілі ғалымның – химия профессоры Ханс фон Эйлер Челпин мен ботаника және геология профессоры Астрид Кливтің ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі неміс және 1929 жылы химия бойынша Нобель сыйлығының иегері болса, анасының әкесі Уппсала университетінің химия профессоры Пер Теодор Клив еді, ол тулий және гольмий химиялық элементтерін ашқан. Фон Эйлер Челпин 1922 жылы Каролинск институтында медицинаны оқыды. Каролинскада ол Робин Фåхрауспен қанның тұнуы және реология саласында жұмыс істеді, сондай-ақ қан тамырларының тарылуының патофизиологиясы бойынша зерттеулер жүргізді. 1930 жылы докторлық диссертациясын қорғады және сол жылы Г. Лильжестрандтың қолдауымен фармакология кафедрасының доценті болып тағайындалды. 1930-1931 жылдары фон Эйлер Челпин докторантурадан кейінгі білімін шетелде алу үшін Рочестер стипендиясын жеңіп алды. Ол Англияда, Лондонда сэр Генри Дейлмен және Бирмингемде И. де Бург Дейлимен оқыды, содан кейін континентке барып, Бельгияның Гент қаласында Корнель Хейманспен және Германияның Франкфурт қаласында Густав Эмбденмен білім алды. Фон Эйлер саяхаттағанды ұнатқандықтан, 1934 жылы Лондонда Арчибальд Вивиан Хиллмен бірге биофизиканы, ал 1938 жылы Г. Л. Браунмен бірге нейромыскулярлық жүйкенің өткізілуін зерттеді. 1946-1947 жылдары ол Эдуардо Браун Менендеспен бірге Буэнос-Айрестегі Бернардо Хаусей құрған Эксперименттік биология және медицина институтында жұмыс істеді. Оның маңызды ғылыми көшбасшылармен және салалармен жұмыс істеудегі қатесіз сезімі оның дұрыстығын дәлелдеді, өйткені Дейл, Хейманс, Хилл және Хаусей физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды. 1981 жылы фон Эйлер Дүниежүзілік мәдениет кеңесінің негісқалаушы мүшесі болды. 1930 жылдан 1957 жылға дейін фон Эйлер Джейн Анна Маргарет Соденстернамен (1905-2004) үйленген. Олардың төрт баласы болды: Ханс Лео – Ұлттық денсаулық сақтау институтының ғылыми әкімшісі (Мэриленд штаты, АҚШ); Йохан Кристофер – Стокгольмдегі Серафимер ауруханасының анестезиолог дәрігері; Урсула Катарина – PhD, Корольдік коллекциялардың мұрағатшысы, Корольдік сарайы, Стокгольм, Швеция; және Мэри Джейн – химиялық инженер, Мельбурн, Австралия. 1958 жылы фон Эйлер екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кенигсберг радиосында неміс үгітін бейтарап Швецияға таратумен айналысқан радио хабаршысы, графша Дагмар Кронштедтке үйленді.

Ulf Svante von Euler Chelpin was born in Stockholm, the son of two noted scientists, Hans von Euler Chelpin, a professor of chemistry, and Astrid Cleve, a professor of botany and geology. His father was German and the recipient of Nobel Prize for Chemistry in 1929, and his maternal grandfather was Per Teodor Cleve, Professor of Chemistry at the Uppsala University, and the discoverer of the chemical elements thulium and holmium. Von Euler Chelpin studied medicine at the Karolinska Institute in 1922. At Karolinska, he worked under Robin Fåhraeus in blood sedimentation and rheology and did research work on the pathophysiology of vasoconstriction. He presented his doctoral thesis in 1930, and was appointed as assistant professor in pharmacology in the same year, with the support of G. Liljestrand. From 1930 to 1931, von Euler Chelpin got a Rochester Fellowship to do his post doctoral studies abroad. He studied in England with Sir Henry Dale in London and with I. de Burgh Daly in Birmingham, and then proceeded to the continent, studying with Corneille Heymans in Ghent, Belgium and with Gustav Embden in Frankfurt, Germany. Von Euler liked to travel, so he also worked and learned biophysics with Archibald Vivian Hill, again in London in 1934, and neuromuscular transmission with G. L. Brown in 1938. From 1946 to 1947, he worked with Eduardo Braun Menéndez in the Instituto de Biología y Medicina Experimental in Buenos Aires, which was founded by Bernardo Houssay. His unerring instinct to work with important scientific leaders and fields was to be proved by the fact that Dale, Heymans, Hill and Houssay went to receive the Nobel prize in physiology or medicine. In 1981, von Euler became a founding member of the World Cultural Council. From 1930 to 1957, von Euler was married to Jane Anna Margarethe Sodenstierna (1905 2004). They had four children: Hans Leo, scientist administrator at the National Institutes of Health, Bethesda, Maryland, U. S. A.; Johan Christopher, anesthesiologist, Serafimer Hospital, Stockholm; Ursula Katarina, Ph. D., curator at The Royal Collections, The Royal Court, Stockholm, Sweden; and Marie Jane, Chemical Engineer, Melbourne, Australia. In 1958, von Euler married countess Dagmar Cronstedt, a radio broadcaster who had during the Second World War worked at Radio Königsberg, broadcasting German propaganda to neutral Sweden.

Зерттеу

Дейлдің зертханасында докторантурадан кейінгі қысқа мерзімді оқуы өте жемісті болды: 1931 жылы Джон Г. Гаддуммен бірге маңызды автофармакологиялық принципті, P затын ашты. Стокгольмге оралғаннан кейін фон Эйлер осы зерттеу бағытын одан әрі жалғастырды және кезегімен төрт маңызды эндогенді белсенді затты – простагландин, везигландин (1935), пиперидин (1942) және норадреналин (1946) ашты. 1939 жылы фон Эйлер Каролинск институтының физиология профессоры болып тағайындалды және 1971 жылға дейін сол қызметте болды. Лильджестрандпен ертедегі ынтымақтастығы маңызды жаңалыққа әкелді, ол Эйлер–Лильджестранд механизмі деп аталды (өкпелердің жергілікті тотығу деңгейі төмендеген кезде болатын физиологиялық артериялық шунт). Алайда, 1946 жылдан бастап, норадреналин (қысқартылған NA немесе NAd) ашылғаннан кейін фон Эйлер зерттеу жұмысының басым бөлігін осы салаға арнады. Ол және оның тобы биологиялық тіндердегі, сондай-ақ физиологиялық және патологиялық жағдайлардағы жүйке жүйесіндегі таралуын және тағдырын жан-жақты зерттеді. Нәтижесінде, норадреналиннің жасушаішілік көпіршіктердегі жүйке синаптық ұштарында өндіріліп, сақталанатыны анықталды, бұл аталған саланың көптеген зерттеулерінің бағытын түбегейлі өзгерткен маңызды жаңалық болды. 1970 жылы ол өзінің еңбектері үшін сэр Бернард Кац және Джулиус Аксельродпен бірге Нобель сыйлығымен марапатталды. 1953 жылдан бастап Нобель қорының жұмысына белсенді қатысты, Физиология және медицина саласындағы Нобель комитетінің мүшесі болды және 1965 жылдан бастап төрағалық етті. Сонымен қатар, 1965-1971 жылдары Халықаралық физиологиялық ғылымдар одағының вице-президенті қызметін атқарды. Нобель сыйлығынан басқа, ол көптеген құрметті атақтар мен сыйлықтарға ие болды, олардың ішінде Гайрднер сыйлығы (1961), Яре сыйлығы (1965), Штуффер сыйлығы (1967), Карл Людвиг медалі (1953), Шмидеберг тақтасы (1969), Ла Мадоннина (1970), әлемнің көптеген университеттерінен құрметті докторлық дәрежесі және бірнеше ғылыми, медициналық және ғылыми қоғамдарға мүшелік еді. 1970 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі, 1972 жылы Америка өнер және ғылым академиясының және АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі, ал 1973 жылы Корольдік қоғамның шетелдік мүшесі (ForMemRS) болып сайланды.

His short stay as a postdoctoral student in Dale's laboratory was very fruitful: in 1931 he discovered with John H. Gaddum an important autopharmacological principle, substance P. After returning to Stockholm, von Euler pursued further this line of research, and successively discovered four other important endogenous active substances, prostaglandin, vesiglandin (1935), piperidine (1942) and noradrenaline (1946). In 1939 von Euler was appointed full professor of physiology at the Karolinska Institute, where he remained until 1971. His early collaboration with Liljestrand had led to an important discovery, which was named the Euler–Liljestrand mechanism (a physiological arterial shunt in response to the decrease in local oxygenation of the lungs). From 1946 on, however, when noradrenaline (abbreviated NA or NAd) was discovered, von Euler devoted most of his research work to this area. He and his group studied thoroughly its distribution and fate in biological tissues and in the nervous system in physiological and pathological conditions, and found that noradrenaline was produced and stored in nerve synaptic terminals in intracellular vesicles, a key discovery which changed dramatically the course of many researches in the field. In 1970 he was distinguished with the Nobel Prize for his work, jointly with Sir Bernard Katz and Julius Axelrod. Since 1953 he was very active in the Nobel Foundation, being a member of the Nobel Committee for Physiology or Medicine and chairman of the board since 1965. He also served as vice president of the International Union of Physiological Sciences from 1965 to 1971. Among the many honorary titles and prizes he received in addition to the Nobel, were the Gairdner Prize (1961), the Jahre Prize (1965), the Stouffer Prize (1967), the Carl Ludwig Medaille (1953), the Schmiedeberg Plaquette (1969), La Madonnina (1970), many honorary doctorates from universities around the world, and the membership to several erudite, medical and scientific societies. He was elected a member of the American Philosophical Society in 1970, a member of both the American Academy of Arts and Sciences and the United States National Academy of Sciences in 1972, and a Foreign Member of the Royal Society (ForMemRS) in 1973.