Кіріспе

Неміс-британдық биофизигі (1911–2003)

Сер Бернард Кац, ФРС (26 наурыз 1911 – 20 сәуір 2003) – неміс туған британдық дәрігер және биофизик, жүйке физиологиясы саласындағы жұмыстарымен, әсіресе жүйке-бұлшық қанағаттағы синаптық беріліс жөніндегі еңбегімен танымал. 1970 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын Юлиус Аксельрод пен Ульф фон Эйлермен бөлісті. 1969 жылы ол барондық дәрежеге көтерілді.

Өмір және мансап

Кац Германияның Лейпциг қаласында, Ресейден шыққан еврей отбасында дүниеге келді. Ол 1921-1929 жылдары сол қаладағы Альберт гимназиясында білім алды, содан кейін Лейпциг университетінде медицинаны оқыды. 1934 жылы бітіріп, 1935 жылдың ақпанында Ұлыбританияға қашып кетті. Кац Лондон университетінің колледжінде жұмыс істеді, бастапқыда Арчибальд Вивиан Хиллдің жетекшілігімен. 1938 жылы докторлық диссертациясын қорғады және Карнеги стипендиясын жеңіп, Джон Кэрью Экклзбен бірге Сидней медицина мектебінің Канематсу институтында оқыды. Осы кезеңде ол да, Экклз те Сидней университетінде ғылыми дәрістер оқыды. 1941 жылы британ азаматтығын алды, 1942 жылы Австралия Корольдік әуе күштеріне қосылды. Соғысты Тынық мұхитында радиолокация офицері ретінде өткізді және 1946 жылы Хиллдің шақыруымен UCL-ге көмекші директор болып қайта оралды. 1949 жылға дейін үш жыл бойы Кац отбасы Хилл мен оның әйелі Маргаретпен бірге Хайгейттегі үйлерінің жоғарғы қабатында тұрды. Англияға оралған соң ол 1963 жылы Нобель сыйлығын алған Алан Ходжкин мен Эндрю Хакслимен де жұмыс істеді. Кац 1952 жылы UCL-де профессор және Биофизика кафедрасының меңгерушісі болды; ол 1952 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Кац Пауль Фаттпен бірлесіп, синапстардағы нейротрансмиттердің шығарылуы "кванттық" екенін ашқандығы үшін Нобель сыйлығын жеңіп алды, яғни кез келген нақты синапста бөлінген нейротрансмиттер мөлшері белгілі бір шектен төмен болмайды, ал егер мөлшері көп болса, ол әрқашан осы мөлшердің толық еселігін құрайды. Ғалымдар бұл құбылыстың себебін олардың синаптық кеңістікке түсуінен бұрын, таратушы молекулалардың синаптық везикулалар деп аталатын бірдей мөлшердегі субклеткалық пакеттерде орналасқанын түсіндірді, олар экзоцитоз кезінде басқа кез келген везикула сияқты босатылады. Кацтың жұмысы жүйке агенттері мен пестицидтерді зерттеуге негіз болған органофосфаттар мен органохлорларды зерттеуге тікелей әсер етті, өйткені ол күрделі ферменттік циклдің оңай бұзылатынын анықтады.