Генри Хэллетт Дейл: Англиялық фармаколог және физиологтың өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Ағылшын фармаколог және физиолог (1875–1968)

FRS (9 маусым 1875 – 23 шілде 1968) – ағылшын фармаколог және физиолог. Жүйке импульстерінің химиялық берілуінде (нейротрансмиссия) ацетилхолиннің рөлін зерттегені үшін ол 1936 жылғы физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығын Отто Лоевипен бөлісті.

Ерте өмір және білім

Генри Халлетт Дейл Лондонның Ислингтон қаласында Стаффордширден керамика жасаушы Чарльз Джеймс Дейл мен оның әйелі, Оңтүстік Девоннан жиһаз жасаушының қызы Франсис Энн Халлетт отбасында дүниеге келді. Генри жеті баланың үшіншісі болды, олардың бірі (оның кіші інісі Бенджамин Дейл) талантты композитор және Корольдік музыка академиясының мүшесі болды. Генри жергілікті Толлингтон Парк колледжінде, содан кейін Кембридждегі Лейс мектебінде (мектеп үйлерінің бірі оның құрметіне аталған) білім алды және 1894 жылы Кембридждегі Тринити колледжіне түсіп, физиолог Джон Лэнглимен жұмыс істеді. 1903 жылы бірнеше ай Германияның Франкфурт қаласында Пол Эрлихтің басшылығымен оқыды. Сондай-ақ 1903 жылы Дейл Эрнест Старлинг пен Уильям Бейлиске иттің ұйқы безін алып тастау және содан кейін итті пышақтап өлтіру арқылы тірідей зерттеу жұмысына көмектесті, бұл ақырында "Қоңыр иттің ісіне" әкелді. Дейл 1909 жылы Кембридж университетінен медицина докторы ғылымының дәрежесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Кабинеттің ғылыми кеңесшілер тобында қызмет етті. Дейл мен оның әріптестері 1914 жылы ацетилхолинді мүмкін нейротрансмиттер ретінде бірінші болып анықтаса да, Лёви оның жүйке жүйесіндегі маңыздылығын көрсетті. Екеуі де 1936 жылғы медицина саласындағы Нобель сыйлығын бөлісті. 1940 жылдары Дейл синапстағы сигнал берудің табиғаты туралы ғылыми пікірталасқа қатысты. Дейл және басқалар синапстағы сигнал беру химиялық екенін сендірді, ал Джон Кэру Экклс және басқалар синапстың электрлік екенін жақтады. Кейіннен синапстық сигналдардың көп бөлігі химиялық жолмен жүзеге асырылатыны, ал кейбір синапстар электрлік болатыны анықталды. Дейл сонымен қатар нейрондарды олар бөліп шығаратын нейротрансмиттерлерге сәйкес ажырату схемасын жасады. Осылайша, норадреналин (Америка Құрама Штаттарында норэпинефрин деп аталады) бөліп шығаратын нейрондар норадренергиялық, ГАМК бөліп шығаратын нейрондар ГАМК-ергиялық және т.б. деп аталады. Бұл Дейл принципі деп аталады (кейде қате түрде Дейл заңы деп айтылады), оның бір түсіндірмесі бойынша, әрбір нейрон тек бір типті нейротрансмиттерді бөліп шығарады. Дейл принципінің бұл нақты түсіндірмесі жалған екені дәлелденді, өйткені көптеген нейрондар ацетилхолин немесе биогендік аминдер сияқты классикалық нейротрансмиттерлерге қосымша нейропептидтер мен аминқышқылдарын бөліп шығарады (қ. котрансмиссия) (Bear, et al. 2001). Бір нейронның бірнеше нейротрансмиттерлерді бөліп шығаруы "бірлескен өмір сүру принципі" деп аталады. Бұл құбылысты ең көп танымал еткен швед нейроанатомисі және нейрофармаколог Томас Хөкфельт, ол "Бірлескен өмір сүру принципінің әкесі" деп есептеледі. 1938-1960 жылдар аралығында Дейл Велком қорының төрағасы болды.

Henry Hallett Dale was born in Islington, London, to Charles James Dale, a pottery manufacturer from Staffordshire, and his wife, Frances Anne Hallett, daughter of a furniture manufacturer, from South Devon. Henry was the third of seven children, one of whom (his younger brother, Benjamin Dale) became an accomplished composer and warden of the Royal Academy of Music. Henry was educated at the local Tollington Park College and then The Leys School Cambridge (one of the school's houses is named after him) and in 1894 entered Trinity College, Cambridge, working under the physiologist John Langley. For a few months in 1903 he also studied under Paul Ehrlich in Frankfurt, Germany. Also in 1903, Dale assisted Ernest Starling and William Bayliss in the vivisection of a dog, by removing the dog's pancreas and then killing the dog with a knife, which ultimately led to the events of the Brown Dog affair. Dale received his Doctor of Medicine degree from Cambridge in 1909. During World War II he served on the scientific advisory panel to the Cabinet. Although Dale and his colleagues first identified acetylcholine in 1914 as a possible neurotransmitter, Loewi showed its importance in the nervous system. The two men shared the 1936 Nobel Prize for Medicine. During the 1940s Dale was embroiled in the scientific debate over the nature of signaling at the synapse. Dale and others believed that signaling at the synapse was chemical, while John Carew Eccles and others believed that the synapse was electrical. It was later found that most synaptic signalling is chemical, but there are some synapses that are electrical. Dale also originated the scheme used to differentiate neurons according to the neurotransmitters they release. Thus, neurons releasing noradrenaline (known in the United States as norepinephrine) are called noradrenergic, neurons releasing GABA are GABAergic, and so on. This is called Dale's principle (sometimes erroneously referred to as Dale's Law), one interpretation of which holds that each neuron releases only one type of neurotransmitter. This particular interpretation of Dale's principle has been shown to be false, as many neurons release neuropeptides and amino acids in addition to classical neurotransmitters such as acetylcholine or biogenic amines (see cotransmission) (Bear, et al. 2001). This finding, that numerous neurotransmitters can be released by the same neuron, is referred to as the "coexistence principle." This phenomenon was most popularized by the Swedish neuroanatomist and neuropharmacologist Tomas Hökfelt, who is considered to be the "Father of the Coexistence Principle." Between 1938 and 1960 Dale served as chairman of the Wellcome Trust.

Марапаттар мен құрметтер

Дейл 1914 жылы Корольдік қоғамның мүшесі (FRS) болып сайланды. Ол 1932 жылы рыцарь атағын алды, 1943 жылы Британ империясы орденінің Ұлы крестімен және 1944 жылы Ардагерлік орденімен марапатталды. Ол 1940-1945 жылдары Корольдік қоғамның президенті, ал 1948-1950 жылдары Корольдік медицина қоғамының президенті қызметін атқарды. Велком Трасттың сэр Генри Дейл стипендиялары оның құрметіне беріледі, ал Эндокринология қоғамы жыл сайын оның құрметіне Дейл медалін табыстайды.

Жеке өмір

1904 жылы Дейл өзінің бірінші туысы Эллен Харриетт Хэллеттке үйленіп, бір ұл мен екі қызы болды. Олардың қыздарының бірі, Элисон Сара Дейл, Нобель сыйлығын жеңіп алған және 1940-1945 жылдар аралығында Корольдік қоғамның президенті болған Александр Р. Тодтқа тұрмысқа шықты. Дейлдер 1919 жылдан 1942 жылға дейін Маунт-Вернон үйінде тұрды. Дейлдің осы үйде тұрғандығы 1981 жылы үйдің бақша қабырғасына орнатылған Үлкен Лондон Кеңесінің көк тақтасымен ескерілген.