Кіріспе

1984 жылдан 1989 жылға дейін Венесуэла президенті Хайме Рамон Лусинчи (1924 жылғы 27 мамыр – 2014 жылғы 21 мамыр) – 1984 жылдан 1989 жылға дейін Венесуэла президенті болды. Оның мерзімі экономикалық дағдарыс, сыртқы қарыздың өсуі, популистік саясат, валютаның құнсыздануы, инфляция және 1958 жылы құрылған саяси жүйенің дағдарысын одан әрі ушықтырған жемқорлықпен еректелді. Қызметтен кеткеннен кейін жемқорлыққа қатысты айыптауларға ұшырағанымен, Лусинчи президенттік кезінде халыққа кеңінен танымал болды, ал оның орнын оның «Acción Democrática» саяси партиясының мүшесі Карлос Андрес Перес басты.

Өмірбаян

Хаим Лусинчи 1924 жылдың 27 мамырында Ансоатеги штатының Кларенс қаласында дүниеге келді. Оның анасы, итальяндық Корсика тегінен шыққан Мария Анжелика Лусинчи, оған өз әулетінің тегін берді. Әкесіз өскен (әлде кем болса, итальяндық иммигрант болған), Лусинчи бастауыш білімін туған жері Кларенс және Пуэрто-Пириту қалаларында алды, ал орта білімін Ансоатеги штатының Барселона Федералды мектебінде бітірді. 1941 жылы ол Меридадағы Анд университетінде медицинаны оқуға түсті, бірақ көп ұзамай Каракасқа көшіп, 1947 жылы Венесуэланың Орталық университетінде білімін аяқтады. 1941 жылы Глэдис Кастильоға үйленді.

Саяси мансап

1937 жылы 13 жасында Лусинчи Ромуло Бетанкурт құрған, Элеазар Лопес Контрерас үкіметіне қарсы Ұлттық демократиялық партияға қосылды. 1941 жылы Лусинчи социал-демократиялық партия Acción Democrática-ның құрылуына қатысты. Оқу орнында Лусинчи белсенді саясаткер ретінде көзге түсті, Мектеп медицина кеңесінің хатшысы, Венесуэла жастар қауымдастығының вице-президенті және Венесуэла студенттер федерациясының вице-президенті болды. Бұл ұйым марксистік идеяларға ие болды және «1945 жылдың 19 қазаны» революциялық қозғалысының бір бөлігіне айналды, ол Исаяс Медина Ангарита үкіметін құлатты. 1948 жылы Лусинчи Фрейтес округінің муниципалдық кеңесінің президенті және Анзоатеги штатының заңнамалық жиналысының президенті, сондай-ақ Acción Democrática аймақтық хатшысы болып сайланды. 1948 жылдың 24 қарашасында әскери төңкеріс салдарынан Венесуэланың демократиялық жолмен сайланған алғашқы басшысы Ромуло Галлегос құлатылғаннан кейін, Лусинчи жаңа әскери биліктен жасырынып, саяси қызметін жалғастырды. Бір кезде ол Сан-Томедегі (Анзоатеги штаты) «Мене Гранде» мұнай компаниясына қарасты ауруханада жұмыс істеді, бірақ кейін қауіпсіздік күштерінің қуғын-сүргінінен қашу үшін Каракасқа көшті. Ол бұрын бірнеше рет тұтқындалған болатын. Каракста ол Acción Democrática-ның жасырын ұйымының құрамында болды, ол эмиграциядағы басшылықпен бірлесіп, әскери диктатураға қарсы ұйымдасқан қарсылықты ұйымдастырды. Лусинчи ұйымдастыру және насихат жөніндегі ұлттық хатшылықта жауапкершілікке ие болды және партияның саяси бюросының мүшесі болды. 1950 жылы ол мұнайшылардың жалпыұлттық ереуілін ұйымдастырушылардың бірі болды. 1952 жылғы сайлаудағы алаяқтықтан кейін, ол Азаматтық-әскери хунтаны таратып, Маркос Перес Хименестің диктатурасын бастады, Лусинчи қайтадан тұтқындалып, Ұлттық қауіпсіздік мекемесіне қамалды. Лусинчи екі айға түрмеге қамалып, қылышпен ұрылды. Бір айдан кейін ол Каракастағы Cárcel Modelo (Үлгі түрмесіне) ауыстырылды және көп ұзамай босатылды, Аргентина, Чили және АҚШ-та бес жылдық жер аударылу басталды. Буэнос-Айресте және Сантьяго де Чилиде ол педиатрия мамандығы бойынша аспирантурада оқыды. 1953 жылдан бастап Сантьягода тұрып, Роберто дель Рио ауруханасында жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол жергілікті саясаттағы көрнекті тұлғалармен, христиан-демократ Эдуардо Фрей Монтальвамен және демократиялық социалист Сальвадор Альендемен достық қарым-қатынас орнатты. 1956 жылы ол Нью-Йоркке көшті, ол Acción Democrática эмиграциядағы басшылығының орталығы болды, Бетанкурт бас көшбасшы болды. Осы мегаполисте Лусинчи Линкольн ауруханасы мен Беллвью ауруханасы орталығында педиатрия бойынша магистр дәрежесін алды және Америка педиатрия академиясына қосылды. 1958 жылдың 23 қаңтарында Венесуэлада демократия қайта орнатылды. Перес Хименес үкіметінің құлауынан кейін Лусинчи эмиграциядан оралып, Acción Democrática Ұлттық атқару комитетіне Халықаралық істер жөніндегі хатшы ретінде қосылды. 1959 жылғы жалпы сайлауда ол Анзоатеги облысынан Ұлттық конгресске депутат болып сайланды және 1963, 1968 және 1973 жылдары қайта сайланды. 1977 жылы Лусинчи Acción Democrática партиясының президенттігіне үміткер болды, ал 1978 жылғы сайлауда Луис Пинеруа Ордасқа (өз кезегінде COPEI үміткері Луис Эррера Кампинске жеңілді) жеңілді. Осыдан кейін Лусинчи 1979-1984 жылдар аралығында сенатор болып сайланды. 1981 жылдың наурыз айында ол Acción Democrática партиясының Бас хатшысы болып сайланды, ал 1982 жылдың 29 маусымында 1983 жылғы сайлауға кандидат ретінде ұсынылды. 1983 жылдың 4 желтоқсанында Лусинчи 56% дауыспен президенттікке ие болды, ал Acción Democrática Конгресте абсолютті көпшілікке ие болды. 1984 жылдың 2 ақпанында ол бес жылдық мерзімге Венесуэла президенті болып сайланды.

Төрағалық

Лусинчи 59 жасында президенттікке сайланды. Өзін орташа президент ретінде ұсынып, әділдік, ашықтық, әлеуметтік сезімталдық және мемлекеттік қаражатты үнемді пайдалану арқасында басқаруға уәде берді. Оның президенттіктің алғашқы үш жылы экономикалық тұрақтылыққа қол жеткізу, сыртқы қарыздарды төлеу, мемлекеттік шығыстарды қысқарту, халыққа пайдалы әлеуметтік бағдарламаларды іске асыру және өнеркәсіптік өсуді ынталандыруға бағытталған күш-жігермен ерекшеленді. Алайда, бұл мақсаттарға қол жеткізілмеді. Дегенмен, оның басшылығымен ауыл шаруашылығы және темір кенін өндіру саласы дамыды, ел 1984 жылдың соңында ЖІӨ-нің 6%-ға өсуімен оң динамиканы көрсетті. Бірақ Луис Эррера Кампинстің бұрынғы үкіметінен қалған жұмыссыздықтың ресми көрсеткіші 20% құрады. Осы кезеңде үкімет халықаралық жеке банктермен және көпжақты агенттіктермен сыртқы қарыздың төлемдерін қайта құру бойынша келіссөздер жүргізді. 1985 жылы қарыздың жалпы сомасы 36 миллиард долларды құрады, оның 28 миллиарды мемлекеттік секторға тиесілі еді. Бұл күш-жігердің алғашқы нәтижесі – Венесуэланың несиелік рейтингісі жақсарды. Сонымен қатар, Лусинчи ОПЕК арқылы мұнай бағасын көтеруге ұсыныс жасады.

Венесуэла президенттік сайлауы 1983 жылғы нәтижелері:

Кандидаттар | Дауыстар | %
---|---|---
Хайме Лусинчи | 3 773 731 | 56%
Рафаэль Кальдера | 2 298 176 | 34%
Теодоро Петков | 277 498 | 4%
Хосе Висенте Рангель | 221 918 | 3%
Дауыс бермегендер | 952 712 | 12%
Жалпы дауыс саны | 6 825 180

Дегенмен, Лусинчи елдің дамуы үшін маңызды мақсаттарға жете алмады. Мұнай нарығы бағаның өзгеруіне байланысты тұрақсыздыққа ұшырады, мұнай бағасы төмен болды және Венесуэла экономикасы мұнайға тым тәуелді болды. Бұл, Лусинчидің сайлауалды науқанында берген уәдесіне қайшы, қарызды төлеу үшін қаржылық резервтерді азайтып, үкіметтің бюджетінің тым жоғары болуына әкеп соқты. 1985 жыл салыстырмалы түрде бейбіт өтті, еңбек даулары мен ереуілдер болған жоқ. Бұл, еліміздің ең ірі кәсіподақ ұйымы – Венесуэла жұмысшыларының конфедерациясының үкіметке қолдау көрсетуіне байланысты болды. Бұл ұйым дәстүрлі түрде Acción Democrática партиясымен тығыз байланыста болды. Осы жылы Лусинчи Венесуэлаға алғаш рет келген Рим папасы Иоанн Павел II-ні құрметпен қарсы алды. Бірақ президенттігінің екінші жартысында әлеуметтік жағдай нашарлап, үкіметке саясатын өзгертуге қысым түсті. 1986 жылдың желтоқсанында үкімет ұлттық валюта – боливардың ресми бағамын 93%-ға төмендету туралы шешім қабылдады, бұл үш жылдық құнсызданудың нәтижесі болды. 1987 жылы Лусинчи өкімет басында жүзеге асырған экономикалық бағдарламаны тоқтатты және сыртқы қарызды төлеу, фискалдық тапшылықты бақылау және мемлекеттік шығыстарды шектеу әрекеттерінен бас тартты. Одан кейін Лусинчи жалақыны көтеру, бағаны реттеу, валюта шығару және субсидиялар үшін облигациялар беру туралы жарлықтарға қол қойды. Бұл шаралар 1987 жылдан бастап күшейген әлеуметтік шиеленісті басаңдатуға бағытталған. Алайда, бұл экономикалық бағдарлама инфляция мен бюджет тапшылығының өсуіне әкеп соқты. Бұрынғы басшылықтардағыдай экономикалық популизмге оралу Лусинчидің танымалдылығын сақтады. Бірақ валютаның құнсыздануы, сыбайлас жемқорлық, БАҚ-тың сыны және 1984 жылдың 17 желтоқсанында құрылған Мемлекеттік реформа жөніндегі Президенттік комиссияның (COPRE) қанағаттанарлықсыз нәтижелері де болды. Комиссияның жұмысы бюрократиялық кедергілерге және әкімшілік тиімсіздікке тап болды, оны шешуге тырысқан болатын. Лусинчи президенттігі кезінде бірнеше трагедиялар орын алды, мысалы, 1986 жылдың 8 мамырында Яракуйдағы Юмаредегі қырғын, оны Венесуэланың ғылыми полициясы DISIP жүргізді, нәтижесінде Punto Cero тобының тоғыз мүшесі қаза табады. Сондай-ақ, 1988 жылдың 29 қазанында Апуре штатындағы Эль-Ампародағы қырғын болды, онда 14 балықшы партизан деп жаңылысып, әскерлер тарапынан өлтірілді. Лусинчи 1988 жылғы сайлауда АД партиясынан кандидат болуға ниеттенген бұрынғы министр және саяси лидер Октавио Лепажды қолдады, бірақ Лепаж 1987 жылдың қазан айында партия ішінде өткен сайлауда бұрынғы президент Карлос Андрес Переске жеңіліп қалды. Перес 1988 жылы президенттік лауазымға қайта сайланды. Лусинчи өкілеттігін 1989 жылдың 2 ақпанында аяқтады.

Иоанн Павел II Венесуэлаға сапармен келді

1986 жылдың қаңтар айында Папа Иоанн Павел II Венесуэлаға сапар жасады. Бұл Рим папасының осы елге жасаған алғашқы, арнайы сапары болатын. Осы ерекше оқиғаның құрметіне мыңдаған адамдар түрлі қалаларда, әсіресе Пуэрто-Ордас, Маракайбо, Мерида және Каракаста мәдени және діни шараларды өткізу үшін жұмылдырылды. Папаның Каракаста мисса өткізген жерін есте қалдыру үшін, кейіннен тұрғын үй кешені салынды, ол Папаның ресми атауын – Иоанн Павел II – өз атауы ретінде пайдаланды. Айыныштысы, бұл жоба жемқорлық пен дау-дамаға ұшырады.

Кальдас оқиғасы

1987 жылғы 13 тамызда Колумбияның әскери-теңіз күштерінің "Кальдас" корветі Венесуэла шығанағына еніп, Колумбия мен Венесуэла қарым-қатынасындағы қақтығысқа ұласқан дағдарыстың туындауына себеп болды. Бұл дағдарыс Лусинчи мен Колумбия президенті Вирджилио Барко арасындағы келіссөздер арқылы ақырында шешілді.

Глэдис Кастильодан ажырасу (1988)

1988 жылы президент Лусинчи 44 жылғы әйелі, бірінші ханым Глэдис Кастильо де Лусинчиден ажырасуға өтініш берді, бұл ұзақ жылдар бойы сүйіктісі болған және "жеке хатшысы" атанған Бланка Ибаньес үшін жасалды. Лусинчи Кастильоның "ерікті түрде үйді тастап кеткенін" себеп етіп көрсетті. Глэдис Кастильо Лусинчиді сынап, күйеуінің қабақтандыруын және адалдықсыздығын айтып: "Егер тастап кетуге және ауыр қорлауға біреу кінәлі болса, ол мен емеспін" деді. Ол 2009 жылға дейін Каракасқа оралғанға дейін солай айтты.

Жеке өмір және өлім

Лусинчи 1941-1988 жылдары Глэдис Кастильоға үйленген (олардың 2 ұлы мен 3 қызы болды), ол 1984 жылдан бастап Венесуэланың бірінші ханымы қызметін атқарды. Кейіннен ол 1991 жылы ұзақ жылдар бойы сүйіктісі болған және жеке хатшысы Бланка Ибанеске үйленді және өмірінің соңына дейін онымен бірге болды. Лусинчи 2014 жылғы 21 мамырда 89 жасында өкпе ауруына байланысты ауруханада жатқаннан кейін қайтыс болды. Ол бұрынғы президент Рамон Хосе Веласкес 2014 жылғы 24 маусымда табиғи себептерден қайтыс болғанға шамамен 5 апта бұрын дүние салды.