Кіріспе

Венесуэланың диктаторы (1908-1935 жж.) Хуан Висенте Гомес Чакон (24 шілде 1857 – 17 желтоқсан 1935) – венесуэлалық әскери генерал, саясаткер және 1908 жылдан 1935 жылы қайтыс болғанға дейін Венесуэланың іс жүзіндегі билеушісі. Осы кезеңде үш рет президент болды, ал аралықта қуыршақ үкіметтер арқылы билік жүргізді. Оның диктатурасы тұсында маңызды мемлекеттік жұмыстар атқарылды. Ол елдің алғашқы әуе компаниясы – Aeropostal Alas de Venezuela және Венесуэланың Әуе күштеріне негіз салды. Венесуэланың алғашқы әуежайларын салуға тапсырыс берді: Маракайбо халықаралық әуежайы "Грано де Оро", Ла-Фрия, Энкoнтрадос, Сукре базасы (қазіргі Маракайдағы Флоренсио Гомес ұлттық әуежайы, Арагуа), Арагуа метеорологиялық әуе базасы (әуежайдың алғашқы және туған жері), Венесуэла авиациясы (кейіннен авиация мұражайына айналдырылды), Порламар (қазіргі муниципалды полиция бас штабы, Сантьяго Мариньо Кариб теңізі халықаралық әуежайымен алмастырылды), Коро қаласындағы Леонардо Чиринос халықаралық әуежайы, Хуан Висенте Гомес халықаралық әуежайы және Меридадағы Альберто Карневалли әуежайы. Сонымен қатар, көпірлер, кеден ғимараттары (мысалы, Сан-Антонио-дель-Тачирадағы бас кеден кеңсесі), қалааралық автобус желісінің алғашқы жолаушылар терминалы салынды. Алғашқы қалааралық автобус желісі «Венесуэлалық Airbus» немесе «Венесуэлалық әуе поштасы» деп аталды. Сондай-ақ, танымал Трансандеан тас жолы салынды, ол Лас Аджунтас станциясынан (Каракас метро станциясының жанында) басталып, Сан-Антонио-дель-Тачирадағы басты құрлық кедендік кеңсесінде аяқталады. Венесуэла әскері заманауи үлгіде ұйымдастырылды. Сансыз адамды өлтірген қатыгез диктатор ретінде танылғанына қарамастан, оның диктатурасы конституциялық және демократиялық бейне жасауға тырысты, Викторино Маркес Бустиллос және Хуан Баутиста Перес сияқты қысқа мерзімді қуыршақ президенттерді тағайындап, оларға конституциялық түзетулер арқылы тікелей немесе жанама түрде билік жүргізуге мүмкіндік берді.

Алғашқы жылдар

Гомес Анд тауларындағы көрнекті жер иелері отбасында дүниеге келді, олар Ла Мулерада тұрған. Ол Педро Корнелио Гомес пен Герменгильда Чакон Аларконның аға ұлы болды. 1899 жылы ол Сиприано Кастроның жеке армиясына қосылды, олар Кастро Колумбияға жер аударылғаннан бері дос еді. Бұл армия 1899 жылы Каракасқа шабуыл жасап, елдің билігін басып алды. Ол Кастроның вице-президенті болды және 1902 жылы әскери күштердің басшысы болып тағайындалды, 1903 жылғы 21 шілдеде Сиудад-Боливар шайқасында үкіметке қарсы бірнеше ірі көтерілістерді басуға жауапты болды. Гомес 1908 жылғы 19 желтоқсанда Кастро Еуропаға емделуге кеткен кезде, төңкеріс арқылы Кастродан билікті тартып алды.

Төрағалық

Президент ретінде Гомес 1918 жылы Маракайбо көлінде мұнайдың табылуынан кейін шетелдік мұнай компанияларына жеңілдіктер беріп, Венесуэланың үлкен қарызын төмендетуге қол жеткізді. Бұл оған АҚШ пен Еуропаның қолдауын және экономикалық тұрақтылықты сыйлады. Ол бұл қаржыны ірі мемлекеттік жобаларды іске қосуға жұмсағанымен, одан кейін үлкен паралар алды, осылайша жеке капиталын едәуір арттырды. Елдің дамуына қосқан үлесі үшін Конгресс оған «Эль Бенемерито» («Игілік Ететін») атағын берді. Ал оның жақтастарына қарсы шыққан оппозиция, оның ел ішіндегі қатыгездігіне наразылық білдіріп, оны «Эль Багре» («Сом») деп атады, бұл оның қалың мұрты мен сыртқы түріне жасалған ессіз тікелей сілтеме еді. Олар оны сондай-ақ «Анд тауларының Тираны» деп те атады, бұл оның Тачира таулы штатындағы тегіне сілтеме жасайтын еді. Гомес өзінің мерзімінің соңғы жылын әскери науқанға арнады, ал Жозе Гил Фортуль де-факто президенттік міндетін атқарды. Гомес 1914 жылы қайта сайланды, бірақ қызметке кірмей, орнына Викторино Маркес уақытша президент болып сайланды. Дегенмен, Гомес елдегі нақты билікті өз қолында ұстап тұрғаны баршаға мәлім болды және ол Маракай қаласындағы үйінен елді басқарды. 1922 жылы ол қайтадан билікке оралып, 1929 жылдың 22 сәуіріне дейін билік жүргізді. Конгресс оны қайтадан сайлағанымен, ол астанаға оралмай, Хуан Баутиста Перес президенттікке келді, бірақ Гомес елдегі соңғы билік иесі болып қалды. 1931 жылдың 13 маусымында Конгресс Пересті отставкаға жіберді және Гоместі қайтадан президент етіп сайлады. Осы жолы ол қызметке қайта оралып, өмірінің соңына дейін елді басқарды.

Қарсылық

1928 жылғы ұрпақ – 1928 жылы Каракас қаласында Гомесқа қарсы наразылықтарды ұйымдастырған студенттер тобы. Олардың қатарында Ромуло Бетанкур, Йовито Виллальба, Хоакин Габалдон Маркес, Хуан Оропеса, Рауль Леони, Андрес Элой Бланко, Мигель Отеро Сильва, Педро Сотильо, Исаак Ж. Пардо, Хуан Баутиста Фуэнмайор, Герман Суарес Фламерих және Густаво Мачадо болды.

Отбасы

Гомес ешқашан үйленбеген, бірақ оның екі сүйіктісі болған. Біріншісі Дионисия Гомес Белло болды, одан жеті бала туды: Хосе Висенте, Жозефа, Али, Флор де Мария, Грасиела, Сервилия және Гонсало. Екіншісі – Долорес Амелия Нуньес Линарес де Касерес, одан тоғыз бала дүниеге келді: Хуан Висенте, Флоренсио, Роза Амелия, Герменгильда, Кристина, Белен, Берта, Мануэль Антонио және Хуан Крисостомо Гомес. Ол өзінің билігін нығайту үшін аймақтық каудильоларға билік жүргізе отырып, азаматтық соғыстар мен саяси көтерілістерді тоқтатты, нәтижесінде Венесуэла бірнеше онжылдықтар бойы бейбіт ел болды. Өлген кезде ол елдің ең бай адамы болды. Ол Венесуэла халқына бейбітшілік пен өркендеу әкелгенімен, демократияға нұқсан келтірді. Ол азаматтық бостандықтарды ескермеді, ал оның құпия полициясы кеңінен таралған еді. Халыққа білім беруге де аз көңіл бөлді (оның пікірінше, «білімсіз халық – мойынсұнғыш халық»). Оның мінез-құлқы мен сөздері қарапайым болғанымен, құпия полиция арқылы қарсыластарын аяусыз жоюы оған тирандық репутациясын әкелді. Ол елді жеке иелігіне айналдыруға тырысқаны да айтылды. Гомес тұсында Венесуэла тәуелсіздіктің белгілі бір деңгейіне және қаржылық прогреске қол жеткізді. 1914 жылы Маракайбо көлінің жанында мұнайдың табылуынан кейін, Гомес Венесуэланың мүддесі үшін АҚШ, Ұлыбритания және Нидерландтың мұнай корпорацияларымен ақылға қонымды келісімдер жасады. Ол шетелдегі туыстарын сақтауға және барлық шетелдік қарыздан құтылуға табандылық танытты. Ол көршілес каудильоларды («басшыларды») және Рим-католик шіркеуін бақылауға алды, көптеген қоғамдық жұмыстар бағдарламаларын іске қосты және «жасыл» әкімшілікті дайындады. Бекделді антикоммунист ретінде Гомес коммунизмді де, кәсіподақтарды да режимге қауіп төндіретін деп қарады және екеуін де басып тастады, біріншісін «жаза», екіншісін «шайтанның құралы» деп айыптады. Джон Гунтер Гоместі былай сипаттады: «Катфиш – бұл кісі өлтіруші қарақшы екенін жасырмау керек. Ол көзге көрінбейтін қатыгездікпен азаптауды қолданды; мыңдаған саяси тұтқындар аяқ темірлерін (грильо) киіп, өмірлерін қиып, егер өлмесе, аяқтарын жоғары көтеріп, жамбас тұсынан іліп тастады. Басқалары тірідей лайға айналды. Гомес әр он адамның біреуін кездейсоқ таңдап, мойнынан ет ілгішпен іліп тастауға қабілетті еді!» (Түпнұсқа мәтіндегі баса көрсету). Венесуэланың бұрынғы президенті Ромуло Бетанкурт өзінің «Венесуэла: мұнай және саясат» кітабында «Гомес жергілікті деспоттан гөрі, Венесуэла экономикасын шетелдік бақылау құралы, сыртқы күштердің одақтасы және қызметшісі болды» деп жазды. Бұл Royal Dutch Shell және Standard Oil компанияларының диктаторды елдегі мұнай кен орындарын барлау құқығына ие болу үшін қанағаттандыруына қатысты. Венесуэла саясатында Хуан Висенте Гомес Маркос Перес Хименеспен бірге саяси төзімділік пен оңшыл каудильолық сананың символы болды. Гомес өзінің саяси жұмысын аяқтау үшін өмір бойы уақыт керек екенін айтқан. 1993 жылы Хуан Висенте Гомес атындағы халықаралық әуежай ашылды.

Құрметті белгілер мен марапаттар

Маракай қаласының Әуе күштері мұражайында Хуан Висентетің ескерткіші орналасқан. Венесуэланың Хуан Висенте Гомес атындағы халықаралық әуежайы Гомес атымен аталады және ол 1993 жылы осылай ресми түрде жарияланды.

Ұлттық сәндік белгілер

Бостандықтаушы ордені. Франсиско де Миранда ордені.