Кіріспе

Бесінші Республика қозғалысы (испанша: Movimiento V [Quinta] República, MVR) – Венесуэладағы социалистік саяси партия. Ол 1997 жылдың шілдесінде Революциялық Боливарлық қозғалыс 200-нің ұлттық съезінен кейін, Венесуэланың бұрынғы президенті Уго Чавестің 1998 жылғы президенттік сайлаудағы кандидатурасын қолдау мақсатымен құрылды. "Бесінші Республика" атауы 1997 жылы Венесуэла Республикасының Венесуэла тарихындағы төртінші Республика болғанын көрсетеді, ал қозғалыс конституциялық құрылтай арқылы Республиканы қайта құруды мақсат етті. 1998 жылы Чавестің сайлауда жеңіске жеткенінен кейін, бұл 1999 жылы іске асырылып, Венесуэланың 1999 жылғы Конституциясына әкелді. 2000 жылдың 30 шілдесінде өткен заң шығарушы сайлауда партия Ұлттық Ассамблеядағы 165 орынның 91-ін жеңіп алды. Сол күні президенттік сайлауда Уго Чавес 59,5% дауыспен президент болып сайланды. 2005 жылдың 4 желтоқсанындағы парламент сайлауында партия 167 орынның 114-ін жеңіп алды, ал қалған орындар одақтас партияларға бұйырды. 2006 жылдың желтоқсаны мен 2007 жылдың қаңтарында партия Венесуэланың Біріккен Социалистік партиясын (БСП) құру үшін тарау процесін бастады. 2007 жылдың 20 қазанында PSUV-ке бірікті.

Қор

MVR 1997 жылдың шілдесінде Революциялық Боливарлық қозғалыстың 200 сайлау мақсаттарын қолдау үшін құрылды. Бостандыққа шыққаннан кейінгі алғашқы жылдары Чавес тағы бір төңкеріс әрекеті жасау мүмкіндігін қарастырды, бірақ бұл перспективалар аздай болғандықтан, кейбір кеңесшілер, әсіресе Луис Микилена, оны сайлауларға деген күмәнін қайта қарауға көндірді. 1997 жылдың шілдесінде Чавес Ұлттық сайлау кеңесінде жаңа Бесінші Республика қозғалысын тіркеді.

Мақсаттары

Партия Боливар революциясына берілгендігін және елдегі кедейлердің саяси өкілі екенін мәлімдеді. MVR сонымен қатар радикалды антиамериканизм мен марксизмді ұстанды. Партия жетекшілері, мысалы, Фидель Кастромен және Куба Коммунистік партиясымен байланысқа түсетін.

Алдын ала сайлау

Бесінші Республика үшін қозғалыс (БРҚ), бұрынғы Венесуэланың билеуші партиясы, кандидаттарды іріктеудің негізгі әдісі ретінде алғашқы сайлауды енгізген Венесуэладағы алғашқы саяси партия болды. Уго Чавестің басшылығымен, бірақ БРҚ-дан кеңірек ұйымдар мен қозғалыстарды қамтитын, БРҚ кандидаттарын қалай іріктеу мәселесі даулы болды. Бұл негізгі механизм енгізілгенге дейін кандидаттар партия басшылығымен таңдалып алынатын. Соның салдарынан БРҚ платформасымен сайланғандардың көпшілігі халықтың сенімін жоғалтты, ал кейбіреулері адал емес болып шықты. Бұл мәселе 2005 жылғы қазан айындағы аймақтық сайлауға дейін жеделдеді. Халық қозғалыстарының қарсылығына қарамастан, БРҚ-қа жататын түрлі партиялардың басшылары кандидаттар тізімін жасады. Алдын ала сайлау өткізуге уақыт жеткіліксіз деген сылтау келтірілді. Сайлаудан кейін Чавес болашақта кандидаттарды іріктеу үшін қатардағы мүшелерге мүмкіндік беру үшін алғашқы сайлаулар өткізілетінін мәлімдеді. 1999 жылы референдум арқылы қабылданған конституцияға енгізілген ережелер, сайланған лауазым иесінің мандаты, олардың сайлаушыларының 20% жаңа сайлау талабымен петицияға қол қойған жағдайда, мерзімінің жартысында тоқтатылуы мүмкін екенін көрсетеді. БРҚ-ның алғашқы сайлауында барлығы 2,4 миллион адам дауыс берді. Тамыз айындағы сайлауда 5618 орынға үміткер болу үшін 5200-ден астам кандидат алдын ала іріктелді. Қалған 418 орын Чавес жақтастарына беріледі. Алайда, басқа Чавес қолдаушылары БРҚ-ны осы орындарды иеленгені үшін ашық түрде сынады.

Венесуэла тарихының қолданылуы

Венесуэла тарихнамасы ел 1811 жылы құрылғаннан бері төрт "республиканы" немесе үлкен режимдік өзгерістерді мойындайды. Бірінші республика, "Венесуэла Конфедерациясы" деп белгілі, 1812 жылға дейін сақталды. Екінші республика – Симон Боливардың 1813 жылғы таңғажайып жорығынан кейін құрылған және 1814 жылға дейін жалғасқан қайта орналастырылған республикалық режим. Үшінші республика 1816 жылдан кейінгі кезеңді көрсетеді, онда Венесуэланың Льянос аймағында Боливардың жетекшілігімен әртүрлі патриоттардың партизандық топтары бірігіп, тәуелсіз үкімет құрды. Бұл процеске Ангостура конгресінде нүкте қойылды, бірақ көп ұзамай Конгресс Венесуэланы үлкен Колумбияның бір бөлігі деп жариялады. Үлкен Колумбия он жыл ғана өмір сүрді, оның тарауынан кейін Венесуэла тағы да "Венесуэла Республикасы" атанды, бұл Төртінші республиканың басталуы деп есептеледі. 1864 жылы ел "Венесуэла Біріккен Штаттары" болып қайта құрылды, бірақ 1953 жылы "Венесуэла Республикасы" деген атауға оралды. Екі кезең де жаңа конституцияларды қабылдаумен (тиісінше төртінші және жиырма төртінші конституциялар) басталса да, Венесуэла тарихнамасы оларды Төртінші республиканың жалғасы деп санайды. 1998 жылы президент сайланғаннан бері ел "Венесуэла Боливариан Республикасы" деп аталады, бұл Чавестің саясат пен үкіметтің жаңа дәуірін бастау ниетін көрсетеді. Партия атауындағы "Бесінші республика" осы ерекше "боливарлық" үкіметті білдіреді. Бұл фразаның қолданылуы Францияның Бесінші республикасын еске түсіреді, ол да деколонизация кезіндегі саяси тұрақсыздықпен күресу үшін жасалған маңызды саяси өзгеріс болды.

Президенттік

Сайлау жылыАты1-кезең2-кезең# барлық дауыс саны% барлық дауыс саны# барлық дауыс саны% барлық дауыс саны 1998 Хьюго Чавес 3,673,685 56,2 (#1) 2000 Хьюго Чавес 3,757,773 59,8 (#1) 2006 Хьюго Чавес 7,309,080 62,8 (#1)

Парламент (Ұлттық жиналыс)

Сайлау жылы | Жалпы дауыс саны | Жалпы дауыс үлесі (%) | Жалпы жеңілген орын саны | +/–
1998 | 986,131 | 19.9 (#2) | 35 |
2000 | 1,977,992 | 44.4 (#1) | 56 |
2005 | 2,041,293 | 60.0 (#1) | 25 |