Кіріспе

1944 жылы Калифорниядағы оқ-дәрі кемесінің жарылысы

Порт-Чикаго трагедиясы – 1944 жылдың 17 шілдесінде АҚШ-тың Калифорния штатындағы Порт-Чикаго әскери-теңіз базасында SS E. A. Bryan кемесінде болған қазалы оқ-дәрі жарылысы. Тынық мұхитындағы әскери операцияларға бағытталған жүк кемесіне тиеліп жатқан оқ-дәрілер жарылып, 320 теңізші мен азамат қаза тауып, 390 адам жараланды. Бір айдан кейін, қауіпсіз емес жағдайларға байланысты жүздеген әскерилер оқ-дәрі тиеуден бас тартты, бұл оқиға Порт-Чикаго көтерілісі деп танылды. "Порт-Чикаго 50" деп аталған елу адам көтеріліс жасады деген айыппен сотталып, 15 жылға бас бостандығынан айырылып, қатаң еңбекке және арсыздықпен босатуға үкім шығарылды. 50 адамның 47-сі 1946 жылдың қаңтар айында босатылды, ал қалған үшеуі тағы бірнеше ай түрмеде қалды. Көтеріліс кезінде және одан кейін сот процесінің әділдігі мен заңдылығына күмән туды. Қоғамдық қысымның нәтижесінде, 1945 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері сот отырысын қайтадан қарады – бұл комиссия сот шешімдерін күшінде қалдырды. Оқиғаға байланысты кеңінен жарияланым жасалуы нәтижесінде, афроамерикандықтарға қарсы дискриминацияға қарсы тұрған американдықтар арасында бұл мәселе кеңінен талқыланды. Осы және 1944-1945 жылдарғы нәсілдік мәселелерге байланысты Әскери-теңіз күштеріндегі наразылықтар нәтижесінде, Әскери-теңіз күштері өз саясатын өзгертіп, 1946 жылдың ақпанынан бастап күштерін бірте-бірте ажырата бастады. 1994 жылы Порт-Чикаго әскери-теңіз базасының ұлттық ескерткіші трагедияда қаза тапқандардың құрметіне арналды.

Өмірбаян

Порт-Чикаго қаласы Сакраменто және Сан-Хоакин өзендерінің құйылысында, Суйсун шығанағында орналасқан. Суйсун шығанағы Сан-Франциско шығанағы арқылы Тынық мұхитына жалғасқан. 1944 жылы қала АҚШ Әскери-теңіз күштерінің оқ-дәрі қоймасы – Порт-Чикаго Әскери-теңіз журналынан бір шақырымнан сәл ғана қашықтықта болды, кейін ол кеңейтіліп, Конкорд Әскери-теңіз қару-жарақ станциясы деп аталды. Қазір ол Әскери мұхит терминалы деп аталады. Алғашқы журнал 1941 жылы жоспарланған, ал Пёрл-Харборға шабуылдан кейін құрылыс жұмыстары басталды. Порт-Чикагоға тұңғыш рет кеме 1942 жылдың 8 желтоқсанында жүк тиеу үшін келді. Журнал арқылы тасымалданған оқ-дәрілерге бомбалар, снарядтар, теңіз миналары, торпедалар және шағын қару-жарақ оқ-дәрілері кірді. Тынық мұхиты операциялар аймағына жіберілген оқ-дәрілер теміржол арқылы Порт-Чикагоға жеткізіліп, содан кейін қолмен, кран және винч көмегімен жүк кемелеріне жеке-жеке тиелді. Порт-Чикагода жүк тиеушілер ретінде жұмыс істегендердің көп бөлігі афроамерикалықтар еді. Барлық әскерилер Ұлы көлдердегі Әскери-теңіз стансасында (NSGL) әскери-теңіз мамандығының біріне арнайы дайындалған, бірақ олардың орнына Порт-Чикагода бортшылар ретінде жұмыс істеуге жіберілді. Ешбір жаңа сарбазға оқ-дәрі тиеу туралы еңбектеп үйретпеген.

Афроамерикалық қызметкерлердің құрамы

NSGL-де ең жоғарғы 30-40% нәтиже көрсеткен африкалық американдықтар еңбекке қатысты емес жұмыстарға іріктелді. Порт-Чикаго қалғандарынан таңдалған жұмысшылармен жабдықталды. Әскери-теңіз күштері Порт-Чикагодағы афроамерикандық кіші офицерлердің сапасы жоғары нәтиже көрсеткен қара нәсілділердің болмауынан зардап шеккенін, ал Порт-Чикагоның басқа бекеттерге анық тізімі бар адамдарды жіберу қажеттілігі жалпы біліктілік деңгейін одан әрі төмендеткенін анықтады. Порт-Чикагодағы әскери-теңіз күштерінің жалпы жіктеу тестінің (GCT) орташа нәтижесі 31 болды, бұл оларды әскери-теңіз күштерінің ең төменгі он екіншісіне қойды. Порт-Чикагодағы офицерлер әскери қызметшілерді сенімсіз, эмоционалды және бұйрықтарды немесе нұсқауларды түсіну немесе есте сақтау қабілетінен айырылған деп есептеді. Капитан Меррилл Т. Кинне, жарылыс кезінде Порт-Чикагоның командирі, 1915 жылдан 1922 жылға дейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет етті, содан кейін 1941 жылы Әскери-теңіз күштеріне қайта оралды және жалпы жүк кемесіне орналастырылды. Порт-Чикагоға басшылыққа жіберілгенге дейін Кинне оқ-дәрілерді тиеу бойынша ешқандай дайындықтан өтпеген және оларды қолдануда тәжірибесі аз болған. Жүк тиеушілердің көпшілігі бұл мақсатты тым жоғары деп санады. Кіші офицерлер өздерінің 100 адамнан тұратын экипаждарын қолдау үшін бір-бірімен тікелей бәс тікеді – Порт-Чикагода «дивизиялар» деп аталды – және өздерінің экипаждарын басқалардан көбірек жүк тиеуге ынталандырды. Әскери қызметшілер бәс тігудің қауіпті екенін білді және жоғары лауазымды офицер пайда болғанда жылдамдықты азайту керектігін түсінді. Кейін Халықаралық жағалау және қоймашылар одағы (ILWU) қауіпсіз емес тәжірибе туралы хабарға жауап ретінде батальонды оқытуға тәжірибелі адамдарды тартуды ұсынды; Әскери-теңіз күштерінің басшылығы жоғары шығындардан, баяу қарқыннан және азаматтық деңгейдегі жұмысшылардың саботаж жасауынан қорқып, ұсыныстан бас тартты. Порт-Чикагода орналасқан әскери қызметшілердің ешқайсысы жарылғыш заттарды кемелерге тиеу және оны ұстау бойынша арнайы дайындықтан өткен жоқ. Тіпті офицерлер де дайындық алмады: Порт-Чикагодағы жүк тиеу офицері, офицерлерді оқыту міндетіне ие лейтенант-командир Александр Холман оқу материалдарын және үлгілерді іздеуді бастады, бірақ апат болғанға дейін оқу сабағын ұйымдастыра алмады. 1944 жылдың 13 шілдесінде Oliver J. Olson & Company басқаратын E. A. Bryan кемесі Порт-Чикагоға келген кезде кеменің No. 1 лебедка тежегіші «құлыпталған» күйде болды. Бұл лебедкті бос жұмыс істеуге мүмкіндік берді, бірақ бу қысымы жойылған жағдайда маңызды тоқтату мүмкіндігі болмады. Кеме бастығы мен бас инженер лебедкті тексерді, бірақ тежегіштің жұмыс істейтіні анықталмады. 15 шілдеде жүк тиеу кезінде No. 2 ұңғымадағы лебедка соққылы дыбыс шығара бастады. Май жағу оны түн бойы тыныштандырды, содан кейін келесі күні таңертең оның негізгі подшипнігі ауыстырылды. 17 шілде күні түстен кейін No. 4 лебедкадағы қан кету клапаны жөндеуді қажет етті. Питтсбург (Калифорния) қаласынан келген мемлекеттік сантехник Альберт Карр оны ауыстыруға шақырылды – бұл Порт-Чикагодағы оның алғашқы күні еді. Карр қан кету клапанынан сынған сомықты алып тастады және Порт-Чикаго дүкенінен алынған жаңадан сомықты да, клапанды да ауыстырды. Жұмыс істеп тұрғанда ол бір адамның кемеге екі метрлік артиллериялық снарядты тастағанын көрді, бірақ жарылыс болған жоқ. Карр афроамерикандық лебедка операторы жөнделген лебедкті сынап көретінше күтті, содан кейін операция қауіпсіз емес деп ойлап, теңізден кетіп қалды.

Жарақтармен жұмыс істеу

Әскерге шақырылғандар қауіпті жарылғыш заттармен жұмыс істеуге қынжылды, бірақ ірі оқ-дәрілердің белсенді емес екені және жарылмайтыны, олар ұрыс театрына жеткен кезде ғана ошақтарымен жарақтандырылатыны айтылды. Ірі оқ-дәрілерді, мысалы бомбалар мен снарядтарды, бокс-вагоннан алынған рычагтар мен темір бұрыштарды қолданып тасымалдады, олар тығыз қапталған, майлы ауыр цилиндрлерді көтеруге тура келді. Осы амалдардың нәтижесінде зақымдалған теңіз снарядтарының баллистикалық қақпақтарынан кейде идентификациялық бояу ағып шықты. Командир Пол Б. Кронк, Жағалау күзетінің жарылғыш заттарды тиеу тобының басшысы, жұмыс догының қадағалаушысы ретінде, Теңіз күштеріне жағдайдың қауіпті екенін және апатқа ұшырау мүмкіндігі зор екенін ескертті.

Апат

1944 жылдың 13 шілдесінде сағат 8:15-те "СС Э. А. Брайан" либерти кемесі Порт Чикагоның жалғыз 457 метрлік (1500 фут) пирсінің ішкі, құрлыққа қарайтын жағына тоқтады. Кеме ешқандай жүксіз келді, бірақ Тынық мұхиты арқылы жоспарланған сапары үшін 5,292 баррель (841,360 литр) C бункерлік ауыр отынмен толық жүктелген болатын. Сол күні сағат 10:00-де жарылғыш бомбалар да тиеліп жатыр; әр бомбаның салмағы бірдей болды және олар "құрылғысы орнатылған" (тірі) еді. Жарылғыш бомбалар No. 1 қоймаға бірінен соң бірі сақтықпен тиелінді – тежегіші жұмыс істемейтін болса да, лебёдкамен басқарылатын қойма. Пирс үстінде, үш параллель теміржол желісінде, шамамен жарылғыш заттармен толтырылған 16 теміржол вагоны тұрды. "Кинэль Виктори" кемесінде жартылай мөлшерде отын болды, оның бір бөлігі тұрғанда немесе қозғалғанда тұтанғыш бу шығаратын типті еді. 17 шілде күні күндіз Shell Oil Company Martinez мұнай өңдеу зауытында алынған отын, әдетте келесі 24 сағат ішінде басқа отын резервуарларына ауыстырылатын еді. Екі кемедегі 67 офицер мен экипаж өздерінің бекеттерінде болды, сондай-ақ үш адамнан тұратын азаматтық пойыз экипажы және теңізшілер күзетшісі сияқты түрлі көмекші персонал да болды. Барлығы 9 әскери офицер мен 29 қарулы күзетші осы процедураны бақылады. Жағалау күзетінің бес адамнан тұратын өрт сөндіру баржасы пирске тікелей жанасқан күйде тоқтаған еді. Кешкі сағат 22:00 шамасында пирстен кеткен офицер "Кинэль Виктори" кемесінің пернесі баяу айналып тұрғанын және 3-ші бөлімшедегілердің теміржол вагондарынан оқ-дәрілерді шығаруға қиналатынын байқады, себебі олар тым тығыз салынған еді. "СС Э. А. Брайан" кемесінің ішінде және маңындағы қару-жарақтардың көп бөлігі жарылып, шақырымдармен көрінетін от шары пайда болды, одан да күшті жарылыс орын алды. Аймақта ұшып өткен Әскери-әуе күштерінің ұшқышы от шарының диаметрі 5 шақырымға жететінін хабарлады. АҚШ үкіметінің мүлкіне шамамен 9,9 миллион долларлық зиян келтірілді. Берклидегі Калифорния университетінің сейсмографтары жер астынан екі дүрбілік толқынды сезіп, екінші, үлкен оқиғаның Рихтер шкаласы бойынша 3,4 балдық жер сілкінісіне тең екенін анықтады. Пирстегі 320 адамның барлығы бірден қаза тауып, 390 азамат және әскери қызметкер жарақат алды, олардың көпшілігі ауыр жарақат алды. Қаза тапқандардың арасында өрт сөндіру баржасында орналасқан бес жағалау күзетінің қызметкері де болды. Африкалық американдықтардың арасында 202 адам қаза тауып, 233 адам жарақат алды, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстағы африкалық американдықтардың жалпы қаза тауып жарақат алу көрсеткішінің 15% құрады. Теңізшілер өртті сөндіруге және басқа жарылыстардың алдын алуға тырысты. Жарақат алғандарға медициналық көмек көрсетілді, ауыр жарақат алғандар ауруханаға жатқызылды, ал жарақат алмаған әскерилер жақын маңдағы гарнизондарға эвакуацияланды.

Салдары

Өрт сөндірілгеннен кейін, шығанақ пен портты дене мүшелері мен мәйіттерден тазалау міндеті қалды. 320 қаза тапқанның тек 51-і ғана анықталды. Жарақат алмаған теңізшілердің көпшілігі базаны тазалауға және қайта құруға көмектесуге ерікті. Екінші дивизия тазалау жұмысын жүргізу үшін бір топқа, ал қалғаны басқа жерге жіберілді. Екінші дивизияның бұл бөлігі, сондай-ақ Төртінші және Сегізінші дивизиялардың барлығы 48 шақырым (30 миль) оңтүстікке қарай орналасқан Шумекер лагеріне көшірілді. Олар 1944 жылдың 31 шілдесіне дейін казармада тұрды. Бірінші, бесінші және жетінші дивизиялардың әскери қызметшілері басқа алыс жерлерге жіберілді. Екінші дивизияның тазалау тобы кеме айлағының қирандыларын қазып, зақымдалған бөліктерін бұзды. Тамыз айынан бастап Төртінші және Сегізінші дивизиялар, сондай-ақ Екінші дивизияның екі бөлігі Маре аралынан қысқа канал арқылы Калифорнияның Вальехо қаласындағы Райдер-стрит теңіз казармасына көшірілді. Олар кемеге жүк тиеу жұмыстарына қатыспады, тек казармада тұрды. Әскерилер шок күйінде болды, барлығы алаңдады. Көптегені ауыр оқиғада достары немесе кемедестері қаза тапқан теңізшілерге берілетін 30 күндік "аман қалғандар демалысын" алу мүмкіндігі туралы сұрады, бірақ ешкімге демалыс берілмеді, тіпті жарақат алғандарға да. Бірақ ақ офицерлерге демалыс берілді, бұл әскерилер арасында наразылық тудырды. Оқиғаның мән-жайын анықтау үшін 1944 жылдың 21 шілдесінде әскери-теңіз тергеу комиссиясы құрылды. Ресми тергеу 39 күнге созылды, оның барысында офицерлер, азаматтар және әскерилер куәгер ретінде тексерілді. Қару-жарақ сарапшыларынан және жүк тиеу рәсімдерін бақылаған инспекторлардан жауап алынды. Бес афроамерикалық сауалнамаға алынды, бірақ ешқайсысы кейін оқ-дәрілерді жүктеуден бас тартқан жоқ. Капитан Кинннің дивизиясының тоннаждық көрсеткіштері тергеу барысында жарияланды, бірақ Кинн ең көп тоннаж жүктеу үшін бәсекелестік қауіпсіздікке қауіп келтірмейді деп мәлімдеді. Ол бәсекелестік туралы айтқан төменгі офицерлер не туралы сөйлеп жатқанын білмейтінін айтты. Тергеу саботаж, отын құюдың қателігі, "Квинальт Виктори" кемесінің тұғырларының бұзылуы, оқ-дәрілердегі ақаулар, қару-жарақтағы аса сезімтал элементтің болуы, бу машинасы мен арқандармен проблемалар, жүк тиеушілердің бейсауаттығы және базадағы ұйымдастыру мәселелері сияқты жарылысқа әкелуі мүмкін сценарийлерді қамтыды. Әскери-теңіз флоты дивизиялар арасындағы тоннаждық бәсекелестік кінәлі емес деп шешті, бірақ судья адвокаты "жарылғыш заттарды тиеу ешқашан бәсекелестік нысаны болмауы керек" деп ескертті. Жауапты офицерлер кінәсіз деп танылды. Есепте жарылыстың себебі анықталмады, бірақ жарылысқа әскерилердің қару-жарақпен жұмыс істеуде жасаған қателігі себеп болуы мүмкін екені айтылды. Әскери-теңіз флоты Конгрестен әр құрбанның отбасына 5000 доллар төлеуді сұрады. Өкіл Джон Э. Ранкин (демократ, Миссисипи штаты) өлгендердің көпшілігі қара нәсілді ер адамдар екенін білгеннен кейін төлем сомасын 2000 долларға дейін төмендетуді талап етті. Конгресс 3000 доллар көлемінде өтемақы төледі. Көп жылдар өткен соң, 1949 жылдың 4 наурызында жарылыста қаза тапқан он сегіз саудагер теңізшінің мұрагерлеріне Калифорнияның Солтүстік округінің АҚШ округтік сотында келісім шарты бекітілгеннен кейін 390 000 доллар берілді. 1951 жылдың 23 тамызында үкімет апатқа байланысты сот ісі бойынша соңғы шешімін жариялады, ол Фресно, Калифорниядан келген Сирват Арсения ханымға оның 26 жасар ұлының өлімі үшін 9700 доллар берді, ол жарылыста қаза тапқан сауда теңізінің экипаж мүшесі. Ол 50 000 доллар талап еткен. 1944 жылдың 31 шілдесінде Чикаго портында құрбан болғандарды еске алу рәсімі өтті. 12-ші әскери-теңіз округінің командирі адмирал Карлтон Х. Райт қайғылы өлімдер туралы және соғыс кезінде базаны жұмыс істеуге мәжбүрлеу қажеттілігі туралы айтты. Ол кемежай маңында орналасқан теміржол вагонында өрт сөндіруге сәтті қатысқан төрт офицер мен сарбазға ерлік көрсеткені үшін әскери-теңіз және теңіз әскерлері медальдарын берді. Бұл Чикаго портындағы бүліктердің басталуы болды. Райт осы бүлік туралы есепті Вашингтонға жіберіп, жоғары тұрған офицерлеріне "әскерилердің талап етілетін жұмысты орындаудан бас тартуы Чикаго портындағы жарылыстан туындаған жаппай қорқыныштан туындайды" деп хабарлады.

Алғашқы іс-қимылдар

Екінші, төртінші және сегізінші дивизиялар NSGL-де жаңадан оқыған ауыстырушы теңізшілермен күшейтілді, олар оқ-дәрі қоймасы мен жүк тиеу жағалаулары бар Mare Island Navy Yard-қа жеткізілді. 1944 жылдың 8 тамызында Сангай кемесі теңіз миналарымен және басқа да оқ-дәрілермен жүктелу үшін кемежайға келді. Келесі күні 328 адам жиналып, жолға шықты. Олар "Коллон солға" және "Алға марш!" деген бұйрықтарды естігенде, оқ-дәрілерді тиейтін кемежайға қарай марш жасап бара жатып, бүкіл топ тоқтады және жалғастырмады. Барлығы қорқып, бұрынғы офицерлер мен жағдайларда оқ-дәрілерді тиеуге бармайтындарын айтты. Бұл жаппай жұмыс тоқтату болды, егер жұмысшылар азамат болғанда, бұл ереуіл деп есептелер еді. Әскери-теңіз күштері мұндай мінез-құлықты қабылдамайтын. 70 адам офицерлері оқ-дәрілерді тиеудің олардың міндеті екенін түсіндіргеннен кейін өз ойларын өзгертті. Қару-жарақ батальонындағы 258 афроамерикандық теңізші оқ-дәрілерді тиеуден бас тартқаннан кейін, 75 адамға ғана арналған кеме болғанына қарамастан, уақытша әскери түрме немесе "бриг" ретінде пайдаланылатын баржаға күзетпен әкелінді. Бригтегі адамдардың көпшілігіне тікелей бұйрық берілмеді, олар тек кемелерді тиеуге бара ма, жоқ па деп сұралды және егер бармаса, бір жаққа қадам басқылары айтылды. Барлығы тағы да жарылыс болуы мүмкін деп қорқып еді. 1944 жылдың 11 тамызында түрме баржасынан шыққан 258 адамды жақын маңдағы спорт алаңына алып барып, адмирал Райт оларға лекция оқыды, Сайпанда соғысып жатқан әскерлерге керек оқ-дәрілердің өте қажет екенін және жұмыс істеуден бас тартуды бүлікшілдік деп есептеу керектігін айтты. 1942 жылы Тассафаронга шайқасында 400-ге жуық адамын қаза тапқан Райт оқ-дәрілерді тиеу қауіпті болғанымен, ату отрядынан өлім жазасы одан да қауіпті екенін айтты. Адмирал кеткеннен кейін, жігіттерге екі топқа бөлінуді бұйырды: бірі барлық бұйрықтарды орындауға дайын, екіншісі – орындамайтын. Сегізінші дивизияның барлық адамы барлық бұйрықтарды орындауға дайын еді. Екінші және Төртінші дивизиялар өздерінің шешімдерімен бөлінді: Смолл және тағы 43 адам әр бұйрыққа бағынғысы келмейтін топ құруды таңдады. Осы 44 адам түрмеге қайтарылды, ал қалған 214 адамы казармаға жіберілді. 12 тамызда таңертең Екінші және Төртінші дивизиялардың алты адамы жұмысқа шақырылғанда келмеді; бұл алты адам түрмеге қамалды, барлығы 50 тұтқын болды. Осы 50 адамды Әскери-теңіз күштері бүлікшілер деп анықтады. Тамыз айында барлық 258 теңізші Шомейкер лагеріне алып кетіліп, тергеуден өтті. 50 бүлікшінің 49-ы лагерь түрмесіне қамалды. Джо Смолл жалғыздық камераға қамалды. Әрқайсысы офицерлермен сұхбаттасты, кейде қарулы күзетшілердің қатысуымен. Сұрақтар жұмыс тоқтатудың "жетекшілерін" анықтауға және түрме баржасындағы кездесуде кімнің не айтқанына бағытталды. Адамдар тергеуді қорытындылайтын мәлімдемелерге қол қоюды сұрады, бірақ офицердің нұсқасы көбінесе жауынгердің сұхбатты есіндегі естеліктерімен сәйкес келмейтін. Кейбір адамдар жазбадағы мәлімдемелерде өздерінің айтқандарын көрмеген соң, қол қоюдан бас тартты. Басқалары офицердің бұйрығы бойынша қол қоюдан басқа амалдары жоқ деп ойлады. Бірнеше адам ешқандай мәлімдеме беруден бас тартты. Басқалары офицерді өз қорғаушысы деп ойлап, ашық сөйледі. Сұхбаттар аяқталғаннан кейін 208 адам Әскери-теңіз күштерінің үкіметінің 4-бабында (Тастар мен сайлар) бұйрықтарға бағынбағаны үшін әскери сотта сотталды. Олардың әрқайсысы үш айлық жалақысынан айырылды. Олардың кейбіреулері алдағы бүлікшілдердің сот процесінде куәгер ретінде ұсталды. Қалғандары кішігірім топтарға бөлініп, Тынық мұхиты аймағына жіберілді. 1998 жылы 208 тұтқынның бірі Карл Таггл өзінің де арасында тұтқындар тобының қарапайым жұмыстар атқарғанын айтты. Қызметтен оралғаннан кейін олардың әрқайсысы жаман мінез-құлық көрсеткені үшін босатылды, бұл ардагерлердің жәрдемақыларын жоғалтуды білдірді.

Чикаго порты 50

"Порт Чикаго 50" деп танылатын қалған 50 матрос 1944 жылдың қыркүйек айының басында бұйрықтарды орындамау және бүлік ұйымдастыру айыптарымен ресми түрде айыпталды. Әскери-теңіз күштері сот процесін Окленд пен Сан-Францисконың арасында орналасқан, бұрынғы "Әскери-теңіз станциясы" Терезер аралындағы Әскери-теңіз оқу және тарату орталығының бөлігі болған Ерба Буэна аралында өткізді. Журналистер сот отырысын қадағалауға шақырылды; Әскери-теңіз күштерінің баспасөз қызметі журналистерге фотосуреттер мен баспасөз хабарламаларын ұсынды, онда сот процесі Екінші дүниежүзілік соғыстағы алғашқы бүлікке қатысты сот және Әскери-теңіз күштері өткізген ең ірі сот процесі ретінде сипатталды. Жеті адамнан тұратын сот төрағасы болып 1900 жылғы түлек, АҚШ Әскери-теңіз академиясынан шыққан контр-адмирал Хьюго Уилсон Остерхаус тағайындалды. Прокурорлық істі лейтенант-коммандер Джеймс Ф. Коукли басқарды, ол жақында округ прокуроры Эрл Уорреннің басшылығымен Аламеда округінде бас прокурордың орынбасары болып қызмет атқарған. Матростарды қорғауға Әскери-теңіз күштерінің алты адвокаты тартылды, олардың ішінде әр 10 матросқа бір жетекші және адвокат болды. Лейтенант Джеральд Э. Велтман қорғауды басқарды. Велтман мен оның командасы клиенттерімен сөйлесіп, 50 матростың барлығының жүк тиеуде тәжірибесі жоқ екенін анықтады. Екеуі бұрын ешқашан оқ-дәрі тиеген емес, олар физикалық жағдайына байланысты аспаздыққа бекітілген. Екі аспаз да оқ-дәрі тиеуге келіспеді. 50 матростың бірінің қолы сынғандықтан матамен байланган, одан оқ-дәрі тиеуге бола ма деп сұрағанда, ол бас тартты. Коукли әскери заңға сәйкес, екі немесе одан көп адамның жұмыс істеуден үнемі бас тартуы – азаматтық жағдайда "намаздау" деп аталатын құпия келісімнің жеткілікті дәлелі болып табылады және бүлікке тең екенін мәлімдеді.

Қылмыстық іс

Сот 14 қыркүйекте басталды, 50 ер адамның әрқайсысы "күнәлі емес" деп мәлімдеді. Кокли айыптау процесін Порт-Чикаго мен Маре аралынан куәгерлер шақыру арқылы бастады. Райдер-стрит теңіз жаяуы казармасының командирі Джозеф Р. Тобин 9 тамызда алты немесе жеті адамға оқ-дәрілерді тиеуге бұйрық бергенін, бірақ басқаларға да сондай бұйрық берілгенін растай алмағанын айтты. Ол сөйлескен адамдар оқ-дәрі тиеуден басқа кез келген бұйрықты орындауға дайын екенін, әрқайсысы тағы бір жарылыстан қорқатынын білдірді. Тобин олардың қатыгездік танытпағанын және құрметсіздік көрсетпегенін растады. Порт-Чикагодағы 4-ші бөлімше командирі, лейтенант Эрнест Делуччи, 50 айыпталушының тек төртеуіне ғана оқ-дәрі тиеуді тапсырғанын мәлімдеді. Делуччи 8-ші бөлімшенің адамдарының өздеріне: "Ақтардың жұмысына бармаңдар" дегенін естігенін айтты. 15 қыркүйекте Делуччи куәлігін жалғастырып, кейбір адамдарының өзіне барлық бұйрықтарды орындауға дайын екенін, бірақ оқ-дәрі тиеуден бас тартатынын айтқанын жеткізді. Делуччи өзінің бөлімшесіндегі 25 адамның арасында 50 айыпталушының арасында аспаз бен білегі сынған адам болғанын растады. Делуччи аспаз бен екінші адамды "қалыпты" деуге болмайтын теңізшілер деп қосты; әсіресе аспаз жүйкелік шабуылдарға бейім болды және пирсте сенімсіз деп есептелді. Сот барысында Порт-Чикагодағы 8-ші бөлімше командирі, лейтенант Карлтон Морхаус, 9 тамызда проблеманың алғашқы белгілері байқалғанда, өзінің адамдарын шақырып, әрқайсысының атын әліппелік тәртіппен оқып, жұмысқа кірісуге бұйрық бергенін айтты. 104 адамның 96-сы бас тартты және түрме баржасына жіберілді, бірақ бұл адамдардың барлығы 11 тамызда адмирал Райттың сөзін тыңдағаннан кейін жұмыс істеуге келісті; Морхаус адамдарының ешқайсысы бүлік жасағаны үшін сотталған жоқ. Морхаус Велтманға кейбір адамдарының оқ-дәрімен жұмыс істеуден қорқатынын айтты. Морхаустан кейін 2-ші бөлімше командирі, лейтенант Джеймс Э. Тобин куәлік берді. Лейтенант Тобин (командир Джозеф Р. Тобинмен туыс емес) өзінің 87 адамы бастапқыда жұмыс істеуден бас тартқанын, бірақ адмирал Райт ату отряды туралы айтқаннан кейін бұл сан 22-ге дейін азайғанын мәлімдеді. Тобин келесі күні таңертең үш адамды түрмеге қамағанын айтты, олар да жұмыс істеуден бас тартып, қорқып жүргендерін жеткізді. Тобин екінші бөлімнің айыпталушыларының біріне аспаздық жұмысқа тұрақты тағайындалғанын растады, өйткені ол салмағы аз және оқ-дәріні қауіпсіз тиеуге тым кішкентай деп есептелді. Келесі бірнеше күндік куәліктер 2-ші, 4-ші және 8-ші бөлімшелердің афроамерикалық сарбаздарынан алынған есептермен толтырылды, олар бүлік жасауда айыпталмады. Олардың кейбіреулері әскери соттарда бұйрықтарға бағынбағаны үшін сотталған. Куәліктер бірнеше мәселеде келісті: 9 тамызға дейін жаппай жұмыс тоқтату туралы әңгімелер болды, кейбір сарбаздар (айыпталушылардың ешқайсысы емес) Кокли 22 қыркүйекте айыптау ісін қорытындылады. Оның мақсаты сотқа құпия келісімнің болғанын көрсету болды – офицерлер мен сарбаздардан алынған көптеген есептер, көшбасшылар мен науқастаушылар билікке қарсы көтеріліске мәжбүр еткен деген тұжырымды қолдайды. Велтман айыпталушылардың азына ғана оқ-дәрі тиеуге бұйрық берілгенін, демек олардың барлығы бұйрыққа бағынбау айыпталуы бойынша кінәлі бола алмайтынын атап өтті. Велтман куәліктің көп бөлігі естігендердің айтуынша келгенін және құпия келісім немесе бүлік туралы дәлелдеме ұсынбағанын көрсетті. Алайда, сот Коклидің барлық мәселе бойынша тарапын ұстады және әр қарсылықты айыптаудың пайдасына шешті.

Қорғау

Велтманн қорғаныстың басында жеңіске жетті: ол қимылдады және әрбір офицердің куәлігі тек жұмыс істеуге бұйрық берілгендердің есімдерін атаған адамдарға ғана қатыстырылуы мүмкін болды. Бұл шешім принципі бойынша қолайлы болды, бірақ тәжірибеде ол тек сотталған әрбір адам туралы мұқият жазбалар сақталған жағдайда ғана тиімді болар еді. Журналистер кейде соттың шаршағанын, ал бір судьяның ұйықтап қалғанын байқады. 23 қыркүйектен басталып, үш аптадан астам уақыт бойы айыпталушылардың әрқайсысы өздерін қорғау үшін куәгерлер алқасына шақырылды. Айыпталушылардың жауаптарының басты тенденциясы – олардың барлығы оқ-дәрілерді тиеуден басқа кез келген бұйрыққа бағынуға дайын екендіктері, барлығы тағы бір жарылыстан қорқып, ешкімнің де "басшылар" оларды жұмыс істемеуге көндірмегені, әрқайсысы өз шешімін дербес қабылдағаны болды. Әрбір адам өзін басқаларды жұмыс істеуден мәжбүрлемегенін айтты. Кейбір айыпталушылар Шоумейкер лагеріндегі ресми тергеуден кейін, олар айтпаған нәрселерді қамтитын мәлімдемелерге қол қоюға үлкен қысым көрсетілгенін айтты. Кейбір адамдар баржадағы кездесуде Джо Смолл бүлікке шақырмағанын және офицерлерді "қолға алу" туралы ешқандай сөз айтпағанын мәлімдеді. Куәгерлер алқасында Смолл өзі мұндай сөз айтпағанын жоққа шығарды, бірақ ондаған жылдардан кейін сұхбаттарында мойындады. Коклидің қарсы тергеулері қол қойылған мәлімдемелерді дәлел ретінде қабылдауға тырысудан басталды. Велтманн әрбір мәлімдеме күштеп алынғанын және ерікті емес екенін мәлімдеді. Кокли бұл мәлімдемелерді ерікті жағдайларды талап ететін мойындау емес, мұндай талап жоқ "мәлімдеме" ретінде сипаттады. Остерхаус Коклидің мәлімдемелерді дәлел ретінде ұсынуға болмайтынын, бірақ ол әрбір айыпталушының қол қойған мәлімдемесінде жазылғандарға сүйене отырып, сұрақтар қоюға болатынын шешті. Кейбір адамдар оларға тікелей жұмыс істеуге бұйрық берілмегенін куәліктерде айтты. 9 тамыздағы алғашқы жұмыс тоқтатудан бір күн бұрын қасақана білегін сындырған теңізші Олли Э. Грин, оған тікелей бұйрық берілген адам ретінде бұрынғы куәлікте офицердің атын естігеніне қарамастан, офицер оның білегінің қалай болғанын ғана сұрады, ол "жақсы емес" деп жауап берді. Өзінің куәлігінің соңында Грин сотқа оқ-дәрілерді тиеуге қорқыныш сезінетінін айтты, себебі "офицерлер әр бөлімшеде кімнің көбірек тоннаж тиегенін анықтау үшін жарысқа түсіп, олардың оқ-дәрілерді қалай тиегенін білдім, ол қайтадан жарылуы мүмкін еді. Егер біз сол кезде жылдам жұмыс істегіміз келмесе, олар бізді түрмеге жапқысы келді, ал кемежайға келгенде, бізді баяулатуға мәжбүрледі". Бұл туралы газет тілшілері Чикаго портындағы бөлімдер арасындағы жылдамдық және тоннаж бәсекесі туралы алғаш рет естіді және әр тілші келесі күні жарияланатын осы аянды қамтитын мақала жазды. Әскери-теңіз күштері Гриннің мәлімдемесін жоққа шығарып, дереу мәлімдеме жасады. 1944 жылдың 9 қазаны тағы бір күн болды, онда айыпталушылар куәгерлер алқасында куәлік берді. Алайда бұл күні Ұлттық түсті адамдар қауымдастығының (NAACP) бас кеңесшісі Тюргуд Маршалл сот процесіне қатысты. Маршалл Бей-Аймағына әскери сапарға арнайы рұқсат алған, оны Әскери-теңіз министрі Форрестал ұйымдастырды. NAACP көтеріліс процесіне АҚШ Әскери-теңіз күштерінің афроамерикандықтарды қиын және қауіпті жұмыстарға орналастыру саясатына байланысты ең жоғары маңыз берді. Маршаллға сот процесін бақылауға рұқсат берілсе де, азаматтық болғандықтан ол айыпталушылардың қорғанысында ресми рөл атқаруға құқылы емес еді. Бес айыпталушының қорғанысын тыңдағаннан кейін Маршалл 50 адаммен сөйлесіп, Велтманнның қорғау тобымен кеңесті. Қорғау тағы бірнеше күн жалғасты, содан кейін әскери психиатрдың куәлігі тыңдалды, ол жарылыстың әрбір адамда қорқыныш тудыратынын растады. Делуччидің қара офицері ешқандай қорлау немесе құпия сөздер естімегенін және барлығына 9 тамызда барлық адамдар кенеттен кемежайға қарай жүріп кетуден бас тартқанда таң қалғанын куәліктерде айтты. Маршалл 17 қазанда тағы бір баспасөз конференциясын өткізіп, NAACP жұмыс жағдайларын ресми түрде тексеруді сұрағанын жариялады, олар адамдарды ереуілге итермеледі. Ол үш мәселеге назар салды: Әскери-теңіз күштерінің саясаты афроамерикандықтардың басым көпшілігін жағалаудағы жұмыстарға бөлді, қауіпсіз оқ-дәрілерді тиеу тәжірибесі мен оқытудың жетіспеушілігі апатты жарылысқа әкелді және 258 адамның 50-і бүлікші ретінде таңдалған әділетсіздік, олардың жарылыстан кейін оқ-дәрілерді тиеуге қатысты әрекеттері қалған 208 адамнан ерекшеленбеді. Маршалл 9 тамызда оқ-дәрілерді тиеуден бас тартқан Бірінші бөлімшедегі адамдарға сілтеме жасады, бірақ олар басқа жұмыстарға жіберілді, тұтқынға алынбады және сотқа тартылмады. Коклидің қарсы куәгерлері Шоумейкер лагерінде тұтқындарды тексерген офицерлерден тұрды. Қарсы куәліктер нашар болды, өйткені Велтманн олардан мыналарды анықтауға қол жеткізді: кейбір айыпталушыларға мәлімдеме жасаудан бас тартуға болатыны туралы хабарланбаған; кейбір тексерулер қарулы күзетшінің қасында өтті; тұтқындардың көптеген түсіндірулері, олар тағы бір жарылыстан қорқып қалғаны туралы мәлімдемелерге енбеді; және офицерлер Коклидің дәлелдерін қанағаттандыру үшін тексерулердің бөліктерін баса көрсетті. Коклидің соңғы қарсы куәгері 19 қазанда куәлік берді, ал сот екі тарапқа да жабылу сөздерін дайындау үшін 20 қазанды демалыс күні ретінде белгіледі.

Қорытынды пікірлер

Кокли өзінің қорытынды сөзінде Камп Шоумейкерде жарылыстан кейін көп ұзамай, екі жарым рота араласып, екі апта бойы бірге болған кезде басталған бүлікшіл оқиғалардың хронологиялық тізбесін сипаттады. Кокли 9 тамыздағы жаппай бас тартудың себебі – ерлердің жұмыс істеуден бас тарту және оқ-дәрі тиеуден қашу туралы әңгімелері болды деп мәлімдеді. Кокли Джо Смоллдың ерлерге сөйлеп, бір-біріне қолдау көрсетуді өтінгенін айтты. Кокли бүлік туралы өз анықтамасын жазбаға енгізді: "Жалпыға бірлескен мойынсұнбаушылық, жоғары офицердің заңды бұйрықтарына ұжымдық бағынбау – бұл бүлік". Велтманн бүлікшілдікке қатысты айыптауларды жоққа шығарып, ерлердің қорқынышты жарылыстан және одан кейін бұрынғы батальондық әріптестерінің дене мүшелерін тазалаудан туындаған үлкен стресте болғанын айтты. Ол Камп Шоумейкердегі әңгімелердің жай ғана болған оқиғаны түсінуге тырысқан адамдардың пікірталасы болғанын, бұл талқылаулардың бүлікшілдікке жатпайтынын және заговорға негіз бола алмайтынын мәлімдеді. Велтманн Смоллдың баржадағы әскерилерге жасаған төрт-бес минуттық қысқаша сөйлеуін тәртіпті сақтау міндетін орындау мақсатында жасалғанын, ал бұл міндетті оған жоғарыдағы офицерлер жүктегенін айтты. Велтманн бүлік туралы орнатылған құқықтық анықтаманың әскери билікті узурпациялау, бұзу немесе жою үшін жасалған бірлескен әрекет екенін және мұндай әрекет немесе ниет болмағанын қайталады. Бұйрыққа бағынбау – бүлік емес. Қараша айының соңында 50 әскери қызметкер Лос-Анджелес және Лонг-Бич порттарының жанындағы Сан-Педро шығанағындағы Терминал аралындағы Федералдық түзету мекемесіне ауыстырылды.

Апелляция және босату

Соғыс сотының ісін 12 күн бойы бақылаған Тергуд Маршалл, сотта ер адамдардың ешбір шағымы тыңдалмағанын байқағаннан кейін, апелляциялық науқанды жоспарлауға кірісті. Сот істі жапқаннан кейін Маршалл министр Форресталға хат жолдады. Онда ол неге оқ-дәрілерді тиеу жұмысы тек қара нәсілділерге жүктелгенін, оларға бұл жұмысқа қалай дайындықтанбағанын, жылдамдық үшін бәсекелесуге мәжбүр етілгенін, жарақат алғандарға демалыс берілмегенін және шенді көтеруге мүмкіндік берілмегенін сұрады. Форрестал әлсіз жауап беріп, Порт Чикагода қара нәсілділердің көптігі сондықтан олардың оқ-дәрі тиеумен айналысқанын айтты. Форрестал басқа теңіз жауынгерлік базаларында ақ нәсілділердің оқ-дәрі тиегенін атап, кемсітушілік болмағанын мәлімдеді. Теңіз министрлігінің хатшысы, ерлерге шен беруден бас тарту себебі Порт Чикагодағы уақыттарының «сынақ мерзімі» болғанын, ал 30 күндік демалыс беруден бас тарту себебі, олардың қызметке тез оралып, психологиялық және эмоционалдық қиындықтарды болдырмау мақсатында болғанын түсіндірді. Маршалл сотталған 50 адамның әрқайсысынан, Вашингтондағы Әскери-теңіз күштері Бас прокурорының алдындағы қарастыру кезінде шағымдануға жазбаша рұқсат алды. 1945 жылдың 3 сәуірінде ол өз аргументтерін ұсынды. Маршаллдың апелляциясында 50 айыпталушының барлығына оқ-дәрі тиеу туралы тікелей бұйрық берілмегені, ал егер бұйрықтар берілген болса да, оған бағынбау бүлік деп есептелмейтіні айтылды. Ол Коклидің «бүлік» терминінің анықтамасы бойынша сотты адасқа салуға тырысқанын және ұсынған көптеген дәлелдерінің куәлік емес, яғни қабылданбайтынын мәлімдеді. Маршалл былай деп жазды: «Айыпталушылар бірқатар жағдайлардың салдарынан туындаған жағдайда кінәлі деп танылды. [ ] Осы істе әділдік тек қана шешімнің толыққанды қайта қаралуы арқылы қамтамасыз етіледі». Соңында, 1946 жылдың 6 қаңтарында Теңіз күштері 50 адамның 47-сі босатылатынын хабарлады. Бұл 47 адам Тынық мұхитындағы Теңіз кемелеріндегі активті қызметке жіберілді, онда оларға соғыстан кейінгі базалық жұмыстарға байланысты қарапайым міндеттер жүктелді. 50 тұтқынның екеуі жарақаттарынан айығу үшін түрме ауруханасында тағы бірнеше ай жатты, ал біреуі нашар мінез-құлқы үшін босатылмады. Кейін қылмыс жасалмаған 50 әскери қызметкер «қадірлі жағдайда» Теңіз күштерінен босатылды. Барлығы Теңіз күштері осы кезде 1700-ге жуық тұтқынға кешірім жасады.

Саяси және әлеуметтік әсері

Чикаго портындағы апат Теңіз күштеріндегі жүйелі нәсілдік теңсіздікті көрсетті. Апатқа бір жыл бұрын, 1943 жылдың ортасында, АҚШ Теңіз күштерінде 100 000-нан астам афроамерикандықтар қызмет етсе де, бірде-бір қара офицер болған жоқ. Апаттан кейінгі айларда, негізінен афроамерикандықтардан тұратын, ірі, жалпыұлттық абоненттік базасы бар «Питтсбург Курьер» газеті, оқиғаны және одан кейінгі бүлік сот процесін «Қос жеңіс» науқаны аясында жариялады – бұл Осі державаларына ғана емес, сонымен қатар отандық нәсілдік теңсіздікке де жеңіс тудыруға бағытталған күш-жігер болды. 1944 жылдың соңында, ауыр нәсілшілдік жағдайында Гуамдағы теңіз базасында нәсілдік тәртіпсіздіктер орын алды. 1945 жылдың наурыз айында 1000 афроамерикандық ерден тұратын «Сиби» батальоны Калифорния штатының Порт-Хуэнемдегі Вентура округінің Әскери-теңіз базасындағы базасында дискриминациялық жағдайларға наразылық білдіріп, аштық ереуіліне шықты. Осы оқиғадан кейінгі апталарда Флот адмиралы Эрнест Кинг және министр Форрестал азаматтық сарапшы Лестер Грэйнджермен бірлесіп, Теңіз күштеріндегі нәсілдердің толық интеграциясы жоспарын жасады. Чикаго портындағы апат жаңа стандарттарды енгізуге ықпал етті. 1990 жылдан бастап, АҚШ Конгресінің 25 мүшесі бастаған науқан сотталғандарды ақтауға жұмылдырылмады. Жарылыс кезіндегі бас сержант болған Гордон Коллер 1990 жылы сұхбат берді. Коллер қауіпке қарамастан оқ-дәрілерді тиеуді жалғастырған, өзі сияқты жүздеген адамдардың «танылуға лайық» екенін айтты. 1990 жылдары, 50 адамның арасында тірі қалған аз ғана адамның бірі – Фредди Микс президентке кешірім сұрап өтініш жасауға шақырылды. Порт Чикагоның 50 адамы кешірім сұраудан бас тартты, себебі кешірім кінәлі адамдарға беріледі; олар өздері бүлік жасаған жоқ деп санады. Микс оқиғаны жария ету үшін кешірім сұрады, «Бүкіл Америка мұны білсін деп үміттенемін, бұл өте ұзақ уақыт бойы жасырылып келген нәрсе» деді. 50 теңізшіні ақтауға бағытталған күш-жігер жалғасуда. 2004 жылы автор Роберт Л. Алленнің «бұл үкімдерді тіпті бүгінде де жою маңызды» деген сөзі хабарланды. 2019 жылдың 11 маусымында АҚШ Конгресінің 116-шы шақырылысында АҚШ өкілі Марк ДеСольнье демеушілігімен бір мезгілде қаралатын қаулы енгізілді. Бұл қаулы жарылыс құрбандарын мойындау және Теңіз күштерімен сотталған 50 адамды ақтау мақсатын көздейді. Қаулы әлі де енгізілген деп белгіленген.

Порт Чикаго әскери-теңіз журналы Ұлттық мемориал

1994 жылы жарылыста қаза тапқандардың есімін мәңгі есте қалдыру үшін Чикаго портының әскери-теңіз журналының ұлттық мемориалы ашылды. Мемориалды жобалау және күтіп ұстау жұмысы Ұлттық саябақтар қызметіне (NPS) жүктелді. Конгрессмен Джордж Миллер 2002 жылы мемориалдың ұлттық саябақ мәртебесіне көтерілуін қадағалап, осы мәртебенің сайтқа "қосымша қаржыны тартуға, жабдықтарды жаңартуға, білім беру материалдарын жетілдіруге" көмектесетінін білдірді. Алайда, бұл күш-жігер мәртебе өзгерісіне әкелмеді. 2006 жылы жергілікті газетте жарылыста қаза тапқандардың құрметіне арналған Конкорд теңіз қару-жарақ станциясы аумағындағы қолданыстан шығарылған шіркеудің қиын жағдайы жайлы мақала жарияланды. 1980 жылы салынған шіркеудің қорғасын бояуы мен тозуына байланысты құтқаруға келмейтінін жергілікті тарихшы Джон Кейбел мәлімдеді. Кейбел апатқа арнап 1991 жылы жасалған әсем әйнектерге назар салып, оларды демонтаждап, мемориалдық алаңда қайта орнатуға болатынын атап өтті. 2008 жылдың наурыз айында Миллердің 2007 жылы ұсынған заң жобасы қабылданғаннан кейін NPS Конгресс мемориалды басқаруға бағытталды. 2008 жылдың 10 шілдесінде сенатор Барбара Боксер адам денсаулығына қауіпсіз және Әскери-теңіз күштеріне қажет емес деп табылған жағдайда мемориалдық алаңды бес акрға (екі гектарға) кеңейтуді көздейтін заң жобасын ұсынды. 2008 жылғы "Порт-Чикаго" әскери-теңіз журналының ұлттық мемориалын жақсарту туралы заң дауысқа қойылған жоқ. 2009 жылдың 12 ақпанында Миллер ұқсас заң жобасын ұсынды, ол "Порт-Чикаго" әскери-теңіз журналының ұлттық мемориалын жақсарту туралы 2009 жылғы заң (H.R. 1044) деп аталды. Бұл заң жобасы тағы бес акр жерді қоса алды және Конкорд қаласы мен Шығыс шығанақтың аймақтық саябақтар ауданына "келушілерге бағдар беру және тұрақ, әкімшілік кеңселер мен мемориалдық экспонаттарды сақтау үшін қойма құру және пайдалану" құқығын берді. Президент Барак Обама 2009 жылдың желтоқсан айында заң жобасын мақұлдап, қол қойды. Бұл нысан әскери базаның аумағында орналасқандықтан, сапарды алдын ала брондау қажет. 2021 жылы 50 афроамерикандық теңізшімен бірге Тургуд Маршаллдың еңбегін құрметтеу үшін жаңа саябақ құру жоспарланды. Болашақтағы "Тургуд Маршалл аймақтық саябағы – Порт-Чикагоның 50-і" Порт-Чикагодан жақын жерде орналасқан, қолданыстан шығарылған Конкорд теңіз қару-жарақ станциясының бөлігінен құрылады және Шығыс шығанақтың аймақтық саябақтар жүйесіне қосылады. Келушілер орталығында қару-жарақ жүгін тиеудің қауіптілігі және афроамерикандық докерлердің кездесетін нәсілшілдік туралы ақпарат берілмек. Аймақтық саябақ Ұлттық саябақтар қызметімен бірлесіп Порт-Чикагодағы апаттың тарихын айтады және жұртшылыққа оңай қол жеткізуді қамтамасыз етеді.

БАҚ өкілдіктері

1990 жылы Уилл Робинсон мен Кен Шварц жарылыс және сот процесі туралы «Порт-Чикаго көтерілісі – Ұлттық трагедия» атты деректі фильмін жасады. Олар көтерілісші, сотталған Джо Смолл, оның қорғаушы адвокаты Джеральд Велтманн, сондай-ақ бірінші жұмыс тоқтатылғаннан кейін оқ-дәрілерді тиеуге оралған теңізші Перси Робинсон және жарылыстан көзі көрмей қалған Роберт Рут кіші теңізшімен сұхбаттасты. Дэнни Гловер оқиғаға баяндама жасады, онда 1944 жылы болған оқиғаларды көрнекілейтін сахналар да бар болды. Деректі фильм «Пибоди» сыйлығына ұсынылып, «Эмми» сыйлығын жеңіп алды. 1996 жылы Дэн Коллисон WBEZ радиосының PRI таратып берген «Бұл – Американың өмірі» бағдарламасы үшін Порт-Чикаго теңізшілерімен сұхбаттасты. Олар бастапқыда кемедегі қызметке дайындалғанын, бірақ теңізге шығатын кемелерге жіберілмегендеріне көңілдері қалғанын айтты. Коллисон сұхбаттарды жарылыс туралы қазіргі заманғы жаңалықтармен үйлестірді. «Порт-Чикаго 50» оқиғасы Джеймс С. «Джим» Хенерсон жазған және Кевин Хукс режиссерлік еткен «Көтеріліс» телефильмінің негізі болды, онда Морган Фримен үш атқарушы продюсердің бірі ретінде қатысты. Майкл Джей Уайт, Дуэн Мартин және Дэвид Рамси үш ойдан шығарылған теңізші рөлінде ойнаған фильм 1999 жылдың 28 наурызында NBC телеарнасында көрсетілді. Апат және оған байланысты мәселелер 2002 жылы CBS телесериалы «JAG»-дің «Порт-Чикаго» эпизодында көрсетілді. Апат Сара Сундиннің 2011 жылғы «Көк аспан ертең» романында маңызды орын алды. Романның басты кейіпкерлерінің бірі қару-жарақ қоймасында жұмыс істейді және түрмеде отырған «көтерілісшінің» әйеліне әділдік үшін күресте көмектеседі. 2015 жылы сыйлықты жазушы Стив Шейнкиннің «Порт-Чикаго 50: Апат, көтеріліс және азаматтық құқықтар үшін күрес» кітабы 2014 жылғы Жастар әдебиеті бойынша Ұлттық кітап сыйлығының финалисі атанды. «Нью-Йорк Таймс» газеті кітапты «ересектерге де жарайды» деп атап, «Шейнкиннің зерттеулерінің тереңдігі мен ауқымдылығы оның ауызша тарихтары, деректі фильмдер және Әскери-теңіз күштерінің құжаттарын қамтитын жазбаларында және дереккөздер тізімінде көрінеді» деп жазды. 2017 жылы Порт-Чикаго оқиғасы Александр Зейне Ирвиннің режиссерлік еткен және Дэниел Л. Бернардидің «Эльдорадо Фильмдері» мен «Ветерандық деректі корпусы» бірлестігімен бірге түсірген «Порт-Чикагоны еске алу» атты қысқа деректі фильмінің тақырыбы болды. «Смитсоний» журналының 2022 жылғы қыркүйек айындағы санында тарихшы Мэтью Ф. Делмонт жазған «Екінші дүниежүзілік соғыстағы қаза болған жарылыс қара нәсілді сарбаздарды теңдік үшін күресуге итермеледі» деген мақала жарияланды. Кейіннен Делмонт мақаланы 2022 жылы жарық көрген «Жартылай американдық – Африкалық американдықтардың Ішкі және Сыртқы Екінші дүниежүзілік соғыстағы қаһармандық тарихы» кітабына енгізді, онда бұл оқиға егжей-тегжейлі сипатталған.