Кіріспе

Нацистік Германияның СС генералы (1896–1982)

Отто Хофманн (16 наурыз 1896 – 31 желтоқсан 1982) – нацистік Германиядағы SS Obergruppenführer және SS Раса және қоныстану бас басқармасының басшысы болған. Ол 1942 жылғы қаңтарда өткен Ванзее конференциясына қатысты, онда еврейлерге қатысты геноцидтік «Түпкілікті шешім» жоспарланған. 1948 жылғы наурызда РуША ісінде соғыс қылмыстары және адамзатқа қарсы қылмыстар жасағаны үшін 25 жылға сотталған Хофманн 1954 жылғы сәуірде босатылды.

Ерте өмір

Хофманн Тирольдің Инсбрук қаласында саудагердің ұлы болып дүниеге келді. Сегіз жасында Баварияға көшіп кеткеннен кейін Мюнхендегі халық мектебінде (Volksschule) және Терезиен гимназиясында білім алды, бірақ оқуын аяқтамады. 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол Ландсберг-ам-Лехтегі Бавария корольдік армиясына өз еркімен қызметке түсті және 1915 жылдың қаңтарынан бастап 8-ші резервтік далалық артиллерия полкімен майдан желісінде қызмет етті. 1917 жылдың наурыз айында лейтенант шеніне көтеріліп, австро-венгрлік истребитель бөліміне бақылаушы және байланыс офицері болып тағайындалды. 1917 жылдың 20 маусымында Румыния үстінде атып түсіріліп, ресейліктерге тұтқынға алынды. Алайда ол бес аптадан кейін тұтқыннан қашып, неміс әскерлеріне қайта оралды. Ол негізгі ұшқыш дайындығын аяқтады және 1919 жылдың наурыз айында қызметтен босатылғанға дейін резервтік ұшқыштар тобына тағайындалды, сондай-ақ 1-ші және 2-ші дәрежелі Темір крестімен және 3-ші және 4-ші дәрежелі қылыштармен Баварияның Әскери Еңбегі орденімен марапатталды. 1919 жылдың сәуір және қазан айлары аралығында Хофманн бавариялық-чех шекарасындағы Фрайкорп бөлімінде артиллерияшы ретінде қысқа мерзімді қызмет атқарды. 1918 жылдың шілдесінен бастап үйленген ол 1920 жылы Нюрнбергте қайын атасының көтерме шарап саудасында сатушы болып азаматтық өмірге енді. 1925 жылы әйелінен ажырасқаннан кейін Германия мен шетелдегі бірнеше ірі шарап компанияларының тәуелсіз өкілі ретінде жеке бизнесін бастады. 1923 жылдың сәуір айында Хофманн нацистік партияның ерте мүшесі болды, бірақ Пивохана төңкерісінен кейін бұл партия жабылды. 1925 жылдың басында партия қайта құрылғаннан кейін Хофманн 1929 жылдың 1 тамызына дейін қайта қосылмады (мүшелік нөмірі 145 729). Алайда, "Ескі күрескер" (Alter Kämpfer) ретінде, ол кейіннен Алтын партия белгісімен марапатталды.

Нацистік Германиядағы СС мансабы

1931 жылы 1 сәуірде Хофман СС-ке (мүшелік нөмірі: 7,646) қосылды. Желтоқсан айында ол офицер болып тағайындалды және Нюрнбергтегі СС Standarte 3 моторизацияланған бөлімшесінің бастығы болды. 1932 жылдың қыркүйегінде ол Нюрнбергте орналасқан СС Секция (Округ) IX-тың барлық моторизацияланған бөлімшелерінің басшысы болды. Нацистер билікті басып алғаннан кейін көп ұзамай, ол 1933 жылы сәуірде шарап бизнесінен бас тартып, Мюнхендегі SS Gruppe Süd-тегі көмекші саяси полиция бастығының адъютанты ретінде толық уақытты СС қызметкері болды. Ол бұл лауазымда Гамбургте орналасқан SS Oberabschnitt (Бас округ) Nordwest штаб-пәтерінің бастығы болғанға дейін қалды. 1934 жылы 15 наурызда ол Магдебургте SS Standarte 21 фюрері болып тағайындалды, содан кейін 1935 жылы 2 сәуірде SS Standarte 28 командирі ретінде Гамбургке оралды. Бұдан кейін 1935 жылдың 25 мамырынан 1937 жылдың 1 қаңтарына дейін Гамбургте SS Section XV басшысы болып тағайындалды. Осы кезеңде ол 1936 жылдың 29 наурызындағы Рейхстагқа сайлауға өтуге тырысты, бірақ сәтті болмады. 1938 жылдың 10 сәуірінде өткен сайлауда да Рейхстаг депутаты болуға жасаған әрекеті сәтсіз аяқталды.

СС-тің нәсіл және қоныстану бас кеңсесі

1937 жылдың 1 қаңтарында Хофманн Дюссельдорфтағы SS Oberabschnitt West үшін оқу офицері болып, SS Race and Settlement Main Office (RuSHA) қызметіне тағайындалды. RuSHA – СС-тің "расалық тазалығын" СС қатарына қабылданатын адамдардың генеалогиясын зерттеу арқылы сақтаған бөлімі. 1939 жылдың 2 ақпанында Хофманн Берлиндегі RuSHA штаб-пәтерінде Ата-тегілдер кеңсесінің (Sippenamt) басшысы болды. Осы лауазымда ол SS-ке өтініш білдірушілердің, сондай-ақ SS мүшелерінің болашақ жұбайларының расалық тегін зерттейтін бөлімді басқарды, оларға некеге рұқсат беру алдында. 17 шілдеде ол RuSHA Басшысы, SS Obergruppenführer Гюнтер Панкке-нің орынбасары болды. 1 қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, Панке Польшадағы міндеттерімен айналысқандықтан, Хофманн іс жүзінде бүкіл ұйымды басқарды. 16 желтоқсанда Хофманн RuSHA Расалық кеңсесінің (Rassenamt) басшысы қызметін де қабылдады. 1940 жылдың 9 шілдесінде ол Панкеден кейін RuSHA басшысы болып тағайындалды және осы қызметке "соғыс аяқталғанға дейін" бекітілді. Хофманн сонымен қатар Рейх Биологиялық Лигасының бас басылымы – "Der Biologe" журналының қосымша редакторы болды.

Немісшелендіру және Холокостқа қатысу

РуША басшысы ретінде Хофман Польша мен Кеңес Одағының басып алынған аумақтарын "немісшелендіруде" жетекші рөл атқарды. Бұл нацистік басқыншылық астындағы шығыс аймақтарына немістерді қоныстандыру және сол жерлердегі жергілікті тұрғындарды қуып шығаруды қамтыды. Хофман сонымен қатар, оккупацияланған аумақтардағы халыққа нәсілдік санаттарға бөлу және іріктеу мақсатында ресми нәсілдік тесттер жүргізуге жауапты болды. Оның кеңсесі "нәсілдік тұрғыдан қабылданатын белгілер" көрсеткен, көбінесе поляк балаларын ұрлауға да жауапты болды. Бұл балалар Германияға неміс ретінде тәрбиелену үшін немесе күштеме еңбекке жұмсалу үшін әкелінді. Хофман бірнеше достары мен партиялық жолдастарына үй шаруасында көмек көрсетуді ұйымдастырды, тіпті осы балалардың біреуін өз үйінде қызметке алды, досына жазған хатында мақтанышпен: "Мен өзім регерманизацияға үміткер, жас поляк қызды жұмысқа алдым, оны қатаң тәртіппен ғана бағындыра аламыз" деді. Хофман 1942 жылғы 20 қаңтарда Ванзее конференциясына қатысты, ол "Еврей мәселесіне соңғы шешім" қабылдау жоспарларын жасау үшін шақырылған болатын. Ол конференция төрағасы болған және Хофманмен бұрын оккупацияланған шығыс аймақтарындағы немісшелендіру мәселелері бойынша жұмыс істеген СС Обергруппенфюрері Рейнхард Гейдрихті қоса алған, көптеген басқа қатысушыларды білді. Сонымен қатар, Хофманның RuSHA кеңсесі жылдар бойы Германияда да, Еуропаның басқа аймақтарында да осындай адамдарды анықтауға көмектесу үшін жартылай еврей тегі бар адамдардың тізімін жинап, сақтап келді. Хофман конференцияға жай ғана қатысушы емес, кейбір мәселелер бойынша өзінің ұсыныстарын жасады. Мысалы, Венгрияда соңғы шешімді іске асыру мәселесі бойынша ол өз кеңсесінен адамдарды көмекке жіберуді ұсынды. RuSHA-ны тарту арқылы, ол жою бағдарламасының нәсілдік іріктеу тұрғысынан мүмкіндігінше толыққанды жүзеге асырылуын қамтамасыз етуді мақсат етті. Ол сондай-ақ "бірінші дәрежелі араластырылғандар" деп аталатын, яғни екі еврей ата-анасы бар адамдарды стерилизациялауды қолдады. Кейіннен ол "екінші дәрежелі араластырылғандарға", яғни бір ғана еврей ата-анасы бар адамдарды неміс ретінде қарауға қарсы шықты. Оның орнына, оларды RuSHA-ның нәсілдік тексеруіне ұшыратуды ұсынды және егер олар "көрінетін нәсілдік ерекшеліктерді" көрсетсе, олар "бірінші дәрежелі араластырылғандар" ретінде қаралатын болады.

Жоғары СС және полиция басшысы

1942 жылғы 21 маусымда Хофманнға генерал-лейтенант шенімен Вафен-СС-ке мүшелік берілді. Соғыс жылдарында Вафен-СС-ке қабылдаудың күшеюі РУША-ны офицерлер мен олардың жұбайлары немесе никелеріне қатысты тексерулерін шектеуге мәжбүр етті. Шығыс аймақтарына көшіп келгендердің санының артуы да жауапкершілікті арттырды. Ұйымы жеткілікті кадр болмағандықтан нәсілдік сараптамалардың көлемін қадағалай алмаған кезде, 1943 жылғы 20 сәуірде Хофманн рейхсфюрер СС Генрих Гиммлердің бұйрығымен РУША басшысы лауазымынан алынып, Штутгартқа СС Оберабшнитт Зюдвесттің және Оңтүстік-Батыс Германияның (Гау Вюртемберг-Хоэнцоллерн және Гау Баден-Эльзас) Жоғары СС және полиция басшысы (HSSPF) ретінде тағайындалды. Ол сонымен қатар Вюртемберг Ішкі істер министрлігіндегі полиция бөлімінің басшысы болды. Жаңа лауазымдарында ол Веркрайс V (әскери округ) аумағындағы барлық соғыс тұтқындарын бақылауды жүзеге асырды. 1943 жылғы 21 маусымда ол СС обергруппенфюрері және полиция генералы болды, ал 1944 жылғы 1 шілдеде оған Вафен-СС генералы атағы қоса берілді. Ол енді СС әскери және полиция иерархиясының ең жоғары деңгейлеріне жетті, бірақ 1944 жылғы 29 қарашада Гиммлер оны АҚШ армиясының Эльзасқа шабуылынан бұрын тым асығыс шегінуге тырысқандықтан батырлық танытпағандыққа айыптады.

Соғыстан кейінгі өмір және сотталу

Соңғы апталардағы шайқастарда Хофман 1945 жылдың 19 сәуірінде Штутгарттан қашып, Тирольдегі Пфундс қаласында 19-армиямен паналады. Армия капитуляцияға дейін бірнеше апта бойы соғысты. Ол кейін өзінің формасын және жеке куәлігін жойды, Мюнхенге барып, әкесі мен бір отбасылық досының көмегімен жасырынып, жер астына түсті. Екі айдан кейін, 1945 жылдың 8 шілдесінде ол өзінің ұсталуына келісті және АҚШ қарсы барлау корпусының қызметкерлері оны тұтқындады. Хофманға 1947 жылдың 1 шілдесінде АҚШ әскери трибуналы айып тақты және 20 қазанда Нюрнбергте «РуША ісі» деп белгіленген сотқа жіберді. Оған адамзатқа қарсы қылмыстар, соғыс қылмыстары және қылмыстық ұйымға қатысқандығы тағылды. 1948 жылдың 10 наурызында ол барлық айып бойынша кінәлі деп танылды және 25 жылға бас бостандығынан айырылды. Алайда, 1951 жылдың 21 қаңтарында АҚШ Жоғарғы комиссары Джон Дж. МакКлой оның жазасын 15 жылға қысқартты. 1954 жылдың 7 сәуірінде Хофман Ландсберг түрмесінен босатылды. Одан кейін ол Баден-Вюртембергтегі Кюнцельзау қаласына қоныстанды және кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. 1959 мен 1982 жылдар аралығында Хофман нацистік кезеңдегі қылмыстар бойынша жүргізілген алдын ала тергеулер барысында бірнеше рет сұраққа тартылды. Екі жағдайда тергеулер оған қарсы қылмыстық іс қозғауға әкелді. Біріншісі – 1959-1960 жылдары Хайльбронн прокуратурасының Штутгарттағы Нацвайлер-Штрут концлагерінде соттан тыс өлім жазаларын орындағаны үшін қозғалған ісі. Екіншісі – 1982 жылы Штутгарт прокуратурасының Ванзее конференциясына қатысушылар туралы жүргізген тергеуі. Дегенмен, Хофманның бұрынғы соттылығы оны осы қылмыстар үшін қайтадан соттауға мүмкіндік бермеді, сондықтан ол куәгер ретінде ғана жауап берді. Екі де іс ақыры тоқтатылды және Хофман 1982 жылдың 31 желтоқсанында Бад-Мергентхаймда қайтыс болды.

Фильмдердегі бейнелеулер

Хофманн рөлін Роберт Атзорн «Die Wannseekonferenz» (1984) неміс фильмінде, Николас Вудсон BBC/HBO «Conspiracy» (2001) фильмінде, ал de «Die Wannseekonferenz» (2022) неміс фильмінде сомдады.