Олин Жеук Эгген: Американдық астрономның өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Американдық астроном Олин Жек Эгген (9 шілде 1919 – 2 қазан 1998) – американдық астроном.

Өмірбаян

Олин Жек Егген Олин Егген мен Берта Клэр Жектің баласы болып Висконсин штатының Рок округіне қарасты Орфордвилл ауылында дүниеге келген. Оның ата-анасы да норвегиялық тектен шыққан. 1940 жылы Висконсин университетін (Мэдисон) бітірген. Екінші дүниежүзілік соғыста OSS-те қызметтен кейін университетке оралып, 1948 жылы астрофизика ғылымдарының докторы дәрежесін алған. Ол заманының ең көрнекті байқау астрономдарының бірі ретінде танымал болды. Ол ең белгілісі 1962 жылғы Дональд Линден Белл және Аллан Сандейджбен бірлескен жұмысымен танылды, онда алғаш рет Галактиканың газ бұлтынан құлдырап пайда болғаны болжалды. Ол қазіргі таңда қабылданған қозғалатын топтар туралы ұғымды дамытты және олардың тараған ашық жұлдыздар шоғырынан пайда болуы мүмкін деген идеяны ұсынды. 1965 жылы Блау және Шмидт басқарған «Галактикалық құрылым» кітабында Эгген жылдыздардың қозғалыстағы топтары туралы маңызды тарау жазды. 1985 жылы Генри Норрис Расселл лекциясын жеңіп алды. Ол сол кезеңде Лик обсерваториясында (1948–1956), Корольдік Гринвич обсерваториясында (1956–1961), Калифорния технология институтында, Маунт-Уилсон обсерваториясында (1961–1966), Маунт-Стромло обсерваториясында, Австралия Ұлттық обсерваториясында (1966–1977) және Серро-Тололо Америкааралық обсерваториясында (1977–1998) қызмет етті. Эггеннің кәсіби ұйымдарға мүшелігі мен марапаттары: Американдық астрономиялық қоғамның Расселл лекциясы (1985), Корольдік астрономиялық қоғамның мүшесі (1961–1962 жылдары вице-президент), Австралия физика институтының Пауси еске алу лекциясы, Австралия астрономиялық қоғамының мүшесі (1971–1972 жылдары президент), Тынық мұхиты астрономиялық қоғамының мүшесі. Ол қайтыс болғаннан кейін, Корольдік Гринвич обсерваториясынан ондаған жылдар бойы жоғалып кеткен маңызды тарихи файлдар мен құжаттар оның қолында табылды, соның ішінде «Нептун файлы» да болды. Өмір бойы ол қағаздарды алып, өзінде сақтағанын жоққа шығарды. Висконсин университеті Эггеннің жеке қағаздары мен хаттарын сақтап тұр. Бұл жинақта соғыстан кейінгі астрономия мен астрофизиканың кең ауқымды дамуы туралы материалдар бар, әсіресе оңтүстік жарты шардағы үлкен (4 метрлік) оптикалық телескоптарды құру туралы ақпараттар қамтылған. Эгген мұрағаты Висконсин университетінің Мэдисон мұражайындағы Стинбок кітапханасында сақталады.

Olin Jeuck Eggen was born to Olin Eggen and Bertha Clare Jeuck in the village of Orfordville located in Rock County, Wisconsin. Both of his parents were of Norwegian extraction. He graduated from the University of Wisconsin–Madison in 1940. After serving in World War II in the OSS, he returned to the university and received his Ph. D. in astrophysics in 1948. He became known as one of the best observational astronomers of his time. He is best known for a seminal 1962 paper with Donald Lynden Bell and Allan Sandage which suggested for the first time that the Milky Way Galaxy had collapsed out of a gas cloud. He pioneered the now accepted notion of moving groups, and introduced the idea that these may originate from dissolved open clusters. For the 1965 book Galactic Structure, edited by Blaauw and Schmidt, Eggen wrote an important chapter on moving groups of stars. He won the Henry Norris Russell Lectureship in 1985. Over that time he held positions at Lick Observatory (1948–1956), Royal Greenwich Observatory (1956–1961), California Institute of Technology, Mt. Wilson Observatory (1961–1966), Mount Stromlo Observatory, Australian National Observatory (1966–1977), and at Cerro Tololo Inter American Observatory (1977–1998). Eggen's professional memberships and honors include the American Astronomical Society's Russell Lectureship (1985), membership in the Royal Astronomical Society (vice president 1961–1962), Pawsey Memorial Lectureship of the Australian Institute of Physics, member of the Astronomical Society of Australia (president 1971–1972), and member of the Astronomical Society of the Pacific. After his death he was found to have been in possession of highly significant historical files and documents that had apparently gone missing for decades from the Royal Greenwich Observatory, including the "Neptune file". During his lifetime he had always denied having taken the papers or having them in his possession. The University of Wisconsin Madison retains a collection of Eggen's personal papers and correspondence. This collection includes material about the large scale developments in post war astronomy and astrophysics, especially the creation of large (4 meter) optical telescopes in the southern hemisphere. The Eggen Archives are held in the Steenbock Library at University of Wisconsin–Madison Archives.

Олин Дж. Эгген стипендиясы

2000 жылы Олин Дж. Эггеннің еңбегін құрметтеу үшін Олин Дж. Эгген стипендиясы тағайындалды. Бұл қор Австралия Ұлттық университетінің Астрономия және астрофизика зерттеу мектебінде докторлық диссертациялық зерттеу жүргізуге ниетті халықаралық студенттерге стипендия ұсынады.