Кіріспе
Американдық фармацевтикалық компания Eli Lilly and Company — штаб-пәтері Индианаполисте орналасқан, 18 елде кеңсесі бар американдық фармацевтикалық компания. Оның өнімдері шамамен 125 елде сатылады. Компания 1876 жылы фармацевтикалық химик және Американдық Азамат соғысының Союз армиясының қатысушысы, кейіннен компанияның атымен аталатын Эли Лилли құрды. 2022 жылға қарай Lilly клиникалық депрессияға қарсы Prozac (флуоксетин) (1986), Cymbalta (дулоксетин) (2004) және антипсихотикалық Zyprexa (оланзапин) (1996) препараттарымен танымал, бірақ оның негізгі кіріс көзі – Humalog (инсулин лиспро) (1996) және Trulicity (дулаглутид) (2014) диабетке қарсы препараттары болып табылады. Lilly-нің жетістіктерінің қатарында Джонас Салк әзірлеген полиомиелит вакцинасын және инсулинді жаппай өндірген алғашқы компания болуы жатыр. Бұл рекомбинантты ДНК қолданып, адам инсулинін өндірген алғашқы фармацевтикалық компаниялардың бірі болды, оның ішінде Humulin (инсулин препараты), Humalog (инсулин лиспро) және АҚШ-та мақұлданған алғашқы биосимилярлық инсулин өнімі – Basaglar (инсулин гларгин). 1997 жылы компания Индиана штатындағы ең ірі корпорация және ең ірі қайырымдастық меценаттарының бірі болды. 2009 жылы Lilly Zyprexa препаратын заңсыз сатқанын мойындады және 515 миллион долларлық қылмыстық айыппұлды қоса алғанда, 1.415 миллиард доллар төлеуге келісті. Бұл денсаулық сақтау саласындағы ең ірі айыппұл және сол кезде АҚШ-тағы кез келген қылмыстық іс бойынша жеке корпорацияға тағайындалған ең үлкен қылмыстық айыппұл еді. Компания Forbes Global 2000 тізіміндегі әлемдегі ең ірі компаниялардың ішінде 221-орында және Forbes тізіміндегі «Американың үздік жұмыс берушілері» арасында 252-орында тұр. Қазіргі уақытта ол Индианаполистегі жас мамандар үшін ең жақсы жұмыс беруші деп танылған. Lilly Американың фармацевтикалық зерттеулер мен өндірушілер қауымдастығының (PhRMA) және Еуропалық фармацевтикалық индустриялар мен қауымдастықтар федерациясының (EFPIA) толық мүшесі болып табылады.
Eli Lilly and Company is an American pharmaceutical company headquartered in Indianapolis, Indiana, with offices in 18 countries. Its products are sold in approximately 125 countries. The company was founded in 1876 by Eli Lilly, a pharmaceutical chemist and Union Army veteran of the American Civil War for whom the company was later named. As of 2022, Lilly is known for its clinical depression drugs Prozac (fluoxetine) (1986), Cymbalta (duloxetine) (2004), and its antipsychotic medication Zyprexa (olanzapine) (1996), although its primary revenue drivers are the diabetes drugs Humalog (insulin lispro) (1996) and Trulicity (dulaglutide) (2014). Lilly's achievements include being the first company to mass produce the polio vaccine developed by Jonas Salk, and insulin. It was one of the first pharmaceutical companies to produce human insulin using recombinant DNA including Humulin (insulin medication), Humalog (insulin lispro), and the first approved biosimilar insulin product in the US, Basaglar (insulin glargine). As of 1997, it was the largest corporation and the largest charitable benefactor in Indiana. In 2009, Lilly pleaded guilty for illegally marketing Zyprexa and agreed to pay a $1.415 billion penalty that included a criminal fine of $515 million, the largest ever in a healthcare case and the largest criminal fine for an individual corporation ever imposed in a U. S. criminal prosecution of any kind at the time. It is ranked 221st on the Forbes Global 2000 list of the largest public companies in the world and 252nd on the Forbes list of America's Best Employers. It is currently recognized as the top entry level employer in Indianapolis. Lilly is a full member of the Pharmaceutical Research and Manufacturers of America and the European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations (EFPIA).
Компанияның негізін қалаушы
Компанияның негізін қалаушы – полковник Эли Лилли, фармацевтикалық химик және Америка Азамат соғысының одақтық армиясының қатысушысы. Лилли 1898 жылы қайтыс болғанға дейін компания президенті қызметін атқарды. 1869 жылы Индиана штатындағы дәріханаларда жұмыс істегеннен кейін, Лилли Джеймс В. Бинфордпен бірлесіп Иллинойс штатының Париж қаласындағы дәріханада серіктес болды. Төрт жыл өткен соң, 1873 жылы Лилли Бинфордпен серіктестіктен шығып, Индианаполиске қайтып келді. 1874 жылы Лилли Джон Ф. Джонстонмен серіктес болып, «Джонстон және Лилли» деп аталған дәрі-дәрмек өндірісін бастады. Екі жылдан кейін, 1876 жылы Лилли серіктестікті таратып, активтерінің үлесін 1876 жылдың мамыр айында Индианаполисте жеке фармацевтикалық өндіріс бизнесін ашуға жұмсады. Оның жаңа кәсіпорны «Эли Лилли және компания» болып құрылды.
Алғашқы жылдары: 1870-1900
1976 жылдың 10 мамырында Лилли Индианаполисте жеке зертханасын ашты, онда дәрілік препараттарды өндіруді бастады. Дүкен есігінің үстінде "Эли Лилли, химияшы" деп жазылған тақта ілінген. Лилли өндірістік ісін үш қызметкермен бастады, олардың ішінде Лиллидің ұлы Жосия (J. K.) да болды. 1876 жылдың соңында сату көлемі 4470 долларға жетті. Компания Перл көшесінен 36 Оңтүстік Меридиан көшесіндегі үлкен үйге көшті. 1881 жылы компания штаб-пәтерін Индианаполистің оңтүстік жағындағы өнеркәсіптік ауданына көшірді. Кейіннен Лилли зерттеу және өндіріс үшін қосымша нысандар сатып алды. Лиллидің алғашқы инновациясы таблеткалар мен капсулаларды желатинмен қаптау болды. Компанияның басқа да ерте инновацияларына жеміс хош иістендіргіштері және қантпен қапталған таблеткалар кірді, бұл дәрі-дәрмектерді жұтуды жеңілдетті. Бұл өнімнен түскен табыс Лиллиге өндіріс және зерттеу нысандарын кеңейтуге мүмкіндік берді. 1880-ші жылдардың соңында полковник Лилли Индианаполис аймағының жетекші бизнесмендерінің біріне айналды, оның компаниясында жүзден астам қызметкер жұмыс істеді және жылдық сату көлемі 200 000 доллар (2015 жылғы тізбектеліп есептелген доллар) құрады. 1898 жылы Лиллидің ұлы Дж. К. Лилли компанияның президенті болды. Шамамен екі жылдан кейін, 1890 жыл шамасында полковник Лилли компанияның күнделікті басқаруын 34 жыл бойы басқарған Дж. К.-қа толығымен тапсырды. 1890-шы жылдар экономикалық жағынан қиын болғанына қарамастан, компания гүлденді. 1894 жылы Лилли компаниясы тек капсула жасау үшін пайдаланылатын зауыт сатып алды. Компания сонымен қатар өндіріс процесінде бірнеше технологиялық жетістіктерге қол жеткізді, соның ішінде капсула өндірісін автоматтандыру. Келесі бірнеше жылда компания жыл сайын ондаған миллион капсула мен таблетка өндірді. ХХ ғасырдың басына дейін Лилли компаниясы Индианаполисте және оның айналасында көптеген басқа фармацевтикалық компаниялар сияқты "қантпен қапталған таблеткалар, сұйық экстракттар, эликсирлер және сироптар" өндіріп, сатты. Полковник Лиллидің ұлы, Илай мен Джоның әкесі Жосия (J. K.) полковник Лилли қайтыс болғаннан кейін компанияны мұра етіп, 1898 жылы оның президенті болды. Полковник Лилли қайтыс болған кезде компанияның өнімдері 2005 түйіннен тұратын және жылдық сату көлемі 300 000 доллардан астам (2015 жылғы тізбектеліп есептелген доллар) құрады. Полковник Лилли қазіргі заманғы фармацевтикалық индустрияның иесі болды, оның көптеген ерте инновациялары кейінірек стандартты практикаға айналды. Оның керемет дәрілер туралы таңғажайып мәлімдемелермен ерекшеленген саудадағы этикалық реформалары дәрілік препараттарды әзірлеуде жылдам жетістіктердің кезеңін бастады. Дж. К. Лилли дәрі-дәрмектерді федералды реттеуді қолдауға жалғастырды. Дж. К. басшылығымен компания ғылыми басқару тұжырымдамаларын енгізді, компанияның ғылыми-зерттеу бөлімін ұйымдастырды, сату күшін арттырды және өнімдерін халықаралық деңгейде тарата бастады. Сонымен қатар Дж. К. компанияның үлкен кеңеюіне бақылау жасады. 1905 жылы компанияның сату көлемі 1 миллион долларға жетті (2015 жылғы тізбектеліп есептелген доллар). Компания 1913 жылы Гринфилд, Индиана қаласына жақын жерде 150 акр жерді зерттеу және өндіру зауыты Лилли биологиялық зертханаларын салуды бастады. Жаңа дәрі-дәрмектерді әзірлеуден басқа, компания бірнеше технологиялық жетістіктерге қол жеткізді, соның ішінде өндіріс орындарын автоматтандыру. Лилли таблеткалар және капсула өндірісінде де жаңашыл болды. Ол дәрі-дәрмектерді бос желатин капсулаларына енгізген алғашқы өндірушілердің бірі болды, бұл нақты дозаны қамтамасыз етті. 1917 жылы Scientific American журналында "Индианаполистегі" Лилли компаниясының "дүниедегі ең ірі капсула фабрикасы" және "күнде 2,5 миллион капсула шығара алатыны" туралы мақала жазылған. Келесі бірнеше жылда компания жылына ондаған миллион капсула мен таблетка өндіре бастады. Бұл әдіс дәрілік препараттың бірнеше данасын жасады, бұл өндіріс және көшіру қателерін жоюға көмектесті. Бір тарихшы: "Бұл Американың дәрі-дәрмек өнеркәсібіндегі ең күрделі өндіріс жүйесі болған шығар", - деп жазды. Бұл ынтымақтастық экстракттің кең ауқымды өндірісін айтарлықтай жеделдетті. 1923 жылы Лилли Iletin (Инсулин, Лилли) сатылымын бастады, бұл АҚШ-та алғашқы коммерциялық инсулин өнімінің сауда атауы, қант диабетін емдеуге арналған. Торонто университетінің инсулин комитеті Лиллидің "Илетин" терминін пайдалануына қатысты көптеген қарсылықтарды тіркеді, бірақ өндіріс осы атаумен жалғасты және қарсылық кейіннен "ұсыныс ретінде" жойылды. Бантинг пен Маклеод 1923 жылы инсулин зерттеулері үшін Нобель сыйлығын алды, олар оны бірге ашқан Чарльз Бест және Джеймс Коллиппен бөлісті. Инсулин, компания тарихындағы "ең маңызды дәрі", Лиллині "дүниедегі маңызды фармацевтикалық өндірушілердің біріне" айналдыруға "басқалардың бәрінен де көп көмектесті". Инсулиннің табысы компанияға беделді ғалымдарды тартуға және олармен бірге медициналық жаңалықтар жасауға мүмкіндік берді. 1926 жылы 50 жылдық мерейтойында сату көлемі 9 миллион долларға жетті және компания 2800-нен астам түрлі өнім өндірді. Минот, Мерфи және Уиппл 1934 жылы медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды. Үлкен депрессияның экономикалық қиындықтарына қарамастан, Лиллидің сату көлемі 1932 жылы 13 миллион долларға өсті. Сонымен қатар Илай компанияның зерттеу жұмыстарын кеңейтуге және университет зерттеушілерімен ынтымақтастыққа қатысты. 1934 жылы фирма Маккарти көшесіндегі кешенде екі жаңа нысан ашты: Лиллидің 1876 жылғы зертханасының көшірмесі және жаңа Лилли зерттеу зертханасы, "дүниедегі ең жабдықталған нысандардың бірі". 1930-шы жылдарда компания шетелде де кеңейді. 1934 жылы Лилли компаниясының алғашқы шетелдік еншілес компаниясы - Eli Lilly and Company Limited Англияда, Лондондағы штаб-пәтесімен және Бейсингстоуктегі өндіріс орнымен құрылды. 1930 жылы таныстырылған Merthiolate "антисептик және микроб өлтіргіш" болды, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясының "стандартты жабдығына" айналды. 1940-шы жылдардың басында Лилли пенициллин жаппай өндіретін компаниялардың біріне айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде халықаралық операциялар одан да кеңейді. 1948 жылы Лиллиге шамамен 7000 адам жұмыс істеді. 1932 жылдан бері компанияның президенті болған Илай Лилли компанияны белсенді басқарудан 1948 жылы шығып, директорлар кеңесінің төрағасы болды және президенттік лауазымын өзінің інісі Жосия К. Лиллиге (Джо) тапсырды. Джо 1914 жылы компанияға қосылды және компанияның кадрлық және маркетингтік жұмысына назар аударды. 1952 жылы компания акцияларын алғаш рет халыққа ұсынды. 1953 жылы Юджин Н. Бислі компанияның жаңа президенті болып тағайындалды, компанияны басқарған алғашқы отбасы емес мүше. Келесі ондаған жылдар бойы Лилли жаңа дәрілерді нарыққа әкеуін жалғастырды. 1950-ші жылдарда Лилли екі жаңа антибиотиктерді ұсынды: ванкомицин және эритромицин. Сонымен қатар Лилли Йонас Салк полиомиелит вакцинасын (полио) өндіруге және таратуға белсенді қатысты. 1954 жылы Балалар параличіне қарсы ұлттық қоры (NFIP) Салк вакцинасын клиникалық сынақтар үшін өндіру үшін бес фармацевтикалық компаниямен келісім жасады. Олар Лилли, сондай-ақ Parke, Davis and Company, Cutter Laboratories, Wyeth Laboratories және Pitman Moore Company кірді. Лиллинің вакцина өндіруге таңдалуына бір бөлігі оның университет зерттеушілерімен ынтымақтастықтағы бұрынғы тәжірибесі себеп болды. Лилли 1955 жылы Салк вакцинасының 60 пайызын өндірді. ХХ ғасырдың ортасында Лилли Индианаполистен тыс өндіріс орындарын кеңейтуді жалғастырды. 1950 жылы Лилли Лафайетте, Индианада Типпекано зертханасын ашты және эритромицинге патент алғаннан кейін антибиотик өндірісін арттырды. 1954 жылы Лилли Elanco Products Company құрды, оның атауы ата-аналық компаниясының атынан алынған, ветеринариялық фармацевтикалық өнімдерді өндіру үшін. 1969 жылы компания Клинтон, Индианада жаңа зауыт ашты. 1977 жылы Лилли IVAC Corporation компаниясын сатып алып, медициналық құралдар саласына енді, ол өмірлік белгілерді және тамыр ішілік сұйықтықтарды өндіреді.
Бірлескен зерттеулер
«Элай Лилли энд Компани» компаниясының ғылыми зерттеушілермен ұзақ тарихы бар. 1886 жылы химияшы Эрнест Г. Эберхардт компанияға толық уақытты ғылыми қызметкер ретінде қосылды. Лилли сонымен қатар екі ботаникті, Уолтер Х. Эванс пен Джон С. Райтті алғашқы зерттеу жұмыстарына қатысу үшін шақырды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін компанияның өндіріс қуатының кеңеюі және жаңа басқару әдістерінің енгізілуі Лиллидің келесі маңызды кезеңіне – «ғылыми зерттеулер мен дамуға белсенді кіруіне» жағдай жасады. Клоуздың медициналық зерттеулер саласында мол тәжірибесі және ғылыми зерттеу қауымдастығымен байланыстары болды, бұл компанияның АҚШ және басқа елдердегі зерттеушілермен ынтымақтастығына әкелді. Клоустың Торонто университетінде инсулин жасаған зерттеушілермен алғашқы маңызды ынтымақтастығы компанияның болашағына елеулі әсер етті. 1934 жылы компания Индианаполисте жаңа ғылыми-зерттеу зертханасын салды. Lilly өзінің зерттеу және өнімдерді әзірлеу процесінің бөлігі ретінде Индианаполис қалалық ауруханасында (Wishard Memorial Hospital) клиникалық зерттеулер жүргізді. Lilly компаниясы дәрілерді нарыққа ұсынар алдында сынап-тексеру үшін клиникалық зерттеулерді жүргізуді жалғастыруда. 1949 жылы Eli Lilly Америка Құрама Штаттарының Армия резервтерімен серіктестік құрып, жергілікті стратегиялық барлауды зерттеу және талдау (SIRA) бөлімін құрды, бұл бөлім қызметкерлерге компания деректерін ғылыми логистика және Еуразия салаларын зерттеу үшін пайдалануға мүмкіндік берді (көз: қорғаныс барлау агенттігінің құпиясы ашылған құжаты MDR 0191 2008 жылғы 17 қыркүйек 2012 жыл). 1998 жылы компания Индианаполистегі Индиана университетінің медициналық орталығында клиникалық зерттеулерге арналған жаңа зертханалар ашты.
Мемлекеттік қаржымен қаржыландырылатын зерттеулер
Ішкі ғылыми-зерттеу және әзірлеу жұмыстарына қоса, Lilly басқа өндірістік және академиялық серіктестермен бірге мемлекеттік қаржыландырылатын ғылыми-зерттеу жобаларына да қатысады. Клиникалық емес қауіпсіздікті бағалау саласындағы бір мысал – InnoMed PredTox, ол фармацевтикалық компаниялармен, зерттеу ұйымдарымен және Еуропалық комиссиямен бірлесіп дәрі-дәрмектердің қауіпсіздігін жақсартуға бағытталған ынтымақтастық. 2008 жылы Lilly S. A. (Швейцария) компаниясы кіретін консорциум 40 айлық жобаға 8 миллион еуро көлемінде қаржыландыру алды. Бұл жобаны Еуропадағы зерттеуге негізделген фармацевтикалық индустрияны және биотехнологиялық компанияларды білдіретін Еуропалық фармацевтикалық индустрия және қауымдастықтар федерациясы (EFPIA) үйлестірді. 2008 жылы Lilly компаниясының қызметіне инновациялық дәрі-дәрмектер бастамасы шеңберіндегі ғылыми-зерттеу жобалары кірді, бұл Еуропадағы мемлекеттік-жекеменшік ғылыми-зерттеу бастамасы, ол EFPIA мен Еуропалық комиссияның бірлескен күш-жігерінің нәтижесі.
Академия
Солтүстік Онтарио медицина мектебінің демеушісі. Макмастер университетінің Халық денсаулығы зерттеу институтының (PHRI) серіктесі. Торонто университеті – "Шексіз" науқанының демеушісі және Президенттік кеңестің мүшесі. Вашингтон университеті – 2020 жылға дейін мектепті қаржыландыруға 10 миллионнан 50 миллион долларға дейін қаржы бөлген Донорлардың құрметті тізіміне енген мүше.
Кәсіби бірлестіктер
AdvaMed мүшесі. Канадалық ревматология қауымдастығының демеушісі. Канадалық урологиялық қауымдастықтың демеушісі. Онтарионың көңіл-күй бұзылулары қауымдастығы (MDAO) қайырымдастырушысы.
Қоғамдық денсаулық
Есірткі және психикалық денсаулық орталығы (CAMH) – Донор. Ауру балалар ауруханасы (SickKids) – SickKids Foundation қорына донор. Принцесса Маргарет қатерлі ісіктер орталығы (PMCC) – Конференция демеушісі және Принцесса Маргарет қатерлі ісіктер қорына донор. Скарбороу денсаулық сақтау желісі (SHN) – SHN қорына донор. Синай денсаулық сақтау қоры – Донор. Бұл қор Торонто, Онтариодағы Синай тауы ауруханасын, Бриджпойнт белсенді медициналық орталығын және Луненфельд-Таненбаум ғылыми-зерттеу институтын қаржыландырады. Саннибрук денсаулық сақтау ғылымдары орталығы – Донор.
Ғылыми-зерттеу және даму
Артрит Австралия – демеуші. BioFIT – демеуші. BioFIT өмір ғылымдары мен биотехнология саласындағы академиялық қауымдастықтарды, фармацевтикалық компанияларды және инвесторларды байланыстыру үшін іс-шаралар өткізеді. Нейродегенерация және қартаю жөніндегі Канадалық консорциумы – серіктес ұйым. Ко colorectal қатерлі ісіктер Канадасы – демеуші. COVID-19 терапиялық үдеткіші – әріптес. Диабет Канадасы – корпоративтік серіктес. GIANT Health – іс-шара демеушісі. Жастар диабетін зерттеу қоры (JDRF) – корпоративтік серіктес. Нью-Брансуик денсаулық сақтау зерттеу қоры (NBHRF) – демеуші. Pinnacle Research Group – демеуші. Radcliffe Cardiology – салалық серіктес.
Фармацевтикалық брендтер
Компанияның Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін енгізілген ең маңызды өнімдері инсулинді, оны Lilly Iletin (Инсулин, Lilly), Amytal, Merthiolate, эфедрин және бауыр экстракттары ретінде сатты. Компанияның соңғы фармацевтикалық жетістіктерінің қатарында клиникалық депрессияны емдеуге арналған серотонинді қайта сіңіруге тосқауыл жасайтын препарат (SSRI) – цефалоспорин, эритромицин және Прозак (флуоксетин) бар. 1970 жылдары ұсынылған Цеклор – ауызға қабылданатын цефалоспорин антибиотигі. 1980 жылдары енгізілген Прозак депрессияны емдеуде компанияның ең көп сатылатын өніміне айналды, бірақ Lilly 2001 жылы осы өнімге арналған АҚШ патенттік қорғауын жоғалтты. Басқа да ерекшеліктері бар, Lilly – әлемдегі психиатриялық және психикалық денсаулыққа қатысты кең ауқымды жағдайларда қолданылатын дәрі-дәрмектерді өндіруші және таратушы ірі компания, оның ішінде клиникалық депрессия, жалпы алаңдаушылық тәуелділігі, есірткіге тәуелділік, ұйқысыздық, екіполярлық бұзылыс, шизофрения және басқалары. 2023 жылдың наурызында Eli Lilly компаниясы 2022 жылғы инфляцияны төмендету заңына сәйкес ай сайынғы инсулин бағасын 35 долларға дейін шектеуді жариялады.
Тарихи
Eli Lilly компаниясы патенттелген дәрілерге баса назар берді, ал патент мерзімі өткен ескі дәрілерді жалпы өндірушілер шығара бастады.
Сиалис
2003 жылы Eli Lilly компаниясы эректильді дисфункцияға қарсы Pfizer компаниясының танымал Viagra препаратына бәсекелес Cialis (тадалафил) ұсынды. Cialis 36 сағат бойы әсер етеді, сондықтан оны кейде "демалыс күндеріне арналған таблетка" деп атайды. Cialis биотехнологиялық Icos Corporation компаниясымен бірлесіп әзірленді. 2006 жылдың 18 желтоқсанында Lilly компаниясы Icos компаниясын сатып алып, өнімді толық бақылауға алды.
Симбалта
Лилли компаниясы жасаған тағы бір антидепрессант – Цимбалта, серотонин мен норадреналиннің қайта сіңуін тежегіш, негізінен үлкен депрессиялық бұзылыстар мен жалпылама дауіршілікке қарсы емдеуде қолданылады. Бұл препарат Прозакпен қатар фармацевтика тарихындағы ең табысты дәрілік заттардың бірі саналады. Ол сонымен қатар фибромиалгия, нейропатия, созылмалы ауырсыну және остеоартритті емдеу үшін де қолданылады.
Гемзар
1996 жылы АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы Gemzar-ды бүйрек безінің қатерлі ісігін емдеуге бекітті. Gemzar бүйрек безінің қатерлі ісігін емдеуде жиі қолданылады, әдетте 5-FU химиялық еммен және сәулелік терапиямен бірге тағайындалады. Gemzar сондай-ақ ұсақ емес жасушалы өкпе қатерлі ісігін емдеуде де кеңінен қолданылады.
Метадон
"Эли Лилли" компаниясы АҚШ-та метадонды, героин, опиум және басқа да опиоидтық және есірткілік заттарға тәуелділікті емдеуде жиі қолданылатын анальгетик ретінде алғаш таратты. "Эли Лилли" компаниясы осы дәріні коммерциялық өндіріске алу құқығын барлық-жоғы 1 долларға ие болды, себебі Екінші дүниежүзілік соғысының одақтастары барлық неміс патенттерін, зерттеу деректемелерін және тауарлық атауларын тәркілегеннен кейін бастапқы патент иелері IG Farben және Farbwerke Hoechst компанияларының патенттік құқықтары қорғалмады. "Эли Лилли" компаниясы 1947 жылы бұл дәріні АҚШ-қа "Dolophine" тауарлық атауымен енгізді.
Прозак
Прозак – адам миындағы серотонинің қайта сіңуін тоқтату арқылы клиникалық депрессияны емдеуге арналған алғашқы препараттердің бірі болды. Прозак 1987 жылы АҚШ-тың FDA агенттігімен депрессияны емдеу мақсатында бекітілді, ал оның жалпы қолданылатын аналогтары 2002 жылдан кейін қолжетімді болды.
Секобарбитал
"Эли Лилли" компаниясы секобарбиталды – анестезиялық, құрысуға қарсы, тыныштандыратын және ұйықтату қасиеттері бар барбитурат туындысын өндірді. Lilly секобарбиталды Seconal тауарлық атауымен сатты. Секобарбитал эпилепсияны, уақытша ұйқысыздықты емдеуге, сондай-ақ қысқа хирургиялық, диагностикалық немесе емдеу процедураларында анестезия мен көңіл тыныштығын тудыру үшін операция алдында қолданылатын дәрі ретінде көрсетілген, бұл процедуралар аз ауыртпалы болып табылады. Осы ауруларды емдеу үшін жаңа терапиялардың пайда болуымен секобарбиталдың қолданылуы азайды және Lilly 1999 жылы оны өндіруді тоқтатты.
Секкобарбиталдың артық дозасы
Секобарбитал 1970-ші жылдары ойын-сауық үшін қолданылатын дәрі ретінде кең танымал болғандықтан көп назар аударды. 1970 жылдың 18 қыркүйегінде рок-гитарист Джими Хендрикс секобарбиталдың шамадан тыс дозасынан көз жұмды. 1969 жылдың 22 маусымында актриса Джуди Гарленд секобарбиталдың шамадан тыс дозасынан қайтыс болды. Бұл препарат Жаклин Сусаннның 1966 жылы жарық көрген, өте танымал "Күлшелер аңғары" романының маңызды бөлігі болды, онда Голливудтың үш сәтті әйелі әртүрлі жолдармен осы дәрінің құрбаны болды. Роман кейін сол атпен фильмге түсірілді.
Тиомерсал
Eli Lilly компаниясы тиомерсал (мертиолат және тимеросал деп те аталады) вакцина сақтағышын жасап шығарды. Тиомерсал сезімтал бактериялардың өзін-өзі ыдыратуына себеп болып, тиімді әрекет етеді. 1930 жылы пайда болған мертиолат – сынап негізіндегі антисептик және микробқа қарсы зат, ол "Мэриленд университетінде Лилли ғылыми-зерттеу грантының қолдауымен жасалған" еді. Конгресс республикашылары президент Джордж Буш қол қойған ішкі қауіпсіздік заңына ереже енгізіп, Eli Lilly компаниясын федералды соттардағы талаптардан қорғады. Бұл талаптар тиомерсал дәрісі балаларда аутизм және басқа да неврологиялық бұзылыстарға себеп болды деген айыптамаларға қатысты. Осыған байланысты, барлық мәселелер арнайы тағайындалған сарапшымен қаралуға тиіс, емес, қалыпты федералды соттармен. Оның токсикологиясы организмде этил сынапқа (C2H5Hg+) және тиосалицилатқа айналуында, бұл Үндістан сияқты дамушы елдер үшін өте қауіпті.
Зипрекса
Zyprexa (Оланзапин) (шизофрения және биполярлы бұзылысқа, сондай-ақ басқа мақсаттарда қолданылады) 1996 жылы шығарылған (Zyprexa заңсыз сатуын қараңыз), ол 2010 жылға дейін компанияның ең көп сатылған дәрісі болды, патентінің мерзімі аяқталды.
Көшбасшылық
Компанияның негізін қалаушы, полковник Эли Лилли, оның ұлы Жосия К. Лилли аға және екі немересі, Эли Лилли кіші және Жосия К. Лилли кішінің басшылығымен Лилли отбасы үш буын бойы компанияны басқарды. 1944 жылы компания болашақ кеңейтуге және компания басшылығын меншік иесінен бөліп шығаруға дайындық жасайтын қайта ұйымдастыруды жариялады. Ірі, күрделі корпорация вице-президенттер басқаратын кішігірім топтарға бөлінді және 1953 жылы Евгений Н. Бисли компанияның президенті болып тағайындалды – отбасы мүшесі емес алғашқы президент. Лилли отбасы мүшелері 1969 жылға дейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметін атқара берді, бірақ Бислидің тағайындалуы отбасылық емес басқаруға көшуді бастады. 1991 жылы Вон Брайсон президент және бас директор болды. Брайсонның президент және бас директор лауазымындағы 20 айлық мерзімінде Lilly компаниясы акционерлік қоғам ретінде алғашқы тоқсандық зиянды тіркеді. Брайсонды алдымен оның ізашары және кейін директорлар кеңесінің төрағасы Ричард Вудтың ұсынысымен алмастырды, содан кейін бірден Вуд та орнынан алынды. Кейін Тобиас АҚШ Сыртқы көмек жөніндегі директоры және АҚШ Халықаралық даму агенттігінің (USAID) әкімшісі болды, елші мәртебесіне ие болды. 1998 жылдың шілдесінде Сидни Таурел, Лиллидің бұрынғы операциялық директоры, Тобиас зейнеткерлікке шыққаннан кейін бас директор болып тағайындалды. Таурел 1999 жылдың қаңтарында директорлар кеңесінің төрағасы болды. Таурел 2008 жылдың 31 наурызында бас директор лауазымынан зейнеткерлікке шықты, бірақ 2008 жылдың 31 желтоқсанына дейін директорлар кеңесінің төрағасы болып қалды. Джон С. Лехлейтер 2008 жылдың 1 сәуірінен бастап Lilly компаниясының бас директоры және президенті болып сайланды. Лехлейтер 2005 жылдың қазан айынан бастап Lilly компаниясының президенті және бас операциялық директоры болып қызмет еткен.
Қоғамдық қызмет
Лилли отбасы және Eli Lilly and Company компаниясының қоғамдық қызмет тарихы ұзаққа созды. 1890 жылдар шамасында полковник Лилли отбасылық бизнестің басқаруын ұлы Жосияға жүктеді, ол компанияны келесі бірнеше онжылдықтар бойы басқарды. Сондай-ақ, ол Орталық Индиана Отбасылық қызметтер қауымдастығының алдастысы болған, "Бірлік жолы" ұйымы қолдаған "Қайырымдылық ұйымдастыру қоғамына" көмек көрсетті. Жосияның ұлдары Ели мен Джо да көптеген мәдени және білім беру ұйымдарын қолдаған қайырымдастар еді. Жосия ағасы әкесінің азаматтық белсенділігін жалғастырып, апат құрбандарына көмек жіберу дәстүрін қалыптастырды. Сонымен қатар, Лилли соғыс аяқталғанға дейін екі миллионнан астам қан плазмасын құрғатып, сақтады. Қор бүгінгі күнге дейін компанияның 11,3 пайызына ие.
БГГ
2008 жылдың тамызында Eli Lilly компаниясы Monsanto компаниясынан сүт өндірісін арттыруға арналған сиыр өсіру гормонын өндіру құқығын сатып алды. Бұл қосымшаның қолданылуы жануарлар этикасы және адам денсаулығы туралы алаңдаушылықтар тудырғандықтан, даулы мәселеге айналды.
340 Б
2021 жылы Eli Lilly Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментінің кеңес беру пікіріне жауап ретінде сотқа шағым түсірді. Аталған пікірде Eli Lilly және басқа да дәрі-дәрмек өндірушілері ауруханаларға емес, ауруханалармен келісімшарт жасасқан дәріханалар арқылы емханалық препараттарға жеңілдетілген баға ұсынуын жалғастыруы тиіс екені көрсетілген.
Прозак
1989 жылдың 14 қыркүйегінде Джозеф Т. Весбеккер сегіз адамды өлтіріп, он екі адамды жарақаттады, содан кейін өз-өзіне қол жұмсады. Оның туыстары мен құрбандары оның осы әрекеттерін бір ай бұрын қабылдай бастаған Прозак дәрісіне байланыстырады. Оқиға сот процестерінің тізбегін және халықтың наразылығын тудырды. Әкімшіліктер клиенттерінің қалыптан тыс мінез-құлқына қатысты қорғау үшін Прозакты пайдалана бастады. "Эли Лилли" компаниясы пациенттер мен дәрігерлерді осы жағымсыз әсерлер туралы ескерту үшін жеткілікті шаралар қабылдамады деп айыпталды, бұл әсерлер оқиғадан бірнеше жыл бұрын "белсенділік" деп сипатталған. Өзін-өзі өлтіру мен антидепрессанттар арасындағы байланыс әлі де қоғамдық және ғылыми пікірталас нысаны болып табылады. 2004 жылдың қазанында FDA барлық антидепрессанттарға балаларға қолдануға қатысты ескертуді қосымша қара қорапша ретінде енгізді. 2006 жылы FDA 25 жасқа дейінгі ересектерді де қамтыды. 2018 жылдың ақпанында FDA осындай оқиғалардың тәуекелі плацебомен салыстырғанда екі пайыздан төрт пайызға дейін артқан жиырма төрт сынақтың статистикалық деректеріне сүйене отырып, ескертулерді жаңартуға бұйрық берді.
Zyprexa- ні заңсыз сату
Eli Lilly компаниясы түрлі мемлекеттік органдар, сақтандыру компаниялары және басқалар тарапынан, сондай-ақ, психозға қарсы дәрі-дәрмек olanzapine (Zyprexa бренді) қабылдағаннан кейін қант диабеті немесе басқа да аурулар пайда болды деген адамдардан көптеген сот процестеріне тап болды. The New York Times газетіне ұсынылған ішкі құжаттар Lilly компаниясының Zyprexa қауіптерін азайтып көрсеткенін аңғарды. Құжаттарға сәйкес, Zyprexa қабылдаған адамдардың 16 пайызы алғашқы жылы 66 килограммнан астам салмақ жинаған, бұл Eli Lilly компаниясы дәрігерлерге ұсынған көрсеткіштен әлдеқайда жоғары. 2006 жылы Lilly осы соттардың шамамен 8000-ын реттеу үшін 700 миллион доллар төледі, ал 2007 жылдың басында Lilly шамамен 18000 сотты 500 миллион долларға шешті, бұл Lilly дәрі-дәрмекке қатысты соттарды реттеу үшін төлеген жалпы соманы 1,2 миллиард долларға жеткізді. 2008 жылдың наурыз айында Lilly Аляска штатымен келісімге келді, ал 2008 жылдың қазан айында Lilly 32 штат пен Колумбия округіне тұтынушыларды қорғау заңдары бойынша туындаған соттарды шешу үшін 62 миллион доллар төлеуге келісті. 2009 жылы Eli Lilly компаниясының төрт сату өкілі компанияға қарсы Food and Drug Administration мақұлдамаған қолданыстар үшін Zyprexa-ны заңсыз сатты деген шағыммен жеке сотқа жүгінді. Eli Lilly АҚШ федералдық қылмыстық құқық бұзушылықтары бойынша Zyprexa-ны заңсыз сату, дәрі-дәрмекті мақұлданбаған мақсаттар үшін белсенді түрде жарнамалау, әсіресе егде жастағы адамдардағы деменцияны емдеу үшін кінәлі деп танылды. 1,415 миллиард долларлық айыппұлға 800 миллион доллар азаматтық келісім, 515 миллион доллар қылмыстық айыппұл және 100 миллион долларлық активтерді тәркілеу кірді. "Бұл біз үшін бір дақ болды", - деді Lilly компаниясының бас директоры Джон С. Леклейтер. "Біз мұндай жағдайдың қайталанғанын қаламаймыз. Адалдық пен заңнамалық талаптарды сақтау үшін ғана емес, сонымен қатар оны қолдайтын жүйелердің бар екеніне кепілдік беру үшін шаралар қабылдадық". Ішкі электрондық хатта Леклейтер "біз осы балалар мен жасөспірімдер тобында Zyprexa-мен жұмысымызды кеңейту мүмкіндігін пайдалануымыз керек" деп мәлімдеген. 2020 жылдың қаңтар айында заңгер Джеймс Готштейн Zyprexa-ға қатысты құқықтық іс-әрекеттерді және олардың АҚШ-тағы психиатрия мен антипсихиатрияның саяси ландшафтына тигізген әсерін қамтитын "The Zyprexa Papers" атты кітап жариялады. Кітапта ол Zyprexa құжаттарын қалай алғаны, соның ішінде Уилл Холл және "психиатриялық зорлықтан аман қалғандардың" шағын тобы Zyprexa құжаттарын Интернетте ізсіз таратуы және психиатриялық науқас Билл Бигли үшін оның күресі туралы егжей-тегжейлі айтады.
Азық-түлік
2021 жылдың наурызында Eli Lilly and Company компаниясы бұрынғы лоббист тарапынан жыныстық дискриминацияға қатысты айыптама алды, ол оның жыныстық зорлық-зомбылыққа толы жұмыс ортасында жұмыс істеуге мәжбүр болғанын мәлімдеді. Даулы тараптар 2021 жылдың маусым айында құпия сомаға келісім жасады. 2021 жылдың қыркүйегінде Eli Lilly and Company компаниясы федералдық сотта сату лауазымдарына үміткерлерді жасы бойынша кемсіткендігі айыптамасына ұшырады, бұл жалдау квоталарын мыңжылдықтарға қатысты енгізуге байланысты болды.
Канада патенттік ісі
2013 жылдың қыркүйегінде Eli Lilly компаниясы Канаданы Солтүстік Америка еркін сауда келісімі аясында шетелдік инвесторларға қатысты міндеттемелерін бұзғаны үшін сотқа берді, себебі Канада соттары Strattera және Zyprexa препараттарына берілген патенттерді жойды. Канада соттары Strattera препараты бойынша жиырма екі науқасқа жасалған жеті апталық зерттеуді патент алу үшін жеткіліксіз қысқа және тар көлемді деп шешті. Zyprexa патенті уәделенген нәтижеге қол жеткізбегендіктен жарамсыз деп танылды. Компания жоғалған пайда үшін 500 миллион доллар көлемінде шығын өтеу талап етті, бірақ 2017 жылы сотта ұтылып қалды.
Evista- ды заңсыз сату
Evista – климактериядан кейінгі әйелдерде остеопороздың алдын алу және емдеу үшін қолданылатын дәрі. 2005 жылдың желтоқсан айында Eli Lilly and Company компаниясы осы дәріні заңсыз түрде жарнамалау фактісі бойынша кінәлі деп танылып, 36 миллион доллар төлеуге келісті. Сату өкілдеріне Evista-ны сүт безі қатерлі ісігі және жүрек-қан тамырлары ауруларына қарсы қолдануға итермелеу, дәрігерлерден қажетті сұрақтарды күту және оларға рұқсат етілмеген мақсатта қолдану туралы хаттар жіберу бойынша оқыту жүргізілді. Компания сату өкілінің "Evista – барлық осы аурулардың алдын алу үшін шынайы ең жақсы дәрі" деп мәлімдеген видеожазбасын таратты. Кейбір сату өкілдеріне дәрінің сүт безі қатерлі ісігінің қаупін азайтудағы тиімділігі әлі дәлелденбегенін көрсететін ақпаратты жасыру туралы нұсқау берілді.
Инсулиннің бағасы
2019 жылдың қаңтар айында АҚШ Өкілдер палатасының заң шығарушылары Eli Lilly және басқа инсулин өндірушілерге инсулин бағасын жылдам өсіру себептерін түсіндіруді сұрап хаттар жіберді. 2012-2016 жылдар аралығында АҚШ-та 1-типті диабетпен ауыратын адамдар үшін инсулиннің жылдық құны 2900 доллардан 5700 долларға дейін дерлік екі есеге өсті. 2022 жылдың 10 қарашасында Eli Lilly-нің инсулин бағалау саясатына қайта назар аударылды, себебі Eli Lilly есімінен Twitter-де инсулин енді тегін болатыны туралы жазба жарияланды. Келесі жылы компания инсулиннің қалтадан төленетін бағасын айына 35 долларға дейін төмендететінін хабарлады. Сондай-ақ, компания Humalog бағасын айына 275 доллардан 66 долларға дейін төмендететінін және бәсекелес Sanofi компаниясымен салыстырғанда инсулин гларгинді 78% жеңілдікпен ұсынатынын мәлімдеді. Дегенмен, бұл төмендетілген бағалар Eli Lilly-нің жаңа инсулин брендтеріне қолданылмайды, және компанияның бағасы өткен бірнеше онжылдыққа қарағанда әлі де айтарлықтай жоғары.