Оуэнс өзені: Калифорния су соғысы және құрғаған көл тарихы

Кіріспе

Шығыс Калифорниядағы өзен.

1900 жылдардың басында Оуэнс өзені Калифорния су соғыстарының орталығы болды. Бұл соғыс Лос-Анджелес қаласы мен Оуэнс аңғарының тұрғындары арасында Лос-Анджелес су құбырын салу мәселесі бойынша болды. 1913 жылдан бері Оуэнс өзені Лос-Анджелес қаласына бағытталды, бұл аңғар экономикасының қирауына және Оуэнс көлінің құрғауына себеп болды. 2006 жылдың қысында Лос-Анджелес су және энергетика департаменті сот шешімімен өзенге бұрынғы ағынның 5% -ын қайтаруға қол жеткізді, соның арқасында Оуэнс өзенінің шатқалында, аңғардағы өзен арнасында және Оуэнс көлінде аз ғана су қалды.

Курс

Өзеннің бастауы Моно округінің оңтүстік-батысындағы Сьерра-Невада тауларында, Моно көлінен оңтүстікке қарай 15 миль (24 км) және Йосемити аңғарынан шығысқа қарай 35 миль (56 км) жерде орналасқан. Ол оңтүстік-шығысқа қарай Лонг Вэлли кальдерасы арқылы, Краули көлі суқоймасынан өтіп, содан кейін Оуэнс өзенінің 20 мильдік (32 км) шатқалы арқылы төмен қарай ағып, Бишоптың солтүстік-батысындағы Оуэнс аңғарының солтүстік жағынан шығады. Бишоп маңындағы аймақта, ол айналасындағы егіншілік жерлерді суару үшін көптеген каналдарға бұрылады. Батыста Сьерра-Невада және шығыста Уайт және Иньо таулары арасындағы Оуэнс аңғары арқылы оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай ағады, Биг Пайн қасынан өтеді. Биг Пайннан оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 14 миль (23 км) жерде, қалған өзеннің көп бөлігі 1913 жылы салынған және Лос-Анджелес қаласын, демалыс орындарын және ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз етуге арналған Лос-Анджелес су құбырына (акведук) бұрылады. Қалған өзен оңтүстік аңғар арқылы ағып, Лос-Анджелес су құбырымен қатар, Лон Пайн қасынан өтіп, Оуэнс аңғарының оңтүстік шетіндегі көбінесе құрғақ Оуэнс көлінің көл төсенішіне құяды.

Су бөлу

Өзен Ұлы Бассейннің оңтүстік-батыс бөлігіндегі екі ірі аңғардан – Лонг-Вэлли және Оуэнс-Вэллиден өтеді. Солтүстіктен оңтүстікке қарайғы су жиналатын алап Моно және Иньо округтерінің аумағында орналасқан және қазір құрғап қалған Оуэнс көлінде аяқталады. Аңғардың солтүстік-батысында Оуэнс-Вэллиден әлдеқайда кішірек Лонг-Вэлли қаз-қалқаны жатыр. Оуэнс өзені Оуэнс-Вэллиге солтүстік-батыстан құяды, ал Спринг-Вэлли Уош аңғардың солтүстік бөлігінен су жинап, бассейннің шағын бөлігін Невадаға дейін созады. Оуэнс көлінің төсегінде 3556 фут (1084 м) биіктікке жетеді. Оуэнс өзенінің бастауы 7291 фут (2222 м) биіктікте. Су жиналатын алаптың сирек, ашық шалғынды жерлерінде және тік тау беткейлерінде аз адам тұрады; 2009 жылы Моно округінде шамамен 12 927 адам, ал Иньо округінде 17 293 тұрғын болды. Өзендегі ең ірі қала – Бишоп, оның халқы 4000-ға жуық. Басқа маңызды қалалар: Лон Пайн (2035 адам), Биг Пайн (1707 адам) және Индепенденс (669 адам).

Геология

Оуэнс өзені Солтүстік Американың Ұлы бассейніндегі таулы-бесін аймағы арқылы ағады. Оуэнс аңғары – екі параллель жарықшаның арасында төмен қазылған, ал екі жағындағы жерлер көтерілген грабен немесе жарық аңғары. Осының нәтижесінде қазіргі аңғардың жазық түбі мен тік, зор қабырғалары қалыптасқан. Батысында Сьерра-Невада, шығысында Иньо таулары мен Уайт таулары орналасқан, олардың ең биік шыңдары 4267 метрден асып, ал аңғар түбі салыстырмалы түрде төмен жатыр. Оуэнс өзені АҚШ-тың ең терең аңғарларының бірінде ағып жатыр. Солтүстікке қарай Оуэнс өзенінің алабында негізінен магмалық тау жыныстары және бұрынғы жанартаулық қызметтің кең қалдықтары кездеседі. Өзеннің жоғарғы 48 шақырымы 760 000 жыл бұрын болған жанартау жарылысынан пайда болған, 32 шақырымға жуық ені бар Лонг Валли кальдерасынан өтеді. Жарылыстан соң пайда болған күл бұлты АҚШ-тың оңтүстік-батыс бөлігінің көп бөлігін, соның ішінде он штаттың аумағын жапқан. Мамонт тауы (көпшілікке танымал шаңғы курорты) да Лонг Валли кальдерасымен байланысты жарылыстар нәтижесінде пайда болған. Плейстоцен дәуірінде, соңғы мұз басу кезеңінің соңында, Сьерра-Невада және Иньо/Уайт тауларындағы мұздықтардың еруінен Оуэнс өзеніне мол су келді, оның көлемін қазіргі өлшемдерінен әлдеқайда арттырды. Өзеннің көлемі артуына байланысты Оуэнс көлі де көтеріліп, ақырында аңғардың оңтүстік жағынан Мохаве шөліне құйылды. Ежелгі, қазір тасталған өзен арналары Оуэнс өзенінің оңтүстікке қарай Қытай көліне, содан кейін шығысқа қарай Сирлс көліне, солтүстікке қарай Панаминт аңғарына (онда Панаминт көлі пайда болды) және соңында шығысқа қарай Өлім аңғарына және ежелгі Мэнли көліне ағып өткенін көрсетеді. Бұл үлкен ішкі теңізге оңтүстіктен Мохаве өзені, шығыстан Амаргаса өзені, солтүстіктен Өлім аңғарының сулары да құйылып отырды. Осы салыстырмалы түрде қысқа уақыт ішінде Оуэнс өзені шығыстан батысқа дейін созылған, кең аумақты қамтыған ішкі су ағызу жүйесінің бір бөлігіне айналды. Судың ең көп ағылған кезінде бұл алып алаптан судың бір бөлігі оңтүстік-шығысқа қарай Өлім аңғарына құйылып, Колорадо өзеніне жеткен болуы мүмкін.

The Owens River flows through part of the Basin and Range Province of North America's Great Basin. The Owens Valley is a graben or rift valley, a section of land that has dropped down between two parallel faults, while the land on either side has risen. This has resulted in the flat floor and steep, towering walls of the present day valley. With the Sierra Nevada on the west side and the Inyo Mountains and White Mountains on the east, with the highest peaks of either range rising to over 14000 feet (4267 m) and the floor of the valley at a comparatively low , the Owens River flows in one of the deepest valleys in the United States. Further to the north, the Owens River basin encompasses predominantly igneous rocks and vast remnants of past volcanic activity. The upper 30 mile (48 km) of the river run through the Long Valley Caldera, an enormous 20 mile (32 km) wide crater formed by a volcanic eruption some 760,000 years ago. The eruption's resulting ash cloud covered much of the southwestern United States, including parts of ten U. S. states. Mammoth Mountain, to the southwest (more popularly known as a major ski area) also formed from eruptions related to the Long Valley Caldera. During the Pleistocene at the end of the last glacial period, melting glaciers in the Sierra Nevada and Inyo/White Mountains fed prodigious amounts of runoff into the Owens River, causing it to expand to many times its current size. The increased river volume caused Owens Lake to rise as well, eventually spilling out the south side of the valley into the Mojave Desert. Ancient, now abandoned river channels suggest that the extended Owens River ran south to China Lake, then east into Searles Lake, north into the Panamint Valley (where it formed Panamint Lake), and finally east into Death Valley and the ancient Lake Manly. This great inland sea was also fed by the Mojave River from the south, the Amargosa River from the east, and the Death Valley Wash from the north. During this relatively short time, the Owens River became part of a vast interior drainage system that stretched east to west, covering over During the runoff peak, water from this massive basin may have escaped to the Colorado River through a valley leading to the southeast.

Тарих

Мыңдаған жылдар бойы Оуэнс өзені аңғарында Оуэнс аңғарының солтүстік пайюттары және америкалық түпкі халықтардың шошон тайпалары қоныстанды. Өзеннің түпкі атауы Вакопи болса, олар Оуэнс көлін Пачета деп атаған. Оуэнс аңғарының жоғарғы бөлігінде пайют тайпаларының шағын егістіктерді суару үшін салған Калифорниядағы ең алғашқы суару жүйелерінің іздері сақталған. Өзеннің жоғарғы ағысындағы жергілікті тұрғындар Оуэнс өзенінің (немесе оның ірі салаларының бірі – Бишоп өзенінің) арнасын бұрып, жергілікті каналдарға су жеткізу үшін бөгеттер тұрғызған деген болжам бар. Климаттың құрғақтанғандығына байланысты, шамамен 1000 жыл бұрын аңшы-жинаушы өмір салтынан қонысқа ұялап, егіншілікпен айналысатын өмір салтына көшу орын алған болуы мүмкін. Әдетте, америкалық түпкі халықтары өзенге немесе басқа салаларға тас, топырақ, қамыс, шөп сияқты материалдардан бөгеттер салған. Бөгеттің төменгі жағындағы су ағыны кептіріліп, су канал арқылы суармалы жерге жеткізілген, көлемі әдетте бірнеше шаршы шақырымнан аспаған. Бөгет жабылып, өзен кеуіп қалғаннан кейін, құрғақ арнада қалған балықтар жиналып желінген. Қысқы дауылдар су тасқынына дейін бөгет бұзылып, өзен табиғи арнасына қайта оралғанда, құрғаған арнадан балықтар жиналған. Осы уақытқа дейін қыс айларында жететін азық-түлік жиналған болатын, ал егістік жер жатқан қыста бос жататын. Он тоғызыншы ғасырда Оуэнс өзенін алғаш рет американдық саяхатшылар көрген. Олардың бірі – 1845 жылы Оуэнс аңғарына картографиялық экспедиция ұйымдастырған Джон С. Фремонт. Оның тобында Кит Карсон, Эдвард Керн және Ричард Оуэнс болды, соңғысының есімі өзенге, көлге және аңғарға берілген. 1800 жылдары осы аймаққа келіп кеткен танымал саяхатшылардың қатарында Джедедия Смит және Джозеф Р. Уокер де бар. Аңғарда ешқашан көп халық қоныстанбаған, бірақ кен өндіру ісі аймақтың жаңа тұрғындарына айтарлықтай табыс әкелді. 1872 жылы Лоун Пайнде болған жер сілкінісі Оуэнс аңғарында 27 адамның өмірін қиды, олардың көп бөлігі Лоун Пайнда қайтыс болды.

For thousands of years the Owens River valley was inhabited by the seminomadic Owens Valley Northern Paiute and the Shoshone tribes of Native Americans. The indigenous name for the river was Wakopee, while they called Owens Lake Pacheta. In the upper Owens Valley lie traces of some of California's first irrigation systems, created by Paiute groups to water small patches of crops. It is believed that native people in the upper portion of the valley once built dams across the Owens River (and possibly one of its major tributaries, Bishop Creek) to divert water into local canals. The switch from a hunter gatherer to a settled, agricultural lifestyle is probably the result of the climate of the Owens Valley becoming drier some 1,000 years ago. Typically, the Native Americans built dams across the river or other tributary streams in the spring out of materials including boulders, dirt, reeds, grass, or other elements. The watercourse below the dam would then be desiccated, and the water led by canal to the irrigated plot of land, typically no more than a few square miles. Directly after the dam was closed and the river dried up, fish trapped on the dry riverbed would then be gathered and eaten. Before winter storms caused floods, the dam would be breached, allowing the river to flow naturally again, while fish would be collected in the dried up river channel. By then, there would be enough food stored to last the winter in which the cropland would lie fallow. In the nineteenth century, the Owens River was first seen by American explorers. One of the first explorers was John C. Fremont, who led a cartographic expedition to the Owens Valley in 1845. His party included Kit Carson, Edward Kern, and Richard Owens, the latter for whom the river, lake, and valley are named. Other well known adventurers included Jedediah Smith and Joseph R. Walker, who also came into the area in the 1800s. The valley never accumulated a very large population, but mining activities brought significant income to the new inhabitants of the area. In 1872, the Lone Pine earthquake killed 27 people in the Owens Valley, mostly in Lone Pine.

Экология

Бобраны 1948 жылы Бейкер-Крикке Калифорния Балық және ойын департаменті Оуэнс аңғарына қайта енгізді және содан бері ол Оуэнс аңғары бойынша тарады. Оуэнс аңғарында бобрдың бұрынғыда табиғи түрде болған-болмағаны туралы пікірталас бар болғанымен, олардың Сьерра-Неваданың шығыс беткейінде болғанына күшейіп келе жатқан дәлелдер бар. Атап айтқанда, Уолкер көлі, Бал көлі және Пирамида көлінің солтүстік пайют тайпасы бобрды білдіретін "su i' tu ti kut' teh" деген сөзіне ие. Стивен Пауэрс 1876 жылғы жүз жылдық көрмеге дайындық үшін Смитсониан институты үшін үнді материалдарын жинау мақсатымен солтүстік пайют тайпасына барғанда, олардың шаштарын бобр терісінің жолақтарымен орағанын, бобрдың бөліктерінен дәрі жасағанын және олардың жаратылыс мифологиясында бобрдың рөлі бар екенін хабарлады. Бұл дәлелдерді қолдай отырып, Тапп 1941 жылы Карсон өзенінің жоғарғы ағысында және Альпин округінің салаларында бобрдың көп болғанын, бірақ 1892 жылға дейін олардың аулау арқасында саны азайып кеткенін айтқан куәгердің сөзін жазды. 2011 жылы Лос-Анджелес су және энергия департаменті (LADWP) Оуэнс аңғарынан бобрды (Castor canadensis) аулауға шешім қабылдады, бобрлар Лос-Анджелеске су жеткізуге арналған каналдарға бөгет салып, су ағынын тоқтатады деп мәлімдеді. Бұл шешім 1997 жылы LADWP және Иньо округі Су департаменті тапсырысымен жүргізілген тәуелсіз бағалауға қайшы келеді, онда бобрдың қолайлы популяциясын сақтап, олардың бөгеттерін өз орнында қалдыру ұсынылды, себебі "Бобрдың әрекеті көптеген қамыс пен басқа да бұталар мен ағаш өсімдіктерін жоюға әкелсе де, бөгеттер қолайлы қамыс жағдайларын жасайды, балық шаруашылығына қолайсыздық туғызады, сонымен қатар маңызды балық өсіру ортасын, ылғалды шалғындарды қамтамасыз етеді және басқа да жағалау түрлерінің өсуін ынталандырады. Бобр бөгеттерін физикалық түрде жою экологиялық зиян келтіруі экологиялық пайдадан гөрі көп болуы мүмкін".

Су құқығы туралы дау

Уильям Мулхоланд басшылығымен Лос-Анджелес су құбыры үшін су құқықтарын алу өте даулы болды және 1920 жылдары жергілікті тұрғындардың зорлық-зомбылыққа және саботажға ұшырауына себеп болды. Судың бұрылып алынуы және Оуэнс көлінің одан кейінгі кеудесуі әлі де даулы мәселе болып табылады, ал көлді қалпына келтіру Калифорния экологиялық қауымдастығының ұзақ жылдар бойына көздеген мақсаты болып келеді. 1913 жылғы су бұру салдарынан Оуэнс өзенінің төменгі ағысы мен Оуэнс көлі құрғап қалды, бірақ сот процесі LADWP-ді 2006 жылдың желтоқсанында 62 миль (100 км) ұзындықтағы Оуэнс өзенінің төменгі ағысына су жіберуге мәжбүр етті. Бір жылдың ішінде Оуэнс өзенінің төменгі ағысы балықтармен, құстармен және басқа да жануарлармен толып кетті.