Алан Шортер: Еріксіз джаздың суретшісі және Уэйн Шортердің ағасы

Кіріспе

Алан Шортер (29 мамыр 1932 – 5 сәуір 1988) – американдық еркін джаз трубашысы және флюгельгорнші, композитор және саксофоншы Уэйн Шортердің үлкен ағасы.

Өмірбаян

Шортер Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласындағы Ironbound ауданында дүниеге келген. Ол бастапқыда альт-саксофонда ойнады, бірақ орта мектепті бітіргеннен кейін трубаға көшті. Говард университетіне қабылданған, бірақ ультраконсервативті атмосфераға наразы болып, оқуын тастады. Кейін Нью-Йорк университетін бітірді. Өзінің алғашқы кәсіби өнернамаларын «Джеки Блэнд Бенді» деп аталатын жергілікті бибоп биг-бэндымен орындады (топқа оның інісі Уэйн, тромбоншы Грахан Монкур III және пианист Уолтер Дэвис-младший де кірді). Ол бастапқыда бибоп стилінде ойнады, бірақ көп ұзамай фри-джазға бет бұрды және АҚШ Армиясының оркестрінде алты ай қызмет еткеннен басқа, өмірінің соңына дейін осы стильде ойнады. Шортер екі жеке альбомын шығарды: «Orgasm» (1968) және «Tes Esat» (1971). Екеуі де көп жылдар бойы қайта басылмады, бірақ 2004 және 2005 жылдары Verve Records лейблы оларды жаңартып шығарды. Ол сонымен қатар саксофонист Арчи Шеппен (1964–1970) бес альбомды жазды, соның ішінде «Four for Trane» (1964) классикалық альбомы, Марион Браунмен (1965–1966) екі альбом, Алан Сильвамен (1970) бір альбом жазды және інісінің альбомында («The All Seeing Eye» [1965]) пайда болды. Осы альбомдардың бірнешеуінде оның ерекше композициялары орын алды, ең танымалдарының бірі – «Мефистофель». 1960 жылдардың ортасында Шортер Еуропаға көшіп, Женева мен Парижде авангардтық концерттерін өткізді. Оның фри-джаз стилі кейде еуропалық тыңдаушылар үшін тым радикалды болды (оның інісі Еуропадағы Шортердің концерттері көбінесе көрермендердің наразылық білдіруіне жауап ретінде «Әлі маған дайын емессіз!» деп айқайлаумен аяқталады екенін еске алды), бірақ ол еуропалық тыңдаушыларды АҚШ-тағылардан гөрі көбірек қабылдады. Соңында ол АҚШ-қа оралды, Беннингтон колледжінде қысқа ғана уақыт сабақ берді, бірақ көбінесе назарсыздануға ұшырады. 1988 жылы Лос-Анджелесте 55 жасында аортаның жарылуынан қайтыс болды, бұл Герби Хэнкоктің туысы Рут Энн Хэнкокпен шаруаға келіскеннен кейін көп ұзамай орын алды. Шортердің ойнау стилі Дон Черридікін еске түсіреді, бірақ одан да агрессивті және анархиялық. Оның жеке альбомдарында топтар өздерінің бірегей шеберлігіне емес, біртұтас күш ретінде жұмыс істейді. Оның музыкалық стилі оның мінезіне ұқсас болғандығы айтылады: терең және интеллектуалды, кейде қасақана ерекше (бала кезінде оны «Док Стрэндж» деп атаған).

Shorter was born in the Ironbound District in Newark, New Jersey. He started on alto saxophone, but switched to trumpet after graduating from high school. He attended Howard University but soon rebelled against the ultra conservative atmosphere and dropped out. He later graduated from New York University. He played his first professional gigs with a local bebop big band called the Jackie Bland Band (other members included his brother Wayne, trombonist Grachan Moncur III, and pianist Walter Davis, Jr.). He was very much a bebop player in his early years, but soon gravitated towards free jazz, and with the exception of six months he spent in a US Army Band, continued to play in that style for the rest of his career. Shorter recorded two albums as a leader: Orgasm (1968) and Tes Esat (1971). Both were out of print for many years until re issued by Verve Records in 2004 and 2005, respectively. He also recorded five albums with saxophonist Archie Shepp (1964–1970), including the classic Four for Trane (1964), two albums with Marion Brown (1965–1966), one album with Alan Silva (1970), and made an appearance on one of his brother's albums (The All Seeing Eye [1965]). Several of these albums feature his unusual compositions, his most famous being "Mephistopheles". In the mid 1960s, Shorter moved to Europe, leading his own avant garde gigs in Geneva and Paris. His style of free jazz sometimes proved to be too far out for European audiences (his brother remembered that Shorter's gigs in Europe would often end with him responding to the crowd's boos by yelling, "You're not ready for me yet! "), but he generally found European audiences more receptive than those in the U. S. Eventually, he returned to the United States, where he taught briefly at Bennington College but otherwise faded into obscurity. He died of a ruptured aorta in Los Angeles, California in 1988, at age 55, shortly after becoming engaged to Ruth Ann Hancock, a cousin of Herbie Hancock. Shorter's playing is comparable to that of Don Cherry, but with a more aggressive, anarchic bent. His own albums feature his groups functioning as a unit, rather than focusing on his own singular virtuosity. Reportedly, Shorter's musical style was akin to his personality: deep and intellectual, thought sometimes intentionally strange (his childhood nickname was "Doc Strange").

Жазба материалдары

‘allan [sic] shorter et le monstre magnétique’ [Алан Шортер және магниттік монстр], Jazz Hot, 1967 жылдың маусымы: 24 5. [Дэниел Бергер мен Ален Корнеоның магнитофонмен сұхбаты, 18 мамыр 1966 жыл, Нью-Йорк] [Француз тілінде] Алан Шортер, [Қабаттама жазбалары] Orgasm. 1968 ж. шамасында. Алан Шортер, ‘Distension.’ Actuel, 1969 жылдың мамыр айы: 36–38. [Француз тілінде] Вал Вилмер, [Қабаттама жазбалары] Tes Esat, 1970. Ричард Уильямс, [Қабаттама жазбалары] Parabolic. 1969 ж. шамасында. Ричард Уильямстың сұхбаты. Melody Maker, 1971 жылғы 1 мамыр: 18. Элизабет Шанде, ‘Jazz En Direct: Les Nuits du Vézelay’, Jazz Magazine, 1971 жылдың сәуір айы: 10 11. [Француз тілінде] Филипп Карлес, ‘Jazz En Direct: Alan Shorter Tes Esat’, Jazz Magazine, 1973 жылғы қаңтар: 8 9. [Француз тілінде] Рон Уэлберн, ‘Alan Shorter’. [Пікір. Parabolic және Tes Esat] Black World, 1973 жылғы қазан: 48, 67. Алан Шортер, ‘Vivre la New Musique’, Jazz Magazine, 1974 жылғы ақпан: 11. [Француз тілінде] J. R. Taylor, ‘Album Briefs’ [Пікір], Jazz Digest, 3-том, 1-сан (1974 жылғы қаңтар): 19. Алан Шортер, [Хат], Cadence, 2-том, 1-сан (1976 жылғы қараша): 8. Филипп Карлес, [Қабаттама жазбалары], Tes Esat CD қайта шығарылымы, 2004. Амири Барака, ‘Reissuing Orgasm’ [1997 жылғы желтоқсан], ‘Wayne Shorter on his brother, Alan (from interview with Amiri Baraka)’. Orgasm CD қайта шығарылымы, 1998. Екі мәтін де Бараканың Digging: The Afro American Soul of American Classical Music (Беркли, Калифорния: Калифорния университеті баспасы, 2009) кітабында жарияланды. CD кітапшасында ‘Рашид Әлидің сөзі’ де бар. Филипп Роберт, ‘Schizophonia’. [Француз тілінде] Филипп Роберт және Гийом Бельом, Free Fight: This Is Our (New) Thing (Rosières en Haye, Франция: Camion Blanc, 2012). ‘vorgarten’, ‘for me it’s NEW music! – alan shorter (1932–1987)’. [Неміс тілінде]. Онлайн, Rolling Stone Forum, 2012: http://forum.rollingstone.de/foren/topic/alan-shorter/. Дэвид Гранди, 'Why?' The Parabolic New Music of Alan Shorter'. Point of Departure, 71-сан, 2020 жылғы маусым.

‘allan [sic] shorter et le monstre magnétique’ [‘Alan Shorter and The Magnetic Monster’], Jazz Hot, June 1967: 24 5. [‘Interviewed with tape recorder by Daniel Berger and Alain Corneau, 18th May 1966, New York’.] [French language]
Alan Shorter, [Liner Notes] Orgasm. c.1968. Alan Shorter, ‘Distension.’ Actuel, May 1969: 36–38. [French language]
Val Wilmer, [Liner Notes] Tes Esat, 1970. Richard Williams, [Liner Notes] Parabolic. c.1969. Interview by Richard Williams. Melody Maker, May 1, 1971: 18. Elisabeth Chandet, ‘Jazz En Direct: Les Nuits du Vézelay’, Jazz Magazine, April 1971: 10 11. [French language]
Philippe Carles, ‘Jazz En Direct: Alan Shorter Tes Esat’, Jazz Magazine, January 1973: 8 9. [French language]
Ron Welburn, ‘Alan Shorter’. [Rev. of Parabolic and Tes Esat] Black World, October 1973: 48, 67. Alan Shorter, ‘Vivre la New Musique’, Jazz Magazine, February 1974: 11. [French language]
J. R. Taylor, ‘Album Briefs’ [Rev. of Parabolic], Jazz Digest, Vol. 3, no. 1 (January 1974): 19
Alan Shorter, [Letter], Cadence, Vol. 2, no. 1 (November 1976): 8
Philippe Carles, [Liner notes], Tes Esat CD re issue, 2004. Amiri Baraka, ‘Reissuing Orgasm’ [December, 1997], ‘Wayne Shorter on his brother, Alan (from interview with Amiri Baraka)’. Orgasm CD re issue, 1998. Both texts reprinted in Baraka, Digging: The Afro American Soul of American Classical Music (Berkeley, CA: University of California Press, 2009). CD booklet also contains ‘A Word from Rashied Ali’. Philippe Robert, ‘Schizophonia’. [French language] In Philippe Robert and Guillaume Belhomme, Free Fight: This Is Our (New) Thing (Rosières en Haye, France: Camion Blanc, 2012)
‘vorgarten’, ‘for me it’s NEW music! – alan shorter (1932 1987)’. [German language]. Online, Rolling Stone Forum, 2012: http://forum. rollingstone. de/foren/topic/alan shorter/
David Grundy, 'Why?' The Parabolic New Music of Alan Shorter'. Point of Departure, Issue 71, June 2020.