Рахсаан Роланд Кирк: Жаз музыкантының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Америкалық джаз музыканты (1935–1977)

Рахсан Роланд Кирк (туған Рональд Теодор Кирк; 7 тамыз 1935 – 5 желтоқсан 1977), мансабының басында Роланд Кирк деп белгілі болған, американдық джаздың көп аспапты орындаушысы, тенор саксофон, флейта және көптеген басқа да аспаптарда ойнаған. Ол сахнадағы жантығымен, виртуоздық импровизациясымен, әзіл-қалжыңдармен, саяси сөздерімен және бірнеше аспапты бір уақытта ойнау қабілетімен танымал болды.

Өмір

Рональд Теодор Кирк Кирк өзінің есімінің екі әріпін ауыстырып, оны "Роланд" деп атауға түс көру арқылы итермеленді. Кирк саяси көзқарастарымен ашық айтылатын. Концерттерінде әндер арасында ол көбінесе өзекті мәселелер, соның ішінде афроамерикалықтар тарихы және Азаматтық құқықтар қозғалысы туралы сөйлейтін. Оның монологтары көбінесе сатира мен абсурдтық юморға толы болатын. Комедияшы Джей Леноның айтуынша, Лено Киркпен бірге гастрольде болғанда, Кирк оны былай деп таныстыратын: "Мен қара халқының өмірін білетін және ақтардың зұлымдықтарын толық білетін жас бауырды таныстырғым келеді. Жарайды, құрметпен қарсы алыңыздар – Джей Лено!" 1975 жылы Киркке инсульт осып, денесінің бір жағы жартылай қозғалмайтын болды. 1977 жылы 42 жасында ол екінші инсульттан қайтыс болды, ол Индиана штатының Блумингтон қаласындағы Индиана университеті студенттер клубының Франгипани залында өнер көрсеткеннен кейін таңертең көз жұмды. Колумбус қаласының мэрі Джек Сенсенбреннер 1970 жылғы 10 желтоқсанды "Рахсан күні" деп жариялаған, бұл туралы 1977 жылғы 8 желтоқсанда жарық көрген "Columbus Dispatch" газетінің некрологында жазылған. Кирктің туған қаласы Колумбус оның мансабын көптеген жылдар бойы бағаламады. Оны жергілікті түнгі клубтан шығарып тастады, өйткені оның музыкасын түсіну қиын болды, содан кейін ол Лос-Анджелеске кетіп, гастрольдік сапарларын жалғастырды. XXI ғасырда Колумбустағы джаз жанкүйерлері оның мұрасын құрметпен қабылдады.

Құралдар мен әдістер

Кирктің музыкалық мансабы 1955 жылдан бастап 1977 жылы қайтыс болғанға дейін созылды. Ол жеке тобын басқаруды ұнатты және көбінесе басқа музыканттардың тобында ойнамады, бірақ аранжировщик Квинси Джонс, барабаншы Рой Хейнс және бассист Чарльз Мингуспен бірге жұмыс істеді. Оның ең танымал жазбаларының бірі – Джонстың "Soul Bossa Nova" әніндегі жетекші флейта және соло. Бұл 1964 жылы жарық көрген ән, кейіннен «Остин Пауэрс» фильмдерінде танымал болды. Кирктің көп аспапты орындауы – маңызды музыкалық тұжырымдама деп есептелді. Оның музыкалық көренеміне блюз, страйд-пиано және ерте джазға құштарлығы, сондай-ақ поп әндерге деген сүйіспеншілігі кірді. Сынаушы Гэри Гиддинс Кирктің тенор саксофондағы орындалуының өзі оған «атақ» әкелгенін жазды. Ол саксофон мундштугі бар трубаны ойнау сияқты ерекше тәсілдерді қолданды. Сондай-ақ, музыкалық емес құралдарды пайдаланды, мысалы, сағаттар, сиреналар немесе қарапайым бақша шланғысының бөлігін («қара құпия құбырлар» деп атады). 1970 жылдардың басында студиялық жазбаларында музик конкрет пен алғашқы электронды дыбыстар қолданылды. Джефф Коффин, Béla Fleck and the Flecktones тобының саксофонисі, Кирктің музыкасының күшті ықпалына ішкеріліп, аспаптармен тәжірибе жасаудың қалыпты екенін Кирк арқылы білгенін айтады. Ол Кирктің көп мүйізді ойлап тапқан аспаптарын Flecktones тобында және өзінің Mutopia альбомында қолданды. Франк Заппаның мансабының басында Кирктің музыкасы оған үлкен әсер еткен. 1966 жылы The Mothers of Invention тобымен бірге шыққан алғашқы альбомы Freak Out! туралы жазбаларында Заппа Киркті жеке музыкалық ықпалы бар көптеген музыканттардың бірі ретінде атайды. Кирк пен Заппа 1969 жылы Бостон Глобус джаз фестивалінде бір рет бірге өнер көрсетті. Кирктің жанкүйері Дерек Тракс 2004 жылы «Құлдыққа ерікті түрде берілу» композициясын өзінің тобымен бірге жазды, ол 2004 жылғы Live at Georgia Theatre альбомында, 2006 жылғы Songlines студиялық альбомында және Songlines Live DVD-сінде орын алды. Ол Кирктің музыкасын тыңдағанда «Хендрикс жазбалары сияқты сезінгенін, ол ережелерді кеңінен ашқанын» айтты. Гитарист Майкл Анжело Батио 2008 жылы Ultimate Guitar Archive-ке берген сұхбатында Кирктің бір уақытта екі саксофонды ойнауы оған «қос гитара» жасауға шабыттандырғанын айтты. T. J. Kirk тобы үш суреткердің құрметіне аталды: Телониус Монк, Джеймс Браун және Рахсан Роланд Кирк. Сегіз ішекті гитарист Чарли Хантер өзінің тобына қосалқы топ ретінде құрды, топтың басқа мүшелеріне Скотт Амендола, Уилл Бернард және Джон Шотт кіреді. Пол Уэллер 2009 жылы The Times газетіне берген сұхбатында Кирктің "I Talk with the Spirits" (1964) альбомын өзінің «Ең ықпалды альбомдарының» бірі деп атады. Бьорк The Inflated Tear-ді өзінің сүйікті джаз шығармаларының бірі деп атады, оны «алғашқы және инстинктивті», «табиғатқа ашық» және «панк» деп сипаттады. Дейви Пэйннің «Hit Me with Your Rhythm Stick» (Ian Dury & the Blockheads, 1978) әніндегі қос саксофон солосы Кирктің ықпалымен туды. Терри Эдвардстың PJ Harvey (2016) тобының «The Ministry of Defence» әніндегі қос саксофон солосы Кирктің музыкасына сүйенді. Эрик Бердон мен War тобының 1970 жылғы дебюттік альбомы Eric Burdon Declares War әнінде «Рассанның көруі» атты трек бар, ол «Дейл» және «Киркке ролл» деп екі бөлікке бөлінген. Ағылшын постпанк тобы Rip Rig + Panic Роланд Кирктің сол аттас альбомының атымен аталды. Clutch тобы 2022 жылы шығатын Sunrise on Slaughter Beach альбомындағы «Three Golden Horns» әнінде Роланд Киркке құрмет көрсетеді.

Kirk's musical career spans from 1955 until his death in 1977. He preferred to lead his own bands and rarely performed as a sideman, although he did record with arranger Quincy Jones, drummer Roy Haynes and worked with bassist Charles Mingus. One of his best known recorded performances is the lead flute and solo on Jones' "Soul Bossa Nova", a 1964 hit song repopularized in the Austin Powers films. Kirk's multi instrumentality was credited as having a substantial musical conception. This inclusivity included blues music, a love of stride piano and early jazz, and an appreciation for pop tunes. Critic Gary Giddins wrote that Kirk's tenor playing alone was enough to bring him "renown". He utilized unique approaches, such as playing a trumpet with a saxophone mouthpiece. He also made use of non musical devices, such as alarm clocks, sirens, or a section of common garden hose (dubbed "the black mystery pipes"). From the early 1970s, his studio recordings used tape manipulated musique concrète and primitive electronic sounds before such things became commonplace. Jeff Coffin, the saxophonist in Béla Fleck and the Flecktones was heavily influenced by Kirk's music and says he learned through Kirk that it's OK to experiment with an instrument. He used Kirk's multi horn inventions with the Flecktones and on his solo album Mutopia. Frank Zappa had been influenced by Kirk's music to a considerable extent early in his career. In the liner notes to his 1966 debut album with The Mothers of Invention, Freak Out!, Zappa cites Kirk as one of many in a lengthy list of personal musical influences. Kirk and Zappa performed live together at least once, at the 1969 Boston Globe Jazz Festival. Derek Trucks, a huge Kirk fan, recorded Kirk's composition "Volunteered Slavery" with his namesake group for the 2004 album Live at Georgia Theatre, the 2006 studio album Songlines, and the DVD Songlines Live. He said that hearing Kirk's music "felt much the same way those Hendrix records felt, that he was blowing the rules wide open "
Guitarist Michael Angelo Batio said in a 2008 interview with Ultimate Guitar Archive that Kirk's playing of two saxophones at once inspired him to create his "double guitar". T. J. Kirk was a band named after the three artists it tributed: Thelonious Monk, James Brown, and Rahsaan Roland Kirk. Formed by eight string guitarist Charlie Hunter as a side group to his own self titled band, the band's other members include Scott Amendola, Will Bernard, and John Schott. Paul Weller cited the Kirk album I Talk with the Spirits (1964) as one of his "Most Influential Albums" in an interview with The Times in 2009. Björk named The Inflated Tear as one of her favorite jazz pieces, calling it "primitive and instinctive", "open to nature", and "punk". Davey Payne's twin saxophone solo on "Hit Me with Your Rhythm Stick" (Ian Dury & the Blockheads, 1978) was inspired by Kirk. Terry Edwards' twin saxophone solo on "The Ministry of Defence" by PJ Harvey (2016) was inspired by Kirk. Eric Burdon and War's 1970 debut album Eric Burdon Declares War features the track "The Vision of Rassan", which is broken up into two pieces "Dedication" and "Roll on Kirk". The English post punk group Rip Rig + Panic were named after the album of the same name by Roland Kirk. Clutch pay tribute to Roland Kirk in the song "Three Golden Horns" off their 2022 album Sunrise on Slaughter Beach.