Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Қытай императорлық шатыр безендірулері, немесе шатыр әшекейлері, немесе шатыр фигуралары, немесе "қозғалатын жануарлар", немесе "жайылған жануарлар" – Қытай империясының ресми ғимараттарының шатыр қырқасы бойына орнатылған мүсіндер еді. Мұндай шатыр безендірулерін тек ресми ғимараттарға (сарайлар, мемлекеттік ғимараттар және кейбір храмдар) орнатуға рұқсат берілді.
Chinese imperial roof decorations or roof charms or roof figures or "walking beasts" or "crouching beasts" were statuettes placed along the ridge line of official buildings of the Chinese empire. Only official buildings (palaces, government buildings, and some temples) were permitted to use such roof decorations.
Шолу
Қытай шатырлары әдетте жамбас шатыр түрінде болады, кішкентай қақпақтарымен, сондықтан қырқа сызығындағы әшекейлер байқаушыларға жақсы көрінеді. Оның түрлері әлі де қытай ғибадатханаларында кеңінен таралған, сондай-ақ Шығыс Азияның қалған бөліктеріне және Оңтүстік-Шығыс Азияның бір бөлігіне тараған. Шатырдың қабырғаларында (шатыр панельдерінің қосылған жерлерінде), бұрыштарға жақын кішкентай фигуралар тізілімі орналасқан. Олар көбінесе жылтыр керамикадан жасалған және сыртқа қарай қадам басып келе жатқан процессияны құрайды. Мұнда императорға арналған сары глазурьді көреміз. Процессияның соңында мемлекеттік билікті бейнелейтін императорлық аждаһар тұрады. Ал процессияның басында феникске отырған адам болады. Бір аңыз бойынша, бұл императордың билікке құмарланып, сатқындық жасағаны үшін шатырдың қақпасынан асылған адамының бейнесі. Бұл фигураның тағы бір нұсқасы – фенхуан құсына немесе қилинге отырған өлместік. Тағы бір түсіндіру бойынша, бұл келесі жануарлар бақылап тұрған императорға қызмет ететін адам. Олардың арасында мифтік жануарлар болады, әдетте олардың саны тақ болады. Егер ол міндеттерін адалдықпен және туралықпен атқара алмаса, мифтік жануарлар оған шабуыл жасап, жеп қояды. Жоғарыдағы суретте бір ғана жануар бар; жануарлардың саны ғимаратта немесе қақпамен қорғалған ауланың ішінде атқарылатын міндеттердің маңыздылығын көрсетеді. Жануарлардың ең көп саны – тоғыз, олардың ішінде зұлымдықты жоятын бұқа, батыл ешкі бұқа (獬豸), жел мен дауыл шақыратын балық (狎魚), мифтік арыстан (lang=zh), ырысқa толы теңіз жылқысы, көктегі жылқы, арыстан және чивэн (鴟吻, аждаһардың ұлы). Ең көп саны Жоғарғы үйлесім залында түсірілген төменгі суретте көрінеді. Аждаһардың алдында семсерді таяқша сияқты ұстап тұрған, "оныншы дәрежедегі" (行什, hangshi) өлмейтін сақшы тұрғанын көріңіз. Императорлық дәуірде бұл фигура тек осы ғимаратқа ғана тән болды, ол – тақ отырған зал, сондықтан бүкіл империядағы ең жоғары мәртебелі ғимарат. Осы мысалдарды Қытайдың Бейжің қаласындағы Тыйым салынған қалада кездестіруге болады. Басқа мысалдарды Қытайдың Ұлы қабырғасының қақпалары мен казармаларында, сондай-ақ Пекиннің сыртындағы Жазғы сарайдың шатырларында табуға болады. Империя құлағаннан кейін (1911 жылы) мұндай әшекейлер сауда ғимараттарында және туристік кемелерде кездеседі.
Chinese roofs are typically of the hip roof type, with small gables, so decorations along the ridge line were highly visible to observers. Variant versions are still widespread in Chinese temples and has spread to the rest of East Asia and parts of Southeast Asia. Along the ridges (unions between the roof panels), near the corner, a row of small figures is placed. These are often made of glazed ceramic and form an outward marching procession. Here we see the imperial yellow glaze reserved for the emperor. At the tail of the procession will be an imperial dragon, representing the authority of the state. At the head of the procession will be a man riding a Phoenix, one legend suggests that this represents a minion of the emperor who grew greedy for power and was hanged from the roof gable for treason. Another version of this figurine is an immortal riding a fenghuang bird or qilin. Yet another interpretation is that this is a person serving the emperor, being watched by the following beasts. In between will be mythical beasts, usually an odd number of them. The mythical beasts are set to pounce upon the man and devour him should he stray from performing his duties with faithfulness and rectitude. In the illustration at the top there is only one beast; the number of beasts indicating the importance of the duties performed within the building or within the courtyard protected by a gate. The maximum number of beasts is nine, including evil dispelling bull, courageous goat bull (獬豸), wind and storm summoning fish (狎魚), mythical lion (lang=zh), auspicious seahorse, heavenly horse, lion, and chiwen (鴟吻, a son of dragon). The maximum number is seen in the lower image, taken at the Hall of Supreme Harmony. Note the addition of an immortal guardian (行什, hangshi, "ranked tenth") in front of the dragon holding to a sword like a cane. During imperial times, this figure was unique to this single building, being the throne hall and therefore the building with the highest status in the entire empire. These examples are found within the Forbidden City, Beijing, China. Other examples can be found on functional structures such as gates and barracks of the Great Wall of China, as well as the roofs of the Summer Palace outside of Beijing. With the fall of the empire (in 1911 C. E.) such decorations are now seen on commercial structures and tourist boats.